Bogdan Miś: Działo się (66)

Print Friendly, PDF & Email

2017-02-14.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo nawet tylko zabawnych.

Oto te fakty:

14 lutego

1898 – Urodził się Fritz Zwicky. pracujący w USA astronom szwajcarski. W 1933 roku obserwując gromady galaktyk zauważył, iż galaktyki w pewnych zgrupowaniach poruszają się z szybkością przekraczającą siłę grawitacji obliczoną na podstawie masy galaktyk, która to siła miała utrzymywać galaktyki w zgrupowaniu. Do wyjaśnienia tego problemu Zwicky zaproponował istnienie ciemnej materii. Zwicky jest również odkrywcą gwiazd neutronowych oraz stworzył termin supernowa. O ciemnej materii pewno niektórzy słyszeli, sprawa frapuje uczonych do dziś, ale kto zna nazwisko uczonego? Zwicky żył 76 lat.

David Hilbert

1943 – Zmarł w wieku 81 lat David Hilbert, jeden z ludzi, którzy wstrząsnęli podstawami matematyki. Był Niemcem, profesorem jednego z najważniejszych wówczas w świecie uniwersytetów w Getyndze. Niełatwo omówić jego osiągnięcia (zwłaszcza, że są naprawdę bardzo trudne…). Znane są do dziś „problemy Hilberta” (nadały one nowe kierunki rozwoju XX-wiecznej matematyki i odegrały ogromną rolę w ukształtowaniu współczesnej problematyki badawczej) – przedstawił je w 1900 roku na Międzynarodowym Kongresie Matematyków w Paryżu. Problemów tych było 23. Trzy z nich są nierozwiązane do dziś, czternaście zostało rozwiązanych w zupełności, reszta ma rozwiązania częściowe lub okazała się dyskusyjna.

1956 – Rozpoczął się XX Zjazd KPZR (Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego). Nikt się nie spodziewał, że oznacza to początek końca stalinizmu. W sumie zaczął się też przełom w nauce: w krótkim czasie np. cybernetyka przestała być dla połowy świata „łżenauką”, skończono z majaczeniami niejakiego Trofima Łysenki i groźnej idiotki Olgi Lepieszyńskiej… Zaczęła się odwilż.

15 lutego

1922 – Urodził się Herman Kahn (zmarł w 1981 roku, więc trudno się dziwić, że go mało pamiętamy). A był to nie byle kto: fizyk amerykański, analityk i teoretyk wojny jądrowej, jeden z twórców futurologii (naukowego prognozowania). W 1960 roku wzbudził światową dyskusję kontrowersyjną i prowokacyjną książką On Thermonuclear War. W dwa lata później wyszła niemniej dyskusyjna Thinking About the Unthinkable, w której postawił rozsądną tezę, że zamiast zastanawiać się nad prawdopodobieństwem wojny jądrowej, lepiej zacząć myśleć o jej zapobieżeniu. Założył wpływowy Hudson Institute w Nowem Jorku.

1971 – Wprowadzono podział brytyjskiego funta szterlinga na 100 pensów. Do tej pory dzielił się on na 20 szylingów po 12 pensów każdy. A jeszcze była gwinea… Jak oni mogli płacić w sklepach?

Feynman

1988 – Zmarł w wieku 70 lat na raka wielki amerykański fizyk Richard P. Feynman, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1965 roku za niezależne stworzenie relatywistycznej elektrodynamiki kwantowej. Miał – o czym mało kto wie – korzenie polskie i rosyjskie. Jego wielokrotnie w Polsce wznawiane Feynmana wykłady z fizyki to nieśmiertelna klasyka Jeden z najwybitniejszych umysłów ubiegłego wieku

16 lutego

1848 – Odbył się ostatni paryski koncert Fryderyka Chopina.

Carothers

1937Wallace Hume Carothers (amerykański chemik, kierownik działu chemii organicznej w koncernie DuPont ) opatentował nylon. Jak niemal zawsze – stało się to w dramatycznych okolicznościach. Właściwie Carothers i jego zespół mieli tworzywo już 7 lat wcześniej, ale nie dostrzegali jego cennych właściwości. Carothers zdecydował nawet w pewnym momencie o zaprzestaniu badań nad polimerem. Być może początkowo nie docenił znaczenia odkrycia, lub przeszacował trudności technologii produkcji. Na szczęście decyzję o kontynuowaniu badań podjął jego szef. Kierowana przez Carothersa grupa badawcza w ciągu kilku lat zdołała przełamać wszystkie problemy, co w roku 1937 umożliwiło komercyjne wykorzystanie włókna. Sam Carothers był chory psychicznie (na cyklofrenię) i popełnił samobójstwo w kilka miesięcy po uzyskaniu patentu. Pewno byłby miliarderem…

1953 – W Szwecji uzyskano diamenty po poddaniu grafitu ciśnieniu 83 000 atmosfer w temperaturze 2000 stopni C przez godzinę. Kierował zespołem badawczym Erik Lundblad, pracownik firmy ASEA. Firma zadecydowała o zachowaniu swego osiągnięcia w tajemnicy, ale niebawem niezależnie eksperyment powtórzono z sukcesem w USA w firmie General Electric – i to ta druga data, 16 grudnia 1954 jest uważana oficjalnie za narodziny przemysłowego wytwarzania diamentów.

17 lutego

Giordano Bruno

1600 – Z wyroku Świętej Inkwizycji (jej spadkobiercą jest dzisiejsza watykańska Kongregacja Doktryny Wiary) spalony został w wieku 52 lat na głównym rynku Rzymu na stosie za herezję Giordano Bruno, wielki renesansowy filozof i humanista, wyznawca i głosiciel teorii Kopernika. W 1889 r. w miejscu, w którym stał stos – postawiono Brunowi pomnik. Egzekucja Bruna jest jedną z najbardziej znanych ohydnych zbrodni religijnych. Kościół katolicki nigdy nie przyznał się do błędu. Liczne prośby o rehabilitację Bruna odrzucono. Papież Franciszek ustosunkował się do ostatniej prośby wymijająco.

1890 – Urodził się „człowiek dwóch nauk”, w dodatku dość odległych pojęciowo: Ronald Aylmer Fisher (zm. w 1962 r.) – genetyk i statystyk brytyjski. Określa się go jako „geniusza, który niemalże sam stworzył podstawy współczesnej statystyki”, albo jako „największego ze spadkobierców Darwina”. Stworzył m.in. statystyczną metodę największej wiarygodności, analizę wariancji (ANOVA) oraz liniową analizę dyskryminacyjną. Przeżył 72 lata.

1952Winston Churchill poinformował świat, że Wielka Brytania skonstruowała własną bombę atomową. Formalnie decyzję o podjęciu badań wydał w 1947 ówczesny premier Clement Attlee. 3 października 1952 dokonano pierwszego testowego wybuchu (kryptonim „Huragan”). Tym samym Wielka Brytanie stała się trzecim w historii mocarstwem atomowym.

18 lutego

Ferrari 125 S z roku 1946, pierwszy samochód tej firmy

1898 – Urodził się Enzo Anselmo Ferrari (zm. 1988) – włoski kierowca wyścigowy oraz założyciel wytwórni samochodów wyścigowych i sportowych Ferrari. Był zaledwie technikiem samochodowym. Pierwszy samochód wyścigowy własnej konstrukcji skonstruował w 1947 r. Od 1919 był kierowcą testowym i wyścigowym w CMN (Construzioni Meccaniche Nazionale), a następnie w zespole wyścigowym Alfa Romeo, aż do 1931. Brał udział w 47 wyścigach, z czego w 13 zajął pierwsze miejsce.

1930 – Amerykański astronom Clyde Tombaugh odkrył planetę karłowatą Pluton (od odkrycia do 2006 roku uznawanego za dziewiątą planetę Układu Słonecznego, obecnie „zdegradowany” do roli dużej planetoidy).

1967 – Zmarł J. Robert Oppenheimer, amerykański fizyk, profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, dyrektor naukowy Projektu Manhattan – trwającego w czasie II wojny światowej przedsięwzięcia mającego na celu opracowanie pierwszej broni atomowej. Z tego powodu jest nazywany ojcem bomby atomowej. Był – z racji antymilitarystycznych poglądów i prokomunistycznych sympatii – ostro atakowany przez prawicę. W 1954 roku wytoczono mu nawet – w ramach szału maccartyzmu – proces, w wyniku którego został pozbawiony dostępu do tajnych dokumentów państwowych. Dziesięć lat później prezydent John F. Kennedy przyznał mu nagrodę Enrico Fermiego, politycznie rehabilitując go w ten sposób.

19 lutego

1473 – Urodził się Mikołaj Kopernik. Wiadomo, kto zacz. Zdegradował Ziemię jako centrum Wszechświata. Mało kto jednak wie, że miał rodowód śląski (niedaleko Nysy jest wieś Koperniki) Najsłynniejszy zbiór kopernikanów ma obecnie Uniwersytet w Uppsali (bo Szwedzi splądrowali bibliotekę we Fromborku…). W latach 1616-1835 dzieła Kopernika były na indeksie Kościoła Katolickiego.

Arrhenius

1859 – Urodził się Svante August Arrhenius, szwedzki chemik i fizyk, jeden z twórców chemii fizycznej. Zajmował się właściwościami toksyn i antytoksyn, kinetyką chemiczną (równanie Arrheniusa), badaniem temperatur planet i korony słonecznej oraz badaniem zorzy polarnej. W latach 1897-1902 był rektorem Uniwersytetu w Sztokholmie. W 1903 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za opracowanie teorii dysocjacji elektrolitycznej. W 1907 stworzył teorię panspermii, dotyczącą pochodzenia życia na Ziemi – mówiącą, że życie na Ziemi jest pochodzenia kosmicznego i dostało się tu przez znajdujące się w kosmosie przetrwalniki bakterii, np. za pośrednictwem meteoroidu, planetoidy lub komety.

1863 – Uruchomiono w Oil Creek w Pensylwanii pierwszy w dziejach rurociąg, którym popłynęła ropa naftowa z miejsca pozyskiwania do rafinerii. Miał dwa cale średnicy i 2,5 mili długosci. Niestety, był lekko spartaczony: nadmierne wycieki uczyniły go praktycznie bezużytecznym…

20 lutego

Milnor

1931 – Urodził się John Willard Milnor – amerykański matematyk, który w roku 1962 został uhonorowany najwyższą nagrodą, jaką może uzyskać matematyk: Medalem Fieldsa. Dowiódł istnienia 7-wymiarowej sfery (dwuwymiarowa sfera – to po prostu powierzchnia kuli) o pewnych bardzo specjalnych właściwościach. Otworzył tym samym nowy rozdział w ważnej dziedzinie matematyki, jaką jest topologia różniczkowa. Wiceprezes Amerykańskiego Towarzystwa matematycznego w latach 1975-76. W 1989 roku dostał na dodatek Nagrodę Wolfa (nagroda przyznawana przez Fundację Wolfa w Izraelu za wybitne osiągnięcia na rzecz ludzkości i przyjaźni między narodami. Corocznie od 1978 r. komitety złożone z międzynarodowych ekspertów przyznają 5-6 nagród), także niezwykle cenioną.

1972 – Zmarła w wieku 66 lat Maria Goeppert-Mayer, amerykańska fizyczka pochodzenia niemieckiego, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1963) za „odkrycia dotyczące struktury powłokowej jądra atomowego” (wspólnie z E. Wigneremi i J.H.D. Jensenem). Jedna z dwóch kobiet, które otrzymały Nagrodę Nobla z fizyki; drugą jest Maria Skłodowska-Curie. Goeppert-Mayer była siódmym z rzędu pokoleniem w rodzinie, posiadającym tytuł profesora uniwersyteckiego. Silnie związana ze Śląskiem, co zawsze podkreślała.

1986 – Wystrzelono Mir – zbudowaną przez ZSRR załogową stację orbitalna, która aż do kontrolowanego zniszczenia w 2001 roku okrążała Ziemię, poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. Mir był największą konstrukcją, jaką zdołał zbudować człowiek na orbicie do czasu powstania ISS i jest zaliczany, obok wystrzelenia Sputnika 1 w 1957 roku oraz lotu Jurija Gagarina w 1961 roku, do największych osiągnięć radzieckiej kosmonautyki.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (9 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +7 (from 7 votes)
Bogdan Miś: Działo się (66), 10.0 out of 10 based on 9 ratings

3 komentarze

  1. wdrw 2017-02-14
  2. BM 2017-02-16
  3. Corvallis 2017-02-19
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com