Bogdan Miś: Działo się (67)

2017-02-21.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo wręcz zabawnych.

Oto te fakty:

21 lutego

Siewnik rzędowy Tulla

1674 – Urodził się Jethro Tull, angielski agronom, jeden z pionierów tej nauki. Przyczynił się do modernizacji uprawy roli i upowszechnienia oraz rozwoju narzędzi rolniczych. Skonstruował m.in. siewnik w 1701, pozwalający na zagłębianie nasion w ziemi na zadanej głębokości i sianie ich w rzędach. Wynalazł też konne narzędzie do plewienia chwastów.

1886 – Stary dowcip: dawno temu źle o kimś mówiąc, powiadaliśmy „o nim tylko Wasserman wyraża się dodatnio”. Ów Wasserman – przepraszam, August von Wasserman – urodził się właśnie tego dnia. Był to niemiecki bakteriolog, który odkrył w 1906 roku odczyn, stosowany przy diagnostyce kiły. Wynik dodatni odczynu oznacza duże prawdopodobieństwo syfilisu – stąd wspomniane przysłowie. Był uczniem słynnego Roberta Kocha, odkrywcy bakterii wąglika, cholery i gruźlicy.

1947Edwin H. Land zademonstrował światu swój wynalazek o nazwie Polaroid Land — rodzaj aparatu fotograficznego, umożliwiającego niemal natychmiastowe wywołanie zdjęcia. Polaroidy miały swój okres świetności, po triumfie fotografii cyfrowej straciły znaczenie. W roku 2008 produkcję polaroidów i filmów do nich na pewien czas wstrzymano.

22 lutego

1903Wybrańcy bogów umierają młodo – powiada znane przysłowie.  Frank Plumpton Ramsey, urodzony tego dnia, żył zaledwie 26 lat, ale zostawił po sobie ogromną spuściznę. Był to angielski filozof, matematyk, logik i ekonomista. Jego trwałym wkładem w ekonomię były m.in. badania nad zachowaniem się podmiotów monopolistycznych w sytuacji, gdy celem do osiągnięcia jest maksymalne zadowolenie konsumentów przy jednoczesnym pokryciu swoich kosztów. Matematycy specjalizujący się w teorii grafów znają z kolei ważne „liczby Ramseya”, których wyznaczanie jest piekielnie trudne. Jego prace miały ogromny wpływ na poglądy słynnego ekonomisty Johna Keynesa. Chorował na wątrobę, z tego powodu operowano go w roku 1929. Nieskutecznie.

 Félix d’Hérelle

1949 — Zmarł w wieku 75 lat   Félix d’Hérelle, kanadyjsko-francuski (urodzony w Montrealu) bakteriolog, odkrywca bakteriofagów, czyli wirusów atakujących bakterie. Kandydował z tego tytułu do Nagrody Nobla, ale jej ostatecznie nie dostał. Ściślej biorąc, nie on je odkrył (bo dokonał tego Anglik Frederick Twort), ale jako pierwszy wyizolował i pierwszy zastosował tzw. kurację fagową do walki z chorobą. Dzięki jego pracom śmiertelność ubogich w Indiach na cholerę spadła z 60 do 8 procent. Po odkryciu antybiotyków, terapia fagowa straciła na znaczeniu.

1995Steve Fossett, amerykański milioner i podróżnik,  zakończył pierwszy przelot balonem na gorące powietrze nad Pacyfikiem (ok. 9600 km). Miał całą masę innych dokonań, m.in. w 2000 roku odrzutowcem Cessna Citation dwukrotnie okrążył Ziemię, za każdym razem z rekordową prędkością; w 2002 roku okrążył samotnie kulę ziemską balonem; 5 kwietnia 2004 wraz z 12-osobową załogą na pokładzie ogromnego katamaranu Cheyenne opłynął kulę ziemską w 58 dni i 9 godzin; w dniach 8–11 stycznia 2005 samotnie pilotując samolot GlobalFlyer pokonał dystans 42 467,5 km. Wystartował z Przylądka Canaveral na Florydzie i dwukrotnie przeleciawszy nad Atlantykiem wylądował na lotnisku w Bournemouth (na południowym wybrzeżu Anglii). Lot trwał 76 godzin i 45 minut i odbył się bez międzylądowania, samolot nie tankował także w powietrzu. Po lądowaniu pozostało mu 90 kg paliwa (z 8210 kg zatankowanych przed startem); w 2005 rokujako pierwszy człowiek, samotnie, bez międzylądowań i bez uzupełnienia paliwa, obleciał świat w czasie 67 godzin. Zginął w katastrofie prywatnego samolotu w roku 2007.

23 lutego

Kazimierz Funk

1884 – Urodził się w Warszawie Kazimierz Funk (zm. 1977 w USA), twórca nauki o witaminach (to on zresztą wprowadził to słowo do języka). W 1939, po wybuchu II wojny światowej, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie pozostał do końca życia. W ostatnim okresie życia Funk zajmował się badaniem przyczyn raka.

1855 – Myślę czasem, że trochę tu za dużo matematyków w tej rubryce. Ale jak tu nie odnotować śmierci tego dnia Carla Friedricha Gaussa, „Księcia matematyków”, „tytana nauki” (tak go nazywano)? Gauss był Niemcem, jego dorobek obejmuje niemal wszystkie dziedziny ówczesnej matematyki, a poza tym astronomię, fizykę i geodezję. Pierwszym jego ważnym odkryciem było podanie sposobu konstrukcji siedemnastokąta foremnego przy użyciu cyrkla i linijki i podanie warunków, żeby – w ogólnym przypadku – podobna konstrukcja była możliwa. A potem już poszło… Twierdzeń i pojęć noszących jego nazwisko są dziesiątki, jeśli nie setki.

1997 – Doniesiono o pierwszy udanym sklonowaniu ssaka; była nim słynna owca „Dolly”, która żyła do 14 lutego 2003 roku. Dolly została sklonowana przez naukowców z Instytutu Roslin we wsi Roslin pod Edynburgiem w Szkocji – Iana Wilmuta i Keitha Campbella wraz z zespołem. Ale przed nią sklonowano już w 1952 roku żabę, a w 1963 – karpia. W 2000 roku sklonowano małpę .

24 lutego

Steve Jobs

1955 – Urodził się współtwórca firmy Apple, Syryjczyk (uwaga narodowcy!) z pochodzenia, Steven Paul Jobs. Zmarł na raka w roku 2011. W ciągu swego życia otrzymał i wdrożył jako autor lub współautor 338 patentów w konstrukcji komputerów, interfejsów użytkownika i przenośnych urządzeń elektronicznych.

1923 – Zmarł w wieku 85 lat Edward Williams Morley, amerykański chemik i fizyk, który razem z Albertem Michelsonem udowodnił w 1887 roku doświadczalnie stałość prędkości światła, co doprowadziło do powstania Teorii Względności.

1968 – Słynne pismo Nature doniosło o odkryciu nowego rodzaju obiektów niebieskich – pulsarów (pulsating radio source).  Pulsar wysyła w regularnych niewielkich odstępach czasu impulsy promieniowania elektromagnetycznego (najczęściej radiowego). Pierwszy odkryty pulsar posądzano o sztuczność i sensacja z „pierwszego kontaktu z obcą cywilizacją” była ogromna, ale… do dziś znamy już ok. 2000 takich obiektów. Wszystkie są zupełnie naturalne.

25 lutego

1896 – Urodziła się Ida Noddack, słynna niemiecka chemiczka. Jeszcze jako panna Tacke pracując wspólnie z przyszłym mężem, Walterem Noddackiem odkryła pierwiastek ren. Odkryła także technet, ale tego drugiego jej z powodów formalnych nie uznano. Taka troszkę Marysia Skłodowska Bis.

Odpalenie Pershinga

1960  – Wystrzelono pierwszy taktyczny amerykański pocisk balistyczny krótkiego zasięgu (SRBM), Pershing 1 , uzbrojony w głowicę jądrową W50 o mocy 400 kiloton. Wkrótce po rozmieszczeniu tego pocisku w 1964 roku w Europie, przystąpiono do prac nad jego ulepszoną wersją Pershing IA, której dyslokację w Europie rozpoczęto w roku 1969. Pociski Pershing I i IA były taktycznymi pociskami balistycznymi przeznaczonymi do zapewnienia wsparcia w Europie w trakcie trwającej wówczas zimnej wojny.

1999 – Zmarł 86-letni Glenn T. Seaborg, amerykański chemik, który niejako seryjnie odkrywał pierwiastki, zwane transuranowymi (ciężkie), takie jak pluton, ameryk, kiur, berkel i kalifornu. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1951 r. Ciekawostka: dokonał transmutacji bizmutu w złoto, o czym marzyli dawni alchemicy. Muszę jednak zmartwić Czytelników: proces kosztuje drożej niż wyprodukowane tym sposobem złoto.

26 lutego

Słynna ilustracja z książki Flammariona

1842 – Urodził się Camille Flammarion, francuski astronom. który był w 1883 założycielem obserwatorium astronomicznego w Juvisy-sur-Orge pod Paryżem i został jego dyrektorem.. Zajmował się badaniami Księżyca, Marsa, gwiazd podwójnych, komet oraz atmosfery. Wybitny popularyzator nauki. Jego dzieło Astronomie populaire z 1880 to absolutna klasyka, która przyniosła mu nagrodę Paryskiej Akademii Nauk. Zamieszczona powyżej niezwykle znana metaforyczna rycina nieznanego autora została po raz pierwszy opublikowana właśnie przez Flammariona.

1931 – Zmarł Otto Wallach (ur. 27 marca 1847 w Królewcu), chemik niemiecki, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1910. Ciekawostka: wcale nie chciał zostać chemikiem, początkowo interesował się historią i sztuką. Ale wstąpiwszy na wydział przyrodniczy elitarnego uniwersytetu w Getyndze zdecydował się na chemię. Momentalnie niemal zdobył tytuł doktora, a potem zaliczył po prostu zwieńczoną Nagroda Nobla błyskotliwą karierę.

1935 – Szkocki fizyk Robert Watson-Watt zademonstrował władzom wojskowym Wielkiej Brytanii właściwości swego wynalazku, który miał się okazać jednym z decydujących o przebiegu II Wojny Światowej. Chodzi o RADAR (RAdio Detection And Ranging). Pierwszy system obrony radarowej powstał na zamówienie rządu Wielkiej Brytanii tuż przed wojną.

27 lutego

1926 – Urodził się David Hunter Hubel, kanadyjski uczony, neurofizjolog, profesor Harvard Medical School w Bostonie. W 1981 roku został wraz z Torstenem Wieselem laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii/medycyny. Naukowcy zostali uhonorowani za badania dotyczące przetwarzania informacji w układzie wzrokowym. Hubel zmarł w roku 2013.

Mysz Shannona

2001 – Zmarł Claude Elwood Shannon (ur. 2016) amerykański matematyk i inżynier, profesor Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jeden z twórców teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął ważność kodu binarnego i już jako młody człowiek twierdził, że ciągami zer i jedynek da się opisać każdy tekst, obraz i dźwięk. „Rewolucja cyfrowa zaczęła się od niego”. Znany był z tego, że uprawianie nauki było dla niego nie tylko poważnym zajęciem, ale również radością i zabawą. Dla czystej zabawy na przykład skonstruował maszynę o nazwie THROBAC-I, która liczyła, wykorzystując… rzymski zapis liczb. Zaprojektował też pianino odtwarzające w kolejności losowej zaprogramowane uprzednio utwory muzyczne, czy samouczącą się „mysz” (znajdowała drogę przez labirynt, na którego końcu Shannon kładł kawałek sera). Pracował także nad sztuczną inteligencją, rozwijając koncepcje maszyn Turinga, czego efektem było m.in. stworzenie w 1956 r. komputera szachowego MANIAC 1.

1900 – Niemiecki chemik Felix Hoffman otrzymał w USA patent (No. 644,077) na kwas acetolsalicylowy. Czyli jeden z najpopularniejszych dziś leków świata – aspirynę, której światowa kariera zaczęła się w tym momencie. Hoffman stworzył ten związek w 1897 roku, pracując dla firmy Bayer. Pierwszą aspirynę sprzedawano w Niemczech (1899) w postaci proszku, dopiero dużo później (1915) pojawiły się tabletki.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (9 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +9 (from 9 votes)
Bogdan Miś: Działo się (67), 10.0 out of 10 based on 9 ratings