Bogdan Miś: Działo się (67)

2017-03-01.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

28 lutego

1883 – Edward G. Acheson z Pensylwanii opatentował karborund. To inaczej węglik krzemu – materiał ceramiczny o ogólnym wzorze SiC. Występuje w naturze jako niezwykle rzadki minerał moissanit. Jest niesamowicie twardy, ma twardość 9,5 wg skali Mohsa. Niestety, dość kruchy. Jak to często bywa, odkrycie Achesona było w sporej mierze przypadkowe: naprawdę poszukiwał metody wytwarzania sztucznych diamentów.

1901 – Urodził się Linus Pauling, amerykański fizyk i chemik. Dwukrotny laureat Nagrody Nobla, czyli przedstawiciel elity elit. Stworzył współczesną teorię wiązań kowalencyjnych i skalę Paulinga elektroujemności pierwiastków chemicznych. Dokonał też szeregu odkryć w dziedzinie biologii. Wykazał, że anemia sierpowata może być związana ze zmianami zachodzącymi w strukturze cząsteczek krwi chorego. Jest uważany za jednego z twórców biologii ewolucyjnej  W roku 1973 założył prywatny instytut – Linus Pauling Institute of Science and Medicine w Menlo Park, w którym między innymi prowadził badania nad biologiczną rolą witaminy C. Entuzjazm Paulinga dla witaminy C nie miał potwierdzenia w badaniach klinicznych i po jego śmierci Instytut w Kalifornii został zamknięty. Tak, tak: najwięksi się też upierają przy błędnych mniemaniach. Zmarł w roku 1994.

Widok na Qumran

1953 – Zmarł Eliezer Lipa Sukenik, słynny izraelsko-polski archeolog, który ustalił datę i pochodzenie słynnych „zwojów z Morza Martwego”, znanych także jako rękopisy z Qumran. starożytnej osady położonej w odległości 1 km na północny zachód od brzegu Morza Martwego, na Pustyni Judzkiej, na Zachodnim Brzegu. W okolicznych jaskiniach w latach 1947–1956 znaleziono ponad 900 rękopisów, które rzuciły zupełnie nowe światło na początki i dzieje chrześcijaństwa.

1 marca

1928 – Urodził się Seymour Papert, południowoafrykański matematyk i informatyk, autor języka programowania LOGO, jeden z pionierów sztucznej inteligencji. współpracownik Marvina Minsky’ego, został nazwany przez niego „najwybitniejszym żyjącym dydaktykiem matematyki”. Niestety, Papert zmarł w  ubiegłym roku. Był zdecydowanym antyrasistą i śmiertelnym wrogiem apartheidu.

Termojądrowy błysk nas Bikini. Ten, o którym niżej

1954 – Dziś świat usłyszał nazwę Bikini. Ta wyspa w archipelagu Wysp Marshalla na Pacyfiku stała się miejscem eksperymentu Bravo, odpalenia pierwszej amerykańskiej bomby termojądrowej o ekwiwalencie 15 megaton TNT. W wyniku eksplozji jeden z atoli wyspy… wyparował.

1978 – Zmarł w wieku 64 lat Lew Arcymowicz – fizyk rosyjski i radziecki. Prowadził badania w zakresie optyki elektronicznej, fizyki jądrowej i atomowej, głównie dotyczące kontrolowanych reakcji syntezy termojądrowej. Był współodkrywcą promieniowania neutronowego plazmy wysokotemperaturowej. To on właśnie był twórcą podstaw działania słynnych Tokamaków, używanych w badaniach nad reakcją syntezy na całym świecie. Doktor hc Uniwersytetu Warszawskiego.

2 marca

Rosyjski znaczek pocztowy, upamiętniający Florowa

1913 – Urodził się Gieorgij Florow (występuje także pisownia: Flerow) słynny fizyk radziecki. Odniósł w 1940 r. poważny sukces, gdy wspólnie z K. A. Pietrzakiem stwierdził samorzutne rozszczepienie jąder uranu. Jego list do Stalina miał przekonać dyktatora do potrzeby podjęcia badań nad bombą atomową. W 1943 r. Florow stał się członkiem grupy radzieckich fizyków pracujących nad tą bronią. Zespół Florowa wytworzył cztery syntetyczne pierwiastki chemiczne: nobel (1956/63), rutherford (1964), lorens (1965) i dubn (1968). Na cześć uczonego pierwiastek o liczbie atomowej 114 nazwano flerowem. Żył 77 lat.

1939 – Zmarł w wieku 65 lat Howard Carter, sławny angielski archeolog i egiptolog. De facto, bo naprawdę… nie miał żadnego wykształcenia, nawet notorycznie robił błędy ortograficzne.. Początkowo akwarelista, później archeologiczny kopista, kolorysta i rysownik, w końcu uznany egiptolog i odkrywca grobowca Tutanchamona (wspólnie z lordem Carnavonem). Był jedenastym (!)  dzieckiem w rodzinie. Howard został archeologiem-praktykiem z czystego przypadku, a właściwie przez protekcję… Ale był zdolny: już w wieku 25 lat został powołany na stanowisko Generalnego Inspektora Zabytków Górnego Egiptu i Nubii. Swoją drogą, niektórzy mają szczęście w genach…

1969 – Naddźwiękowiec pasażerski Concorde SST numer 001 odbył po starcie z Tuluzy swój pierwszy eksperymentalny lot. Nie był to jeszcze lot naddźwiękowy, trwał jedynie niespełna pół godziny. Concorde nie był pierwszym naddźwiękowym pasażerskim samolotem w historii: wyprzedził go o kilka miesięcy radziecki Tupolew-144. Ale po słynnej katastrofie tego samolotu – Concorde pozostał na placu boju jedyny. Aż do katastrofy (2000). Po 27 latach eksploatacji samolot wycofano w roku 2003. Wyprodukowano tylko 20 egzemplarzy.

3 marca

1821 – Pierwszy Afroamerykanin otrzymał w USA patent (No. X3306). Był nim niejaki Thomas Jennings, patent zaś dotyczył „suchego czyszczenia” odzieży. Jennings użył wynagrodzenia do wykupienia siebie i swojej rodziny z niewoli. I wsparcia procesu abolicji. Przez wiele lat uważano, że pierwszym tak wyróżnionym Afroamerykaninem był Henry Blair, który uzyskał swój patent za maszynę do zbioru kukurydzy. Ostatnie badania wykazały jednak niezbicie, że pierwszeństwo należy się Jenningsowi.

1847 – Urodził się w Edynburgu Alexander Graham Bell, szkocki naukowiec, wynalazca, z zawodu logopeda i nauczyciel muzyki. Wynalazca telefonu i autor kilkudziesięciu innych wynalazków telekomunikacyjnych. Rodzina Bellów od dwóch pokoleń zajmowała się zagadnieniami mowy, fonetyki i elokucji (poprawnego wysławiania się). Odebrał bardzo staranne i wszechstronne wykształcenie. W 1870 Bell wyjechał do Kanady na rehabilitację po zapaleniu płuc. Ojciec jego żony, Mabel, był bardzo zamożnym człowiekiem i gdy dowiedział się o pomyśle Bella na skonstruowanie elektrycznego wzmacniacza dźwięku dla niedosłyszących (Bell był nauczycielem głuchoniemych), postanowił sfinansować te badania. Z grubsza biorąc, tak właśnie powstał telefon. Bell zmarł w Kanadzie w 1922 roku.

1993 – Zmarł w Waszyngtonie w wieku 87 lat Albert Bruce Sabin (ur. 26 sierpnia 1906 w Białymstoku jako Saperstein) – amerykański lekarz polsko-żydowskiego pochodzenia, wynalazca szczepionki przeciwko wirusowi polio. 24 kwietnia 1960 roku jako pierwszy na świecie zastosował szczepionkę, która całkowicie unicestwiała wirusa. Szczepienia na ogromną skalę przeprowadził na terenie ZSRR za zgodą Nikity Chruszczowa. Miał 40 doktoratów hc, ale Nobel go ominął; a należał mu się, jak rzadko komu.

4 marca

Champollion podczas wyprawy do Egiptu

1832 – Zmarł w wieku ledwo 42 lat Jean-François Champollion francuski językoznawca, archeolog, egiptolog i poliglota. Uznawany za twórcę nowoczesnej egiptologii. Ciekawostka: sam nauczył się czytać w wieku 5 lat. Wyróżniał się spośród rówieśników absolutną fotograficzną pamięcią. Władał 10 językami. Co takiego dokonał? A no – odczytał w 1822 roku egipskie hieroglify… Zawzięty wielbiciel Napoleona.

1904 – W Odessie w Rosji urodził się George Gamow (zm. 1968) amerykański fizyk jądrowy i kosmolog. W 1928 roku rozwiązał problem jądrowego rozpadu radioaktywnego alfa w oparciu o teorię kwantowego tunelowania. W 1947 wraz ze współpracownikami opracował hipotezę powstawania pierwiastków („teoria α,β,γ” od nazwisk Alpher, Bethe i Gamow). Był znakomitym popularyzatorem nauki. Przeczytałem wszystkie jego książki popularnonaukowe.

1977 – 19 milionów dolarów kosztował pierwszy chłodzony freonem superkomputer Cray-1, sprzedany przez firmę wielkiego konstruktora Seymoura Craya do Los Alamos. Cray-1 ważył 30 ton, był wielkim cylindrem i wymagał własnej podstacji zasilającej; rachunki za prąd wynosiły 35 tys. dolarów miesięcznie

5 marca

Oughtred

1575 – Urodził się William Oughtred,  angielski matematyk, wynalazca najwcześniejszej postaci suwaka – dwu identycznych liniowych lub kolistych skal logarytmicznych ustawianych względem siebie ręcznie celem wykonywania mnożenia i dzielenia. To jemu także zawdzięczamy symbol × na oznaczenie mnożenia.

1827 – Zmarł w wieku 82 lat hrabia Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta włoski fizyk, wynalazca, konstruktor, fizjolog, tercjarz franciszkański („cywilny” zakonnik). Jego rodzice obawiali się, że jest upośledzony, ponieważ do 5 roku życia nie potrafił mówić. Jednak gdy zaczął uczęszczać do miejscowej szkoły prowadzonej przez jezuitów, okazało się, że młody Volta znacznie przewyższa intelektualnie większość rówieśników. Od najmłodszych lat wykazywał ogromne zainteresowanie fizyką, a zwłaszcza elektrycznością. To na jego cześć napięcie elektryczne mierzymy w woltach.

1936 – Prototyp jednego z najsłynniejszych samolotów wojskowych, Supermarine Spitfire, oblatano na dzisiejszym lotnisku Southampton. Po zakończeniu lotu pilot doświadczalny, kpt Joseph „Mutt” Summers zaopiniował maszynę słowami „Niczego nie ruszać”. Do końca produkcji (luty 1948) wykonano 12 tysięcy egzemplarzy tego myśliwca. Pozostawał w służbie RAF do roku 1954.

6 marca

1913 – Tę właśnie datę postawił wielki duński fizyk żydowskiego pochodzenia Niels Bohr (Nobel 1922) na swej pierwszej publikacji, opisującej jego poglądy na strukturę atomu (pamiętacie ze szkoły model atomu Bohra?). Wysłał ją swojemu mentorowi, Ernestowi Rutherfordowi. Można uznać, że w tym momencie zaczęła się nowoczesna fizyka atomowa. Syn Bohra, Aage Niels, także został laureatem Nobla.

Tierieszkowa

1937 – Urodziła się pierwsza kosmonautka świata, Walentina Władimirowna Tierieszkowa. Od 1958 roku należała do sekcji spadochronowej aeroklubu w Jarosławiu. Pierwszy skok wykonała 21 maja 1959 roku. Łącznie wykonała 126 skoków. Wraz z nowym zadaniem otrzymała stopień porucznika lotnictwa i przeszła intensywne przeszkolenie na dwumiejscowym MiG-u, jednak nie odbyła ani jednego samodzielnego lotu. 16 czerwca 1963 roku rozpoczęła lot na statku Wostok 6, który trwał 2 doby 22 godziny 50 minut i 8 sekund. Lądowanie nastąpiło 19 czerwca 1963 roku po okrążeniu Ziemi 48 razy. W 1977 roku obroniła pracę doktorską. Przeszła na emeryturę jako generał lotnictwa.

1939 – Zmarł w wieku 87 lat Carl Louis Ferdinand von Lindemann  niemiecki matematyk, autor dowodu, że π jest liczbą przestępną (czyli: nie jest pierwiastkiem żadnego niezerowego wielomianu jednej zmiennej o współczynnikach wymiernych). Z faktu tego natychmiast wynika, że niewykonalna jest tzw. kwadratura koła (czyli: problem polegający na skonstruowaniu kwadratu, którego pole równe jest polu danego koła przy użyciu wyłącznie cyrkla i linijki bez podziałki). Lindemannowi udało się tego dokonać akurat w swoje trzydzieste urodziny (1182), a jego pracę zaniósł do drukarni sam Karl Weierstrass. Niby udowodnione, a maniacy ciągle próbują wykonać tę kwadraturę… Sam opiniowałem kilka takich prac. Ich autorzy mocno się na mnie obrazili.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (6 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +8 (from 8 votes)
Bogdan Miś: Działo się (67), 10.0 out of 10 based on 6 ratings

Jedna odpowiedź

  1. Poszi 2017-03-02