Bogdan Miś: Działo się (90)

2017-07-31

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

31 lipca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/USSMonitor1862.2.ws.jpg

USS Monitor

1803 – Urodził się John Ericsson (zm. 8 marca 1889 w Nowym Jorku) – szwedzki inżynier i wynalazca. Pracował w USA. W 1836 opatentował śrubę okrętową, która zastąpiła dotychczas używane koło łopatkowe. Stosowanie śruby okrętowej w znacznym stopniu zwiększyło wydajność statków parowych, co w dużej mierze wpłynęło na ich rozpowszechnienie. Zaprojektował również USS „Monitor” (pierwszy amerykański i drugi na świecie okręt z uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży artyleryjskiej. Od jego nazwy pochodzi nazwa całej klasy wywodzących się z jego konstrukcji jednostek – monitorów.

1980 – Zmarł Ernst Pascual Jordan (ur. 18 października 1902) – niemiecki fizyk teoretyczny i matematyczny, wniósł znaczący wkład do mechaniki kwantowej i kwantowej teorii pola. W dużym stopniu odpowiadał za matematyczne sformułowanie mechaniki macierzowej. Algebra Jordana jest nadal używana w nauce matematycznych i koncepcyjnych podstaw teorii kwantowej, poza tym stworzył wiele innych narzędzi matematycznych.

2003Felix Baumgartner (ur. 20 kwietnia 1969 r.– austriacki spadochroniarz, znany z wykonywania szczególnie niebezpiecznych akrobacji) jako pierwszy przeleciał nad Kanałem La Manche, wykorzystując specjalnie skonstruowane skrzydło z włókna węglowego. 14 października 2012 wykonał skok ze stratosfery z wysokości 38 969,4 metrów. Pobił trzy rekordy – najwyższy lot załogowy balonem, najwyższy skok spadochronowy oraz największa prędkość swobodnego lotu. 24 października 2014 r. jego rekord wysokości skoku pobił 57-letni Alan Eustace, nie używając przy tym specjalnej kapsuły.

1 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/W.Herschel%2C_C.Herschel.png

Obraz przedstawiający Caroline Herschel i jej brata w nocy 13 marca 1781, podczas której William odkrył Urana

1786 – Brytyjska astronomka Caroline Herschel (1750-1848) jako pierwsza kobieta odkryła kometę. Potem zresztą odkryła jeszcze siedem. Była siostrą Williama Herschela, także wybitnego uczonego, królewskiego astronoma króla Anglii Jerzego III.

1793 – We Francji wprowadzono system metryczny. Dziś to układ SI Międzynarodowy Układ Jednostek Miar (fr. Système international d’unités) – układ jednostek miar zatwierdzony w 1960 – później modyfikowany – przez Generalną Konferencję Miar na XI Generalnej Konferencji Miar. Został oficjalnie przyjęty przez wszystkie kraje świata z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Liberii i Mjanmy.

1861 – W brytyjskim dzienniku The Times została opublikowana pierwsza na świecie prognoza pogody.

2 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/John_Tyndall_%28scientist%29.jpg/800px-John_Tyndall_%28scientist%29.jpg

John Tyndall

1820 – Urodził się John Tyndall (zm. 4 grudnia 1893) – irlandzki filozof przyrody, badacz i odkrywca zjawisk fizycznych z zakresu m.in. magnetyzmu, glacjologii, chemii fizycznej i bakteriologii, członek Royal Society, alpinista: pierwszy zdobywca m.in. Weisshornu. Jego nazwiskiem został nazwany przedwierzchołek Matterhornu od strony włoskiej, Pic Tyndall, do którego dotarł rok przed zdobyciem szczytu przez Edwarda Whympera. Ciekawostka: to on wyjaśnił naukowo, dlaczego niebo jest błękitne.

1823 – Zmarł Lazare Nicolas Marguerite Carnot (ur. 13 maja 1753), francuski polityk, matematyk i wojskowy, pochodzący ze znanej rodziny uczonych i polityków. Uzyskał tytuł hrabiego. Nazywany był też Wielkim Carnotem. Był ważną postacią Wielkiej Rewolucji. W 1814 jako generał Napoleona (z którym przedtem popadł w konflikt i podał się w 1804 roku do dymisji) dowodził obroną Antwerpii. Przez okres 100 dni w 1815 roku sprawował urząd ministra spraw wewnętrznych. Po klęsce pod Waterloo skłaniał Napoleona do stawienia dalszego oporu. Po powrocie Burbonów wygnany z Francji, wyjechał do Warszawy, a następnie do Magdeburga, gdzie osiedlił się na stałe. Pochowany w Panteonie. Jeden z twórców nowoczesnej geometrii.

1907Robert Baden-Powell zorganizował na wyspie Brownsea w Anglii obóz młodzieżowy, który zapoczątkował skauting. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa – polskiej odmiany skautingu. Ruch skautowy został początkowo zdefiniowany jako dobrowolny apolityczny ruch wychowawczy dla młodzieży, otwarty dla wszystkich, bez względu na pochodzenie, rasę czy wyznanie. Idee niewątpliwie piękne, ale niezupełnie prawdziwe.

3 sierpnia

1900 – Urodził się John T. Scopes (zm. 21 października 1970), geolog i nauczyciel amerykański, bohater słynnego Małpiego Procesu (1925), który – z sukcesem – zapoczątkował walkę z nauczaniem kreacjonizmu w amerykańskich szkołach. Po procesie Scopes porzucił jednak zawód nauczycielski. Otrzymał tytuł naukowy z geologii i przeszedł do pracy w przemyśle naftowym. W 1968 wszczęty został kolejny słynny proces. Stroną oskarżającą była tym razem Susan Epperson, nauczycielka biologii. Oskarżyła ona stan Arkansas, że przez wprowadzenie zakazu nauczania teorii ewolucji narusza jej wolność wypowiedzi. Sąd Najwyższy USA stwierdził niekonstytucyjność równego traktowania ewolucjonizmu i kreacjonizmu, który sklasyfikował jako doktrynę religijną, szkodliwą dla edukacji. Ale bigoci nie dali za wygraną i rozpoczęli szerzenie bajek o Inteligentnym Projekcie…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/GeorgFrobenius.jpg

Frobenius

1917 – Zmarł Ferdinand Georg Frobenius (ur. 26 października 1849), wybitny matematyk niemiecki. Małe szanse, by zwykły człowiek znał to nazwisko; a szkoda, bo warto. Ma wielki wkład w wiedzę matematyczną naszych czasów. Słynne (dość trudne; dowodu nie wykłada się w zwykłym kursie nawet studentom matematyki) twierdzenie Frobeniusa orzeka, że pojęcie liczby da się uogólniać tylko do pewnej granicy, co dla wielu było sporym zaskoczeniem…

1958USS Nautilus, pierwszy amerykański atomowy okręt podwodny, na rozkaz prezydenta Eisenhowera przepłynął pod Biegunem Północnym. Stanowiło to pierwsze w dziejach udane dotarcie okrętem do „wierzchołka świata”. Rejs przeprowadzony pod kierunkiem komandora Williama Andersona na wypadek niepowodzenia objęty był klauzulą najściślejszej tajemnicy. Okręt przez cztery dni operował pod lodem, przepływając 1830 mil morskich (3390 km), aż wynurzył się na powierzchnię niedaleko Islandii. Po wynurzeniu dowódca okrętu Anderson został podjęty przez helikopter i przewieziony do Waszyngtonu, gdzie w Białym Domu został udekorowany orderem Legion of Merit – drugim w randze najwyższych odznaczeń amerykańskich w czasie pokoju. Po zakończeniu ceremonii Anderson w ten sam sposób powrócił na pokład swojego okrętu, z którym triumfalnie wpłynął do portu Portland w Wielkiej Brytanii.

4 sierpnia

1260 – Prawie każdy Polak słyszał o dorocznym Jarmarku Dominikańskim w Gdańsku. Mało kto jednak wie, że ta tradycja jest aż tak stara: dziś jest rocznica ustanawiającej ją bulli papieża Aleksandra IV. Ponad 750 lat!

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Kaenguru_Hinterfuss-drawing.jpg

Stopa kangura

1770 – Czy wiecie, że mamy akurat rocznicę istnienia nazwy „kangur”? Nazwa ta (ang. kangaroo) wywodzi się z dawnego australijskiego języka Guugu Yimidhirr, w którym słowo „gang-oo-roo” odnosi się do kangura szarego. Pierwsza wersja w języku angielskim brzmiała „Kangooroo”, albo „Kanguru”. Utworzył ją porucznik (później kapitan) James Cook nad brzegiem rzeki Endeavour.

1881 – Temperatura w Sewilli osiągnęła 50 °C. Była to prawdopodobnie najwyższa temperatura w historii Hiszpanii i Europy.

5 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Kochanski-2.svg/230px-Kochanski-2.svg.png

Konstrukcja Kochańskiego (IL jest w przybliżeniu równe długości półokręgu)

1631 – Urodził się Adam Adamandy Kochański herbu Lubicz (zm. 17 maja 1700), w gruncie rzeczy jedyny do XIX wieku znany polski matematyk. Jezuita. W roku 1678 na zaproszenie króla Jana III Sobieskiego wrócił do Warszawy (długo przebywał za granicą) i tu uczył królewicza Jakuba (a nieco później jego braci Aleksandra i Konstantego) oraz objął stanowisko kapelana, nadwornego matematyka, zegarmistrza i bibliotekarza królewskiego. Wraz z Heweliuszem skonstruował w rezydencji królewskiej w Wilanowie zegar słoneczny. W matematyce znany jest z przybliżonego rozwiązania słynnego zadania rektyfikacji (wyprostowania) okręgu.

1914 – Na skrzyżowaniu Euclid Ave. i E. 105th St. w Cleveland w stanie Ohio uruchomiono pierwszą sygnalizację świetlną, służących do sterowania ruchem drogowym. Sygnały (czerwone i zielone) połączone były mechanicznie z przełącznikiem w kabinie sterującej. Konstrukcja przełączników zapobiegała konfliktowym sygnałom. Dzwon ostrzegał kierowców o zmianach. Instalacja firmy American Traffic Signal Co. była wzorowana na systemie opatentowanym przez Jamesa Hoge’a. Pierwsze świetlne sterowanie ruchem wykorzystywało latarnię gazową i było zainstalowane w Londynie (10 grudnia 1868).

1981 – Zmarł Jerzy Spława-Neyman (właściwie Jerzy Neyman herbu Spława, ur. 16 kwietnia 1894) polski i amerykański matematyk i statystyk. Twórca nowoczesnego pojęcia przedziału ufności, które wprowadził do teorii testowania hipotez statystycznych. Jeden z najwybitniejszych; zajmował się problematyką bardzo trudną i bardzo ważną dla zastosowań praktycznych w socjologii, gospodarce itp.

6 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Synthetic_Production_of_Penicillin_TR1468.jpg

Sir Alexander Fleming

1881 – Urodził się Alexander Fleming (zm. 11 marca 1955 r.) – szkocki bakteriolog i lekarz. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny. W 1928 roku – podczas porządkowania i usuwania kultur bakterii z naczyń – Fleming zauważył rosnącą na tej kolonii niebieską pleśń, która zdawała się zabijać szkodliwe bakterie. Po wielu eksperymentach odkrył penicylinę G. Sam mawiał: „To natura wyprodukowała penicylinę, ja ją tylko odkryłem”. W 1944 r. otrzymał tytuł szlachecki.

1945 – Wojna na Pacyfiku: o 8:16 czasu miejscowego eksplodowała 580 m nad japońską Hiroszimą bomba atomowa Little Boy, zrzucona z amerykańskiego bombowca Boeing B-29 Superfortress Enola Gay, w wyniku czego zginęło 70-90 tys. osób (ok. 30% populacji miasta).

1979 – Zmarł Feodor Felix Konrad Lynen (ur. 6 kwietnia 1911 r.) – biochemik niemiecki. Był profesorem uniwersytetu w Monachium. Prowadził badania nad syntezą cholesterolu w organizmie człowieka, a także nad rolą cholesterolu w biosyntezie witaminy D, hormonów nadnercza i płciowych. Za badania nad cholesterolem, które przyczyniły się do zwalczania miażdżycy, otrzymał Nagrodę Nobla w 1964 roku, razem z Konradem Blochem.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (5 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +5 (from 5 votes)
Bogdan Miś: Działo się (90), 10.0 out of 10 based on 5 ratings

Odpowiedz