Bogdan Miś: Działo się (94)

2017-08-30.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

28 sierpnia

1877 – Urodził się Charles Stewart Rolls – brytyjski przedsiębiorca i konstruktor lotniczy, arystokrata, jeden z pionierów motoryzacji i awiacji, razem z Henrym Roycem współtwórca przedsiębiorstwa motoryzacyjnego Rolls-Royce. Zginął w wypadku lotniczym 12 lipca 1910. Był pierwszą ofiarą katastrofy lotniczej w Wielkiej Brytanii, a także pierwszym człowiekiem, który przeleciał nad kanałem La Manche w obie strony bez międzylądowania.

1898 – Farmaceuta Caleb Bradham z New Bern w Karolinie Północnej zmienił nazwę stworzonego i sprzedawanego przez siebie Napoju Brada na Pepsi-Cola. Słowo „pepsi” pochodzi od ang. pepsine – pepsyna. Napój miał początkowo dodatek tego enzymu i miał służyć jako lekarstwo na niestrawność. Tak zaczął się podział świata na dwa imperia: Pepsi i Cola…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/Olza_1.jpg

Model SS Olza w Narodowym Muzeum Morskim

1938 – W Stoczni Gdyńskiej położono stępkę pod drobnicowiec SS Olza – pierwszy statek pełnomorski zbudowany w II RP. Statek miał nośność 1250 ton, długość całkowita wynosiła 68,22 m, projektantem był mgr inż. Henryk Giełdzik. Wodowanie przewidziane na wrzesień 1939 r. nie odbyło się z powodu wybuchu wojny. 8 września Polacy celowo dokonali wodowania blokującego pochylnię. Zwodowany przez Niemców w maju 1941 roku jako „Westpreussen”. W 1958 roku został ukończona przez ZSRR (z nową maszyną) jako statek-baza kaliningradzkiej floty rybackiej „Inguł”. W czerwcu 1970 statek został wycofany i prawdopodobnie skierowany na złom.

29 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Michael_Faraday_-_Project_Gutenberg_eText_13103.jpg

Michael Faraday

1831 – Brytyjski fizyk Michael Faraday (1791-1867), eksperymentator, samouk, profesor Instytutu Królewskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego, członek Royal Society odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej. W 1825 roku odkrył benzen, wydzielił naftalen, heksachloroetan, koloidalne złoto. Był też twórcą prostej metody skraplania gazów. W latach 1833-1834 sformułował prawa elektrolizy i wprowadził nomenklaturę dla opisu tego zjawiska.

1865 – Zmarł Robert Remak (ur. 26 lipca 1815 r.) – polski (urodzony w Poznaniu, najważniejszą pracę opublikował po polsku) i niemiecki lekarz, embriolog, histolog, fizjolog i neurolog, profesor Uniwersytetu Berlińskiego. Twórca nowoczesnej embriologii. Odkrył, że wszystkie komórki pochodzą od innych komórek. Odkrycie to było powszechnie przypisywane Rudolfowi Virchowowi. Obecnie uważa się, że Virchow potwierdził tylko wyniki Remaka.

1904 – Urodził się Werner Forßmann (zm. 1 czerwca 1979 r.) – niemiecki lekarz z Eberswalde, absolwent Uniwersytetu Berlińskiego (1929). Stworzył nowe sposoby diagnostyki ludzkiego serca za pomocą cewnikowania. W 1929 r. wprowadził cewnik do prawego przedsionka swojego serca, a w oddziale radiologicznym wykonano zdjęcie rentgenowskie ukazujące cewnik. Za swoje eksperymenty Forßmann został wyrzucony z pracy. Mimo to, w 1956 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.

30 sierpnia

1546 – W kalwińskiej Genewie ukazał się dekret zabraniający nadawania dzieciom imion innych niż biblijne. Śmieszne miewaliśmy pomysły jako ludzkość, nieprawdaż?

1901Hubert Cecil Booth (1871-1955), brytyjski inżynier, przedsiębiorca i wynalazca otrzymał brytyjski patent na odkurzacz w formie urządzenia napędzanego silnikiem spalinowym i umieszczonego na ramie wozu konnego. Wyprowadzano z niego długie rury, którymi przez okna odkurzano budynki.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Hilleman-Walter-Reed.jpeg

Maurice Ralph Hilleman

1919 – Urodził się Maurice Ralph Hilleman, (zm. 11 kwietnia 2005) − amerykański mikrobiolog, wakcynolog. Opracował ponad 30 szczepionek, w tym osiem z czternastu najczęściej używanych na świecie. Jest m.in. twórcą szczepionek przeciw wirusom odry, ospy wietrznej, świnki, różyczki, dwoince zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, dwoince zapalenia płuc oraz kombinowanej szczepionki przeciw odrze, różyczce i śwince (MMR). Zapoczątkował także badania nad szczepionkami przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu A (HAV) i wirusowi zapalenia wątroby typu B (HBV). Dzięki niemu zapewne żyje dziś masa idiotów, organizujących się w tzw. ruch antyszczepionkowy…

31 sierpnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/MaryCorinnaPutnamJacobi.jpg

Mary Corinna Jacobi

1842 – Urodziła się Mary Corinna Jacobi z domu Putnam (zm. 10 czerwca 1906) – amerykańska lekarka, pisarka i sufrażystka, pierwsza kobieta, która otrzymała członkostwo amerykańskiej Akademii Medycyny. Była też pierwszą kobietą przyjętą na studia w paryskiej Ecole de Médecine. Uważana za najwybitniejszą lekarkę swoich czasów.

1945 – Zmarł na raka płuc Stefan Banach (ur. 30 marca 1892), jeden z najwybitniejszych matematyków w dziejach świata, twórca tzw. Analizy Funkcjonalnej. Nigdy nie ukończył studiów matematycznych; jego największym studenckim osiągnięciem formalnym był tzw. półdyplom Politechniki Lwowskiej. Mimo to otrzymał w 1920 roku stopień doktora Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie również w dwa lata później uzyskał habilitację. Niewiarygodnie ciekawa postać. Niżej podpisany miał zaszczyt być magistrantem i asystentem jego wybitnego ucznia i przyjaciela, Stanisława Mazura.

2005 – Zmarł Józef Rotblat (ur. 4 listopada 1908 w Warszawie) – polski fizyk i radiobiolog, współzałożyciel i lider pacyfistycznego ruchu naukowców Pugwash, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1995. W 1938 r. obronił doktorat na Uniwersytecie Warszawskim. W 1946 roku przyjął obywatelstwo brytyjskie. W 1998 otrzymał brytyjski tytuł szlachecki. Współtwórca pierwszej bomby atomowej (z tzw. Projektu Manhattan wycofał się w 1944 roku). Postulował, aby naukowcy przyjęli sposób postępowania na wzór lekarskiej przysięgi Hipokratesa, tzn. aby powstrzymywali zaspokajanie własnej ciekawości naukowej i samoograniczali się w badaniach, jeśli ich wyniki mogłyby okazać się zgubne dla świata. Jako naukowiec zajmował się medycyną nuklearną. Od 1966 był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk.

1 września

1897 – W Bostonie uruchomiono pierwsze na kontynencie północnoamerykańskim metro.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Le_Voyage_dans_la_lune.jpg

Kadr z filmu Podróż na Księżyc

1902 – Premiera francuskiego niemego filmu science fiction Podróż na Księżyc w reżyserii Georges’a Mélièsa. Film powstał na podstawie powieści Z Ziemi na Księżyc Jules’a Verne’a oraz Pierwsi ludzie na księżycu H.G. Wellsa. Cieszył się ogromnym powodzeniem, był wyświetlany we Francji i USA, a Méliès zdobył dzięki niemu międzynarodową sławę. Oto ów film:

Le Voyage dans la Lune (Uni Music) – 1902 HQ restored – A Trip to the Moon

Путешествие на Луну – 月球旅行记 – Viaje a la Luna – 달세계 여행 – Die Reise zum Mond – מסע אל הירח – Viaggio nella Luna – Resan till månen – رحلة إلى القمر – Viagem à Lua – Georges Méliès – Ένα ταξίδι στο φεγγάρι – Жорж Мельес –

1988 – Zmarł Luis Walter Alvarez (ur. 13 czerwca 1911) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla z fizyki z 1968 roku za prace poświęcone cząstkom elementarnym, a w szczególności za uruchomienie dużej wodorowej komory pęcherzykowej. Uczestnik „Projektu Manhattan”. W latach 1945-1978 profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, 1954-1959 i 1975-1978 dyrektor Lawrence Radiation Laboratory. Specjalista w zakresie fizyki atomowej; jest współautorem hipotezy, według której zagładę dinozaurów spowodował upadek na Ziemię dużego ciała kosmicznego.

2 września

1930 – Zakończył się sukcesem pierwszy nieprzerwany lot samolotu z Europy do Stanów Zjednoczonych. Samolot „Znak zapytania” (swoją drogą, śliczna nazwa!) pilotowali Francuzi, kpt. Dieudonne Coste i Maurice Bellonte. Lot trwał 37 godzin.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/ChristaMcAuliffe.jpg

Sharon Christa McAuliffe

1948 – Urodziła się Sharon Christa McAuliffe, z d. Corrigan – amerykańska astronautka i nauczycielka. Poniosła śmierć na pokładzie wahadłowca Challenger, który eksplodował 73 sekundy po starcie z Przylądka Canaveral. Została wybrana spośród 11000 nauczycieli, którzy przystąpili do eliminacji. Była pierwszą nauczycielką, która znalazła się w Kosmosie. Pośmiertnie została odznaczona Congressional Space Medal of Honor.

2001 – Zmarł Christiaan Neethling Barnard (ur. 8 listopada 1922) – południowoafrykański kardiochirurg, kierownik ośrodka badań i chirurgii serca na uniwersytecie w Kapsztadzie. 3 grudnia 1967 roku Barnard przy asyście młodszego brata dr Mariusa Barnarda kierował zespołem chirurgów, który przeprowadził pierwszą transplantację ludzkiego serca. Operacja się udała, jednak pacjent, 53-letni Louis Washkansky, zmarł po 18 dniach na zapalenie płuc. Czterech z pierwszych dziesięciu pacjentów Barnarda przeżyło ponad rok, dwoje przeżyło z nowym sercem ponad 10 lat, a jedna osoba przeżyła jeszcze 23 lata.

3 września

1905 – Urodził się Carl David Anderson (zm. 11 stycznia) – amerykański fizyk eksperymentalny, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie w 1932 roku pozytonu (czyli antycząstki elektronu; po spotkaniu elektronu z pozytonem najczęściej, bo z prawdopodobieństwem 99,8%, dochodzi do tzw. anihilacji). Istnienie pozytonu zostało przewidziane teoretycznie w roku 1928 przez Paula Diraca.

Ilustracja

Barbara McClintock w roku 1947

1992 – Zmarła w wieku 90 lat Barbara McClintock (ur. 16 czerwca 1902) – amerykańska genetyczka, laureatka Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny w roku 1983 za odkrycie transpozonów. Transpozony są także nazywane „wędrującymi” lub „skaczącymi” genami albo „mobilnymi elementami genetycznymi”. Nie podejmuję się wyjaśnić dokładniej istoty tego odkrycia, ale za byle co Nobla nie dają.

2014 – Astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli, że Droga Mleczna jest częścią supergromady 100 razy większej, niż dotychczas sądzono. Nazwano ją Laniakea. Jest to supergromada galaktyk o średnicy około 500 milionów lat świetlnych, zawierająca około stu tysięcy galaktyk o łącznej masie ok. 1017 (tak, tak: jedynka z siedemnastoma zerami!) mas Słońca. Struktura została odkryta między innymi dzięki obserwacjom radioteleskopu Green Bank. Należy do niej m.in. Grupa Lokalna Galaktyk – grupa co najmniej 54 galaktyk, do której należy z kolei Droga Mleczna.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (5 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +7 (from 7 votes)
Bogdan Miś: Działo się (94), 10.0 out of 10 based on 5 ratings

6 komentarzy

  1. A. Goryński 2017-08-31

Odpowiedz