Bogdan Miś: Działo się (97)

Print Friendly, PDF & Email

2017-09-20.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

18 września

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/50/The_new_york_times_building_in_new_york_city.jpg

Wejście do dawnej siedziby NYT

1851 – Ukazało się pierwsze wydanie The New York Daily Times, który później zmienił nazwę na The New York Times, jeden z najważniejszych amerykańskich dzienników, wychodzący w Nowym Jorku. Jest trzecią pod względem nakładu gazetą w Stanach Zjednoczonych, po USA Today i The Wall Street Journal. Pierwszym wydawcą NYT byli Henry Jarvis Raymond (pięć lat później założył też Associated Press) i George Jones, jednak dopiero pod rządami Adolpha Ochsa, które zaczęły się w 1896, dziennik zdobył swoją reputację.

1984 – Amerykanin Joseph Kittinger jako pierwszy przeleciał samotnie balonem przez Atlantyk.

1752 – Urodził się Adrien-Marie Legendre, francuski matematyk (zm. 1833). Jego prace dotyczą statystyki, teorii liczb, algebry, analizy matematycznej i geodezji. Jego nazwisko pojawiło się na liście 72 nazwisk na wieży Eiffela. To lista nazwisk naukowców, inżynierów i przemysłowców, wyryta z inicjatywy Gustawa Eiffela pod pierwszym balkonem wieży Eiffela we wszystkich czterech jej częściach. Lista została zamalowana na początku XX wieku (czyjaś zazdrość, czy barbarzyństwo?) i odsłonięta ponownie w latach 1986–1987.

19 września

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Giles_Corey.jpg

Giles Corey poddany torturom

1692 – Oskarżony o czary 80-letni Giles Corey został stracony przez zmiażdżenie w czasie polowania na czarownice w Salem w Nowej Anglii. Była to jedyna ofiara tej tortury w Ameryce. Tortura polegała na stopniowym dokładaniu coraz większej ilości coraz cięższych kamieni na klatkę piersiową leżącego podejrzanego, aż do uzyskania jego oświadczenia o winie lub niewinności (co dopiero skutkowało procesem) lub do śmierci przez uduszenie. Orturanosiła nazwę peine forte et dure (franc. „kara silna i długa”).

1783 – W Wersalu odbył się pierwszy „załogowy” lot balonem, na pokładzie którego znalazły się: baran, kogut i kaczka.

1915 – Urodziła się w Kanadzie (zm. 18 sierpnia 1980 r.) Elizabeth Stern (po wyjściu za mąż Elizabeth Stern Shankman) Amerykanka, jedna z pierwszych patologów, badających rakowacenie komórek. Jej przełomowe badania nad rakiem szyjki macicy uratowały życie wielu kobiet. Badania te wykazały, że normalna komórka przechodzi w tej chorobie przez 250 różnych etapów zanim zrakowacieje, zatem jest dość łatwa do zdiagnozowania. Była też pierwszą uczoną, która połączyła z rakiem szyjki macicy wirusa opryszczki.

20 września

1842 – Urodził się Sir James Dewar (zm. 27 marca 1923) – szkocki chemik i fizyk. Odkrył wzór chemiczny benzenu, zwanego obecnie benzenem Dewara. Przez ponad 25 lat prowadził rozległe badania w dziedzinie spektroskopii. W 1891 wynalazł sposób produkcji ciekłego tlenu w ilościach przemysłowych. Opracował pojemnik izotermiczny zwany naczyniem Dewara do badania niskotemperaturowych zjawisk w gazach oraz transportu skroplonych gazów.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Oetzi_the_Iceman_Rekonstruktion_1.jpg

Tak zapewne wyglądał za życia Ötzi

1991 – Na granicy austriacko-włoskiej w Alpach Ötztalskich znaleziono zamrożone ciało Ötziego. To inaczej „człowiek z Similaun”, „człowiek lodu” – przydomek nadany szczątkom człowieka, który zmarł ok. 3300 lat p.n.e. Został znaleziony na wysokości 3210 m n.p.m. przez dwoje niemieckich turystów, Helmuta Simona i jego żonę. Obecnie Ötzi znajduje się w Museo Archeologico dell’Alto Adige (muzeum archeologicznym Górnej Adygi) w Bolzano we Włoszech.

1996 – Zmarł w Warszawie Paul Erdös (ur. 26 marca 1913) – wielki i sławny matematyk węgierski. Był jednym z najwybitniejszych matematyków XX w. Autor ponad 1500 artykułów z koncepcjami matematycznymi, głównie z teorii liczb, kombinatoryki i teorii grafów. Znany był z tego, że często stawiał ciekawe problemy matematyczne, za rozwiązanie których wyznaczał nagrody pieniężne, gdy sam nie mógł ich rozwiązać. Sławna jest wśród matematyków żartobliwa Liczba Erdősa. Określa się ją tak: sam Paul Erdős ma l. Erdősa równą 0. Osoba, która napisała pracę naukową wspólnie z nim, ma l. Erdősa równą 1. Z kolei osoba, która napisała pracę naukową z kimś, kogo l. Erdősa wynosiła 1, ma l. Erdősa równą 2 itd. 509 uczonych ma l. Erdősa równą 1. W 2000 r. naukowców z „dwójką” było 5897. Ponad 60 laureatów Nagrody Nobla oraz wszyscy laureaci Nagrody Nevanlinny mają l. Erdősa poniżej 9, natomiast laureaci Medalu Fieldsa – poniżej 6.

21 września

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Marie_Bonaparte_Pierre_de_Gr%C3%A8ce.jpg

Maria Bonaparte z synem Piotrem

1962 – Zmarła księżna Maria Bonaparte (ur. 2 lipca 1882) francuska psychoanalityczka szkoły freudiańskiej. Przez ślub księżna grecka i duńska. Urodziła się jako jedyna córka ks. Rolanda Bonaparte (wnuka Lucjana, brata Napoleona I) i bogatej Marie Félix-Blanc (spadkobierczyni François Blanca, twórcy kasyna w Monte Carlo). Po ślubie z greckim księciem Jerzym zauważyła, że cierpi na silną oziębłość seksualną, co skłoniło ją do badań nad problematyką seksualną kobiet. W 1925 poznała osobiście Freuda. W roku 1938 uratowała Freuda i jego rodzinę przed prześladowaniami hitlerowskimi, pomagając im w ucieczce z przyłączonego do Wielkiej Rzeszy Niemieckiej Wiednia. 6 lutego 1952 książę Jerzy i Maria, jako przedstawiciele dworu greckiego, brali udział w koronacji królowej Elżbiety II w Londynie. Znudzona przewlekającą się ceremonią, Maria zaproponowała siedzącemu obok niej panu natychmiastową sesję psychoanalityczną. Pan ów, równie znudzony jak ona, chętnie wyraził zgodę. Był nim… François Mitterrand. Córka Marii i Jerzego Eugenia wyszła za ks. Dominika Radziwiłła z Balic.

1971 – Urodził się David Vetter. Żył ledwo 12 lat (zmarł 22 lutego 1984). Stał się sławny przez swoją rzadką chorobę, zwaną bubble boy disease, potoczna nazwa SCID, czyli ciężki złożony niedobór odporności. Zaraz po narodzinach David został umieszczony w specjalnej „bańce” – sterylnym, niewielkim pomieszczeniu plastikowym. W październiku 1983 roku, po przeszczepie szpiku kostnego pobranego od siostry, David zachorował. Po nieudanym przeszczepie, pacjenta wyciągnięto z „bańki” i leczono go w sterylnym pomieszczeniu szpitalnym. W lutym 1984 roku, w dwa tygodnie po opuszczeniu „bańki”, Vetter zmarł.

2003 – Zakończyła się (kontrolowanym rozbiciem o powierzchnię Jowisza) misja kosmicznej sondy Galileo. Była to bezzałogowa sonda kosmiczna wystrzelona w 1989 roku przez agencję kosmiczną NASA w celu wykonania badań Jowisza, jego księżyców i pierścieni. W grudniu 1995 r. stała się pierwszym sztucznym satelitą Jowisza i wprowadziła w jego atmosferę próbnik z aparaturą pomiarową. Galileo był też pierwszą sondą, która zbliżyła się do planetoid. Podczas swej misji Galileo wykonał również obserwacje Wenus, Ziemi, Księżyca i komety Shoemaker-Levy 9. Eksperyment Galileo jest jednym z najbardziej udanych w historii astronautyki.

22 września

1791 – Urodził się Michael Faraday, (zm. 25 sierpnia 1867) – fizyk i chemik angielski, eksperymentator, samouk. Profesor Instytutu Królewskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego, członek Royal Society, w młodości asystent H. B. Davy’ego. W 1831 r. odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej, co przyczyniło się do powstania elektrodynamiki. Faraday odkrył również zjawisko samoindukcji i zbudował pierwszy model silnika elektrycznego.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Emancipation_Proclamation.jpg

Proklamacja emancypacji

1862 – Prezydent USA Abraham Lincoln wydał Proklamację Emancypacji, znoszącą niewolnictwo na obszarach Skonfederowanych Stanów Ameryki. Większość ludzi chyba sądzi, że to była decyzja Kongresu – a tu okazuje się, że nie. To był dekret prezydencki. Proklamacja została wydana na mocy prerogatyw wojennych, jakie przysługują prezydentowi.

1979 – Amerykański satelita szpiegowski zaobserwował nad Oceanem Indyjskim rozbłysk pochodzący prawdopodobnie z tajnego próbnego wybuchu jądrowego, przeprowadzonego przez Izrael lub RPA. Do dziś opinia publiczna nie wie, co faktycznie wówczas zarejestrowano.

23 września

1806 – Zakończyła się ekspedycja Meriwethera LewisaWilliama Clarka, pierwsza, która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku. Po rezygnacji ze służby wojskowej Lewis został gubernatorem Terytorium Luizjany w 1808 r. We wrześniu 1809 wyruszył w podróż do Waszyngtonu. Nie dotarł jednak do celu, zginął gwałtowną i tajemniczą śmiercią w karczmie. W 1807 prezydent Thomas Jefferson mianował Clarka agentem rządu federalnego do spraw Indian na terytorium Luizjany, otrzymał on także stopień generała brygadiera. W roku 1813 został gubernatorem właśnie utworzonego terytorium Missouri.

1880 – Urodził się John Boyd Orr (zm. 25 czerwca 1971) – szkocki biolog i polityk, dyrektor generalny Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (1945-48). Laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1949 roku. Uczestniczył w I wojnie światowej, został odznaczony Military Cross i Distinguished Service Order. Autor słynnego raportu (1936) Food, Health and Income

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Roland-Garros-Barachois.JPG/1024px-Roland-Garros-Barachois.JPG

Pomnik Rolanda Garrosa na wyspie Reunion

1913 – Francuski pilot Roland Garros jako pierwszy przeleciał nad Morzem Śródziemnym. W latach 30. nazwiskiem Rolanda Garrosa zostały nazwane korty tenisowe w Paryżu, na których rozgrywany jest turniej French Open, nazywany także „Roland Garros”. Jego imię nosi również port lotniczy położony w Gillot na jego rodzinnej wyspie Reunion.

24 września

1501 – Urodził się Girolamo Cardano, włoski matematyk, filozof, astrolog, lekarz (zm. 1576). Zasłynął znajomością i opisaniem (bo nie odkryciem; odkrywców było kilku: Tartaglia, Ferrari, a najprawdopodobniej pierwszy był Scipione del Ferro) wzorów na rozwiązanie równań algebraicznych 3 i 4stopnia. Choć nie on je odkrył – do dziś noszą jego imię.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/96/USS_Enterprise_%28CVN-65%29%2C_bow_view_1983.jpg

USS Enterprise

1960 – Zwodowano pierwszy amerykański lotniskowiec o napędzie atomowym USS Enterprise (CVN-65). Wyposażony w osiem reaktorów jądrowych, pozostawał w służbie United States Navy przez pół wieku, uczestnicząc w większości kryzysów i konfliktów czasów zimnej wojny oraz po jej zakończeniu. Zabierał na pokład 66 samolotów, załoga liczyła 3000 żołnierzy, w tym 1800 personelu lotniczego.

1970 – Radziecka sonda Łuna 16 powróciła na Ziemię z ładunkiem 101 gramów gruntu księżycowego. Była to pierwsza bezzałogowa sonda kosmiczna, która powróciła z Księżyca. Ciekawostka: trzy niewielkie próbki gruntu księżycowego (po 2 gramy), które zostały dostarczone przez sondę Łuna 16 zostały sprzedane na aukcji Sotheby’s w 1993 r. za 442 500 dolarów.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (6 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +8 (from 8 votes)
Bogdan Miś: Działo się (97), 10.0 out of 10 based on 6 ratings

2 komentarze

  1. Magog 2017-09-21
  2. Momus 2017-09-23