Bogdan Miś: Działo się (101)

Print Friendly, PDF & Email

2017-10-11.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

10 października

1861 – Urodził się Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (zm. 13 maja 1930), norweski oceanograf, profesor biologii, badacz polarny i międzynarodowy działacz społeczny, Komandor Legii Honorowej i laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1922) . W 1883 r. wziął udział w zawodach narciarskich Husebyrennet. Zyskał wówczas sławę, po tym jak przebył na nartach trasę z Bergen do Oslo. W latach 1887–1888 podjął pierwszą wyprawę na nartach przez Grenlandię, udowadniając w ten sposób, że cała wyspa jest pokryta lodem. Od 1920 roku był pierwszym Wysokim Komisarzem Ligi Narodów do Spraw Uchodźców. Pomógł uchodźcom politycznym wydostać się z Rosji Radzieckiej, a gdy nigdzie nie chciano ich przyjąć, zaczął wydawać specjalne dowody tożsamości (tzw. paszporty nansenowskie), które pełniły rolę dokumentu podróży.

1913 – Prezydent USA Woodrow Wilson wysadzając zaporę Gamboa symbolicznie zakończył budowę Kanału Panamskiego. Ale oficjalnie kanał otwarto w roku 1920 (widać lipne otwarcia rzekomo „ukończonych” budowli, to nie jest wynalazek europejski…). Przez ponad 75 lat Strefa Kanału Panamskiego znajdowała się pod jurysdykcją amerykańską, dopiero traktat w sprawie trwałej neutralności i funkcjonowania kanału podpisany w Panamie 7 września 1977 roku zapewnił Panamie prawa do terenu, którego przekazanie odbyło się w 1999 roku.

Ilustracja

Susan Wojcicki

2006 – Google (nie muszę przypominać, co to…) zakupiło za 1,65 mld dolarów serwis YouTube, istniejący w sieci od 14 lutego 2005 roku, założony przez Chada Hurleya, Steve’a Chena i Jaweda Karima, którzy byli wcześniej pracownikami przedsiębiorstwa PayPal. Według badania z 16 lipca 2006 na YouTube oglądano 100 milionów filmów dziennie, a 65 tys. nowych filmów umieszczano na serwisie w ciągu doby. Witryna miała średnio prawie 20 milionów odwiedzających miesięcznie. Od 2014 roku firma ma „akcent polski”: prezesem jest ekonomistka Susan Wojcicki (ur. 1968), córka Stanleya Wojcickiego, profesora fizyki, pochodzącego z Polski (ona sama ma też obywatelstwo polskie). Mocno związana z Google: w 1998 roku wynajęła Sergeyowi Brinowi (którego jest szwagierką) i Larry’emu Page’owi swój garaż, by mogli w nim założyć spółkę Google Inc. Jej dziadkiem był Franciszek Wójcicki, polski prawnik i działacz ruchu ludowego, poseł na Sejm Ustawodawczy. Dwukrotnie była na liście 100 najbardziej wpływowych kobiet świata pisma Forbes. Jest żoną Dennisa Tropera (także z Google), mają 5 dzieci.

11 października

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/Leidse_flessen_Museum_Boerhave_december_2003.jpg

Układ 4 butelek lejdejskich połączonych równolegle, Muzeum w Lejdzie

1745 Ewald Jürgen Georg von Kleist zaprezentował w Kamieniu Pomorskim działanie butelki lejdejskiej, jako jeden z jej dwóch niezależnych odkrywców (obok Holendra Pietera van Musschenbroeka). Butelka lejdejska to urządzenie służące do gromadzenia ładunku elektrycznego, będące pierwszym kondensatorem. Jest to szklana butelka, której obie powierzchnie – zewnętrzna i wewnętrzna – pokryte są odizolowanymi warstwami metalu.

1962 – Papież Jan XXIII otworzył II Sobór watykański, który zapoczątkował reformę Kościoła katolickiego przez otwarcie go na dialog z innymi wyznaniami i ogólne zarysowanie reformy liturgii. Podczas trwania Soboru papież Paweł VI nawiązał bliskie stosunki z patriarchą Konstantynopola Atenagorasem. 5 grudnia 1965 zostały odwołane ekskomuniki, którymi w 1054 roku obłożyli się nawzajem dostojnicy Kościoła rzymskiego i Kościoła konstantynopolitańskiego.

1994 – Zakończyła się – skierowaniem ku atmosferze planety celem zniszczenia – misja amerykańskiej sondy kosmicznej Magellan, stworzonej do badania Wenus. Głównym celem misji było dokładne zbadanie planety za pomocą specjalnego radaru, co pozwoliło na wykonanie map powierzchni Wenus, niewidocznej w świetle widzialnym z powodu bardzo gęstej warstwy chmur. Sonda wykonała także mapy pola grawitacyjnego Wenus oraz pomiary wysokości terenu.

12 października

1860 – Urodził się Elmer Ambrose Sperry (zm. 16 czerwca 1930), wynalazca i przedsiębiorca amerykański. Uzyskał ponad 400 patentów, był założycielem ośmiu firm, które w końcu zostały połączone w jedną (Sperry Corporation). Znany jest przede wszystkim jako współwynalazca (w 1910 roku wraz z Hermannem Anschütz-Kaempfem) kompasu żyroskopowego do stabilizacji i sterowania statków, a następnie do sterowania samolotów.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/USS_Holland_%28SS-1%29_-_Scientific_American_1898.jpg

USS Holland

1900 – Wszedł do służby USS Holland, pierwszy okręt podwodny pełniący służbę w United States Navy i jednocześnie pierwszy na świecie, w którym w pełni zastosowano napęd spalinowy na powierzchni i elektryczny w zanurzeniu. Stępkę pod okręt położono w listopadzie 1896 roku w stoczni Crescent Shipyard w Elizabeth (stan New Jersey). Wodowanie jednostki nastąpiło 17 maja 1897 roku. Okręt został wycofany z eksploatacji 21 listopada 1910 roku i sprzedany na złom w 1913 roku za… sto dolarów.

1914 – Zmarła Margaret Knight (ur. 14 lutego 1838), amerykańska wynalazczyni i przedsiębiorca. Już w wieku 12 lat opracowała urządzenie awaryjnie zatrzymujące maszyny włókiennicze, które mogło chronić pracowników przed wypadkami. Gdy w 1868 roku pracowała w fabryce papierowych toreb Columbia Paper Bag Company opracowała nową maszynę, dzięki której możliwe było automatyczne składanie i klejenie papierowych toreb o kwadratowych dnach. To jeden z jej 26 patentów, używany do dziś. Jest nazywana „żeńskim Edisonem”

13 października

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6c/Erinnerungsstein_und_Denkmal_f%C3%BCr_den_Arzt_Rudolf_Virchow_in_78-300_Swidwin_%28Schivelbein%29.jpg

Kamień pamiątkowy Rudolfa Virchowa w Świdwinie

1821 – Urodził się w Świdwinie – noszącym wówczas nazwę Schivelbein – Rudolf Ludwig Karl Virchow (zm. 5 września 1902) – niemiecki patolog, antropolog i higienista, w latach 1849-1902 profesor uniwersytetów w Würzburgu i Berlinie. Twórca teorii patologii komórkowej, która, choć błędna (wsławił się niefortunnymi polemikami m.in. z Pasteurem) walnie przyczyniła się do rozwoju współczesnej patologii. Błędnie twierdził, że leukocyty odgrywają zasadniczą rolę w transporcie bakterii po organizmie. Jako jeden z pierwszych wykonywał biopsje, sformułował pojęcie białaczki i amyloidozy, pozostawił cenne prace na temat nowotworów, zakrzepów, zatorów i gruźlicy, zajmował się także mianownictwem medycznym. Rozszerzył teorię komórkową.

1860 – Zrobiono pierwszą udaną fotografię lotniczą w USA. Zdjęcie wykonał z balonu o nazwie The Queen of the Air niejaki James Wallace Black z Samuelem Archerem Kingiem jako nawigatorem. Balon był umocowany na linie na wysokości 1200 metrów nad Bostonem. Wykonano osiem zdjęć na płytach światłoczułych, w tym jedno udane zachowało się do dziś. Pierwsze zdjęcia lotnicze w historii są jednak dziełem francuskiego autora i artysty, Felixa Tournachona, który wykonał je dwa lata wcześniej. Te zdjęcia jednak zaginęły.

1884 – Ustanowiono południk zerowy w Greenwich (jedna z 32 gmin Wielkiego Londynu położona w jego południowo-wschodniej części). Czas południka zerowego – Greenwich Mean Time (GMT) – do 1986 uznawano za standardowy czas uniwersalny. Później został zastąpiony przez Coordinated Universal Time (UTC), różniący się praktycznie od GMT tylko definicją.

14 października

Ilustracja

Okładka pierwszego wydania Przygód Sherlocka Holmesa

1892Arthur Conan Doyle wydał zbiór 12 opowiadań Przygody Sherlocka Holmesa. Nakład wynosił 10 tys. egzemplarzy.

1947 – Amerykanin Chuck Yeager (as myśliwski z czasów II wojny światowej) na samolocie Bell X-1 nazwanym Glamorous Glennis jako pierwszy pilot przekroczył barierę dźwięku. Samolot był napędzany silnikiem rakietowym i został wyniesiony na wysokość początkową testu przez bombowiec B-29 Superfortress. Osiągnięta prędkość wyniosła 1126 km/h (1,06 macha) na wysokości 13 115 metrów.

1966 – Otwarto pierwszą linię metra w Montrealu.

15 października

1909 – Urodził się Jesse Leonard Greenstein (zm. 21 października 2002) – astronom amerykański. Jeszcze podczas studiów na Harvardzie, w 1937 roku, opracował wspólnie z Fredem Whipple teorię, wyjaśniającą pochodzenie sygnałów radiowych, pochodzących z kosmosu. W 1963 roku, wraz z Maartenem Schmidtem, jako pierwsi opisali budowę kwazarów. Kwazar to zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki.

1939 – Otwarto Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia. Nazwa portu pochodzi od nazwiska dość kontrowersyjnego burmistrza Fiorelli La Guardii. Lotnisko swoją popularność zawdzięcza usytuowaniu w centrum oraz tym, że jest blisko Manhattanu. Loty z LaGuardia to w większości loty krajowe i do Kanady oraz sezonowe do Aruby i na Bahamy.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Emilcin-pomnik.jpg

Pomnik UFO w Emilcinie

2005 – W Emilcinie na Lubelszczyźnie odsłonięto jedyny w kraju (a i chyba na świecie…) pomnik UFO. Przedstawia on metalowy sześcian umieszczony na kamiennym cokole, a na nim napis: „10 maja 1978 roku w Emilcinie wylądował obiekt UFO. Prawda nas jeszcze zadziwi… Fundacja NAUTILUS 2005 r.”. Pomnik związany jest z tak zwanym „zdarzeniem w Emilcinie”, rzekomym spotkaniem mieszkańca wsi z istotami pozaziemskimi. Ze wszystkich pomników głupoty w Polsce – już wystawionych i planowanych – ten nie jest jednak zupełnie paskudny…

16 października

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Britannia_Bridge_and_Nelson_memorial_3.JPG/1024px-Britannia_Bridge_and_Nelson_memorial_3.JPG

Widok Britannia Bridge od strony Menai Strait, z pomnikiem admirała Lorda Nelsona

1803 – Urodził się Robert Stephenson (zm. 12 października 1859), angielski inżynier budownictwa, członek Royal Society. Był jedynym synem George’a Stephensona, sławnego inżyniera w dziedzinie kolejnictwa i lokomotyw; wiele osiągnięć powszechnie jest przypisanych jego ojcu, lecz naprawdę to była ich wspólna praca. Miał np. wielki udział w pracach nad słynnym parowozem „Rocket”. Konstruował wiele znanych mostów, takich jak High Level Bridge w Newcastle upon Tyne, misternie kuty Bridge Britannia nad Menai Strait i wiele innych.

1997 – Na pustyni w Nevadzie brytyjski kierowca Andy Green na samochodzie z napędem odrzutowym Thrust SSC przekroczył po raz pierwszy barierę dźwięku na pojeździe naziemnym. Thrust SSC osiągnął prędkość 1227,985 km/h (1,02 Ma), przekraczając barierę dźwięku o około 7 km/h. Pojazd został zbudowany z kadłuba amerykańskiego myśliwca F-104 Starfighter i zainstalowanych po bokach dwóch wyposażonych w dopalacze silników turboodrzutowych Rolls-Royce Spey Mk.2 używanych do napędu samolotów F-4 Phantom II.

1998 – Zmarł nagle na zawał dr Jon Postel (ur. 6 sierpnia 1943), pełne nazwisko Jonathan Bruce Postel – jeden z najważniejszych twórców Internetu. Pierwszy członek Internet Society. Nagrodzony srebrnym medalem Międzynarodowej Unii Telekomunikacji. Jon Postel uczestniczył m. in. w powstawaniu protokołu TCP i IP; to on wymyślił hierarchiczny system nazw domen, on również stworzył i szefował IANA – pierwszą instytucją na świecie, która zajmowała się administrowaniem systemem serwerów nazw, DNS. Był powszechnie uważany za kogoś w rodzaju „internetowego świętego” – nigdy nie zrobił majątku (całe życie pobierał tylko dość skromną pensję naukowca), zawsze się ubierał w długie luźne szaty, nosił potężną brodę. Był bardzo wysoki (ponad 190 cm).

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (6 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +5 (from 5 votes)
Bogdan Miś: Działo się (101), 10.0 out of 10 based on 6 ratings

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com