Bogdan Miś: Działo się (112)

Print Friendly, PDF & Email

2017-12-26.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

26 grudnia

1783 – Według niektórych źródeł francuski fizyk Louis-Sébastien Lenormand wykonał z balkonu obserwatorium w Montpelier pierwszy w historii skok ze spadochronem własnego projektu. Lenormand nie był wynalazcą spadochronu, urządzenie takie znane było już w średniowieczu, jednakże służyło wówczas jedynie jako zabawka.

1900 – Urodził się Antoni Zygmund (zm. 30 maja 1992) – polski i amerykański matematyk. Doktoryzował się w 1923 na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1922-1929 wykładał na Politechnice Warszawskiej, a w latach 1930–1939 był profesorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1940 uciekł z rodziną z Polski do Stanów Zjednoczonych. Pracował w Massachusetts Institute of Technology, Mount Holyoke College (1940-1945), University of Pennsylvania (1945-1947), następnie na Uniwersytecie Chicagowskim. Jego prace dotyczyły głównie analizy harmonicznej, funkcji analitycznych, szeregów trygonometrycznych, rachunku prawdopodobieństwa i teorii całek osobliwych. 7 września 1973 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu przyznał mu tytuł doktora honoris causa.

http://1.bp.blogspot.com/-fSfsqMXOjaA/T2HEB4AmQFI/AAAAAAAABbw/I3QGzzHQhNw/s1600/timesegal.jpg;

Pamiętna okładka magazynu Time

1982 – Po raz pierwszy w historii „Człowiekiem Roku” magazynu Time… nie został człowiek, tylko komputer. Z motywacją „za wielki wkład w dobro i zło”.

27 grudnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangential_quadrilateral.svg/396px-Tangential_quadrilateral.svg.png

Twierdzenie Pitota: a + c = b + d

1771 – Zmarł Henri Pitot (ur. 3 maja 1695) – francuski inżynier, wynalazca i konstruktor. Członek Francuskiej Akademii Nauk. W roku 1732 wynalazł przyrząd, zwany od jego nazwiska rurką Pitota (tzw. rurka spiętrzająca), który do dziś stosowany jest w lotnictwie. Jego nazwiskiem nazwane jest twierdzenie Pitota o bokach czworokąta opisanego na okręgu (w czworokącie płaskim, w który da się wpisać okrąg, sumy długości przeciwległych boków są równe).

1915 – Urodził się William H. Masters, amerykański lekarz, którego słynny (sporządzony wspólnie z żoną, Virginią Eshelman Johnson) o życiu seksualnym Amerykanów rozpoczął nową erę w obyczajowości. Co ciekawe, nie ma w polskiej Wikipedii poświęconego sobie hasła. A jego żona – ma. Taka ciekawostka, też pewno ze sfery obyczajowości (zaściankowej?).

2002 – Sekta raelian poinformowała o rzekomych (nigdy niepotwierdzonych) narodzinach pierwszego sklonowanego człowieka – dziewczynki o imieniu Eve. Ruch raeliański jest największą po scjentologii filozofią opartą na zjawisku UFO na świecie. Raelianie uważają, iż całe życie na Ziemi, włącznie z ludźmi, zostało naukowo zaprojektowane i stworzone wskutek syntezy DNA oraz inżynierii genetycznej przez podobną do naszej, lecz technologicznie bardziej zaawansowaną, pozaziemską cywilizację nazywaną Elohim. Podobno raelian jest ok. 2000. Jak się to wszystko czyta, chce się westchnąć: Niezmierzona jest mnogość idiotów we wszechświecie, to pewne; tylko dlaczego aż tylu skupia się na trzeciej od Słońca planecie naszego układu?

28 grudnia

1969 – Urodził się Linus Benedict Torvalds – fiński programista, twórca systemu operacyjnego dla komputerów osobistych Linux. Linux (jest to wersja systemu UNIX, stworzonego w roku 1969 dla dużych maszyn) nadał impuls do gwałtownego rozwoju wolnego oprogramowania. Pierwsza wersja systemu Linux została opublikowana 15 października 1991.

1981 – W Norfolk w stanie Wirginia urodziła się Elisabeth Jordan Carr, pierwsze amerykańskie „dziecko z probówki”. Ile jeszcze lat musi upłynąć i ile tysięcy dzieci ma się narodzić z in vitro, by procedurę tę uznano za coś normalnego i moralnego?

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f1/Galileo_satellites_configuration.jpg

Schemat konfiguracji satelitów systemu Galileo

2005 – Wyniesiono na orbitę satelitę GIOVE-A, pierwszego należącego do europejskiego systemu nawigacji satelitarnej Galileo. System jest równoważną alternatywą do amerykańskiego systemu GPS, rosyjskiego GLONASS i chińskiego Beidou, lecz w przeciwieństwie do nich będzie kontrolowany przez instytucje cywilne. Obecnie na orbicie jest 18 z 30 docelowych satelitów (z czego część ma wadliwie pracujące zegary). Planowana data osiągnięcia pełnej wydajności operacyjnej to 2020 rok.

29 grudnia

1911 – Urodził się Klaus Fuchs (zm. 28 stycznia 1988) – niemiecki fizyk, tajny współpracownik wywiadu radzieckiego (GRU). W 1942 otrzymał obywatelstwo brytyjskie. Mniej więcej w tym samym czasie podjął współpracę z wywiadem ZSRR. W 1943 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował w laboratoriach atomowych, m.in. w Los Alamos. Brał udział w Projekcie Manhattan – pracach nad pierwszą bombą atomową. 1 marca 1950 został skazany na 14 lat więzienia za szpiegostwo na rzecz ZSRR. Uważa się, że to właśnie Fuchs był najcenniejszym radzieckim szpiegiem w Projekcie Manhattan. Z więzienia wyszedł w 1959 i wyjechał do NRD, gdzie osiadł w Dreźnie.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Luftwaffe_1kg_Incendiary_Bomb.jpg/1024px-Luftwaffe_1kg_Incendiary_Bomb.jpg

Niemiecka bomba zapalająca z okresu II wojny światowej

1940 – Bitwa o Anglię: Luftwaffe dokonała nalotu na Londyn z wykorzystaniem bomb zapalających, co wywołało największy pożar miasta od 1666 roku. Bomb takich używali również Alianci. Powodowały one olbrzymie pożary. Na terenie działań wojennych w Europie tak zbombardowany był Hamburg i Drezno.

1989 – Zmarł Hermann Oberth (ur. 25 czerwca 1894) – austriacko-niemiecki fizyk i wynalazca, pionier techniki rakietowej i wizjoner eksploracji kosmosu. Zagadnieniom budowy i wykorzystywania rakiet poświęcił pracę doktorską z 1922, która została jednak odrzucona jako „zbyt fantastyczna”. W latach 30. XX w. jego asystentem został Wernher von Braun, z którym współpracował później przez pewien czas przy konstrukcji niemieckiej rakiety balistycznej A4 (V2), a po wojnie przez pewien czas także w USA w Huntsville w Alabamie.

30 grudnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Hubble_01.jpg/1024px-Hubble_01.jpg

Teleskop Hubble’a

1924 – Amerykański astronom Edwin Hubble ogłosił odkrycie istnienia innych niż Droga Mleczna galaktyk. Był to pewien wstrząs dla opinii publicznej, która sądziła dotychczas, że nasza galaktyka – to cały Wszechświat. Znów człowiek trochę zmalał…

1934 – Urodził się John Norris Bahcall (zm. 17 sierpnia 2005) – amerykański astrofizyk. Był pionierem fizyki neutrin. Zajmował się głównie badaniami związanymi z problemem neutrin słonecznych. Współtwórca Standardowego Modelu Słońca. Wieloletni pracownik Instytutu Studiów Zaawansowanych w Princeton. Obliczył strumień neutrin, jaki w różnych procesach generowany jest wewnątrz Słońca. Był współtwórcą modeli opisujących galaktyki. W latach 1970–90 pracował przy budowie Kosmicznego Teleskopu Hubble’a.

1947– Zmarł w USA Alfred North Whitehead (ur. 15 lutego 1861) – angielski filozof, matematyk i fizyk. Współpracował z Bertrandem Russelem przy fundamentalnym dziele Principia Mathematica (1910-1913). Jest twórcą tzw. filozofii organizmu oraz prekursorem, rozwijanego głównie w Stanach Zjednoczonych, nurtu współczesnej filozofii procesu.

31 grudnia

1514 – Urodził się Andreas Vesalius, Wesaliusz, właśc. Andries van Wesel lub Andre Wesale (zm. 15 października 1564) – flamandzki uczony, twórca nowożytnej anatomii. W 1543 napisał 7-częściowe dzieło Budowa ludzkiego ciała (De humani corporis fabrica; w skrócie często cytowane jako Fabrica) i zadedykował je Karolowi V. Było to pierwsze wydane drukiem dzieło o anatomii człowieka. Jako pierwszy opisał w nim dokładnie budowę ciała ludzkiego.

1905 – Zmarł Aleksandr Popow (ur. 4 marca?/16 marca 1859) rosyjski fizyk i wynalazca. Jeden z pionierów radia. Popow zaprezentował swój pierwszy odbiornik radiowy 7.05.1895, Dzień ten uznawany był w ZSRR za dzień narodzin radia. Sam Popow za wynalazcę radia się nie uważał. Jego prace były wcześniejsze od prac Marconiego, ale późniejsze od prac Tesli i Lodge’a. W marcu 1896 Popow przesłał drogą radiową telegram zawierający dwa słowa „Heinrich Hertz” na odległość około 250 metrów. Wiosną 1897 rozpoczął eksperymenty z łącznością pomiędzy okrętami i stacjami brzegowymi, osiągając przy tym zasięg około 5 kilometrów.

Ilustracja

Plansza niemieckiej wersji gry

1935 – Charles Darrow opatentował grę planszową Monopoly, jedną z najpopularniejszych gier planszowych świata. Jednak gra wymyślona została w Stanach Zjednoczonych w okresie Wielkiego Kryzysu przez Elizabeth Magie (amerykańska wynalazczyni, stenotypistka, sekretarka, poetka, twórczyni gry planszowej The Landlord’s Game, poprzedniczki dzisiejszego Monopoly). Jej wkład w stworzenie Monopoly został odkryty przez przypadek w latach siedemdziesiątych ub. wieku.

1 stycznia

1894 – Urodził się Satyendra Nath Bose (zm. 4 lutego 1974) – hinduski fizyk, specjalizujący się w fizyce matematycznej. Bose opracował rozkład prawdopodobieństwa dla fotonów, który następnie został rozszerzony przez Alberta Einsteina również na atomy i od ich nazwisk nazwany statystyką Bosego-Einsteina. Od nazwiska Bosego pochodzi również termin bozon. W 1924 podczas podróży po Europie współpracował między innymi z Marią Skłodowską-Curie.

1972 – Od tego dnia obowiązuje w całym świecie tzw. Uniwersalny Czas Koordynowany, w skrócie UTC, wzorcowy czas ustalany na podstawie TAI (fr. Temps Atomique International), uwzględniający nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i koordynowany względem czasu słonecznego. Aby zapewnić, że Słońce średnio w ciągu roku przechodzi nad południkiem zerowym o godz. 12:00 UTC z dokładnością nie mniejszą niż 0,9 s, od czasu do czasu do UTC dodawana jest tzw. sekunda przestępna (zakłada się również możliwość odjęcia sekundy przestępnej, jednak dotychczas taka konieczność się nie zdarzyła ). Jest używany w nawigacji lotniczej i morskiej, gdzie jest znany pod swoją wojskową nazwą Zulu time.

Ilustracja

Eugene Paul Wigner

1995 – Zmarł Eugene Paul Wigner (Jenő Pál Wigner, ur. 17 listopada 1902)amerykański fizyk i matematyk pochodzenia węgierskiego, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1963). Ze swoim węgierskim kolegą Leó Szilárdem rozwinął teorię nuklearnej reakcji łańcuchowej i uczestniczył w amerykańskim projekcie budowy bomby atomowej w Los Alamos. Razem z Edwardem Tellerem, Johnem von Neumannem i Leó Szilárdem tworzył w Los Alamos grupę naukowców, którą Szilárd nazywał ironicznie „węgierską konspiracją”. Nazywano ich także „Marsjananmi”.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (4 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +8 (from 8 votes)
Bogdan Miś: Działo się (112), 10.0 out of 10 based on 4 ratings