Bogdan Miś: Działo się (123)

Print Friendly, PDF & Email

 

2018-03-13/

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 marca

1697 – Hiszpanie zdobyli wyspę Tayasal na jeziorze Petén Itzá w Gwatemali, ostatnie niepodległe miasto-państwo Majów. Upadła ostatecznie wielka cywilizacja. Dopiero dziś – w świetle ostatnich odkryć – odkrywamy jej prawdziwą wielkość i starożytność.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/Clarence_Darrow.jpg

Adwokat-legenda: Clarence Darrow

1925 – W amerykańskim stanie Tennessee zakazano nauczania w szkołach teorii ewolucji, konsekwencją czego był tzw. małpi proces. Oskarżonym był wówczas nauczyciel John Scopes, który przedstawiał na lekcjach teorię ewolucji. Jego obrońcą został legendarny adwokat Clarence Darrow. Wyrok dawał możliwość odwołania się do Sądu Najwyższego, co też planowano uczynić, licząc na rozgłos. Jednakże sąd stanowy drugiej instancji znalazł nieprawidłowości formalne w procesie pierwszej instancji i uchylił wyrok, przekreślając tym samym możliwości odwołania się. Sprawa została w zawieszeniu – oskarżonego nie ukarano, ale prawa nie uchylono. Potem kolejne stany wpisywały się na listę fundamentalistycznego religijnego obskurantyzmu.

1989 – Koronalny wyrzut materii na Słońcu cztery dni wcześniej (olbrzymi obłok plazmy, w którym pole magnetyczne jest bardziej intensywne, przyspieszany w obszarze korony słonecznej i wyrzucany w przestrzeń międzyplanetarną; jeden z najważniejszych czynników kształtujących pogodę kosmiczną) spowodował tego dnia przerwanie dostaw prądu (na 9 godzin) w całej kanadyjskiej prowincji Quebec.

14 marca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/Whitney-Eli-LOC.jpg

Eli Whitney

1794 – Amerykanin Eli Whitney opatentował odziarniarkę, maszynę do mechanicznego oddzielania nasion bawełny od włókien. Maszyna ta zmniejszyła koszty uprawy bawełny; dzięki mechanizacji procesu oczyszczania bawełny wydajność jednego pracownika wzrosła 50-krotnie.

1879 – Urodził się Albert Einstein (zm. 18 kwietnia 1955). W 1999 r. czasopismo naukowe Physics World w gronie 100 wybitnych fizyków przeprowadziło ankietę. Jako największego fizyka wszech czasów wskazała ona właśnie Einsteina. W 1999 r. Einstein był też uznany za człowieka stulecia według amerykańskiego tygodnika „Time”. Opublikował ponad 450 prac, w tym ponad 300 naukowych. Był nominowany do Nagrody Nobla jedenastokrotnie. Był ateistą i zwolennikiem socjalizmu. Swoje poglądy polityczne przedstawił w wydanej w 1949 roku publikacji Dlaczego Socjalizm?

2016 – Rozpoczęła się wspólna misja badawcza Europejskiej Agencji Kosmicznej i Roskosmosu ExoMars, szukająca śladów procesów biologicznych i geologicznych na Marsie. Naukowcy chcą również zbadać gazy występujące w śladowych ilościach w atmosferze planety (mniejszych niż 1%) takich jak metan, para wodna czy dwutlenek azotu. Sonda dotarła do Marsa 19 października 2016. Orbiter TGO wszedł na orbitę Marsa, natomiast lądownik Schiaparelli w wyniku nieudanego lądowania rozbił się na powierzchni planety. Na pokładzie sondy i lądownika znalazły się instrumenty wykonane w Polsce. W Centrum Badań Kosmicznych PAN. Co z tego wyszło, dowiemy się w roku 2020.

15 marca

1804 – Z rozkazu Napoleona Bonapartego został porwany z terenu neutralnej Badenii i po krótkim procesie rozstrzelany książę d’Enghien – Ludwik de Burbon-Condé, ogłoszony przez część rojalistów następcą francuskiego tronu jako Ludwik XVII. Talleyrand powiedział wtedy słynne słowa „Sire, to gorzej niż zbrodnia: to błąd”. Niestety, kolejne pokolenia polityków popełniają błędy i nie zdają sobie sprawy, że niektóre są gorsze niż zbrodnie…

1937 – Przy Cook County Hospital w Chicago utworzono pierwszy na świecie bank krwi (instytucja, której zadaniem jest zbieranie, przechowywanie lub przetwarzanie krwi, w taki sposób by mogła być użyta do transfuzji i do innych celów).

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Fax-amarys.jpg/1024px-Fax-amarys.jpg

Niektórzy już mogą nie pamiętać: to właśnie jest telefaks

1962Bell Canada jako pierwsze przedsiębiorstwo telekomunikacyjne na świecie zaoferowało komercyjne połączenia faksowe. Dziś, w dobie Internetu i poczty elektronicznej, faks szybko traci na znaczeniu. A jeszcze niedawno wydawał się cudem…

16 marca

1789 – Urodził się Georg Simon Ohm (zm. 6 lipca 1854) – niemiecki fizyk i matematyk, profesor politechniki w Norymberdze w latach 1833–1849 i uniwersytetu w Monachium po roku 1849. Autor prawa fizycznego nazwanego jego nazwiskiem (chodzi o proporcjonalność natężenia prądu płynącego przez przewodnik do napięcia panującego między końcami przewodnika).

1926 – Amerykanin Robert Goddard (ur. 1882, zm. 1945) – amerykański konstruktor i wynalazca lotniczy, pionier techniki rakietowej i astronautyki; uzyskał 214 patentów za opracowania z dziedziny techniki rakietowej przeprowadził pierwszą próbę startu rakiety napędzanej paliwem płynnym.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/NASA_Goddard_Space_Flight_Center_Aerial_view_2010_facing_south.jpg/1024px-NASA_Goddard_Space_Flight_Center_Aerial_view_2010_facing_south.jpg

Centrum Lotów Kosmicznych imienia Roberta H. Goddarda z lotu ptaka

1961 – Oficjalnie uruchomiono Goddard Space Flight Center. Było to pierwsze centrum badawcze NASA. Zostało nazwane dla upamiętnienia Roberta Goddarda (patrz wyżej). Obiekt o wartości 27 milionów dolarów wciąż był nadal w budowie, ale wykonano wystarczająco dużo pracy, aby uzasadnić przeprowadzenie ceremonii. Chodziło oczywiście o 51 rocznicę startu rakiety Goddarda.

17 marca

1849 – Urodziła się Cornelia Maria Clapp (zm. 31 grudnia 1934), amerykańska zoolog i biolog morski. Dopiero w 1888 roku otrzymała licencjat z filozofii na Syracuse University, a w następnym roku uzyskała stopień doktora filozofii na Chicago University. W 1921 została doktorem nauk, a w 1904 mianowano ją profesorem zoologii. Była jednym z twórców znanego laboratorium biologii morskiej w Mount Holyoke (nazwanym jej nazwiskiem w 1934).

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Joliot-curie.jpg

Irène Joliot-Curie

1956 – Zmarła na białaczkę Irène Joliot-Curie (ur. 12 września 1897), francuska fizykochemiczka, córka Marii Skłodowskiej-Curie. Wraz z mężem, Frédérikiem Joliot-Curie w 1935 r. otrzymała Nobla z chemii w uznaniu za odkrycie sztucznej promieniotwórczości. Była socjalistką, członkinią Partii Socjalistycznej. Jako jedna z trzech kobiet uczestniczyła w utworzonym w roku 1936 koalicyjnym rządzie Frontu Ludowego, w którym była sekretarzem stanu ds. badań naukowych.

1958 – Wystartował Vanguard 1C – amerykański satelita naukowy, pierwsza udana misja sztucznego satelity Ziemi z serii Vanguard. Statek tego typu miał być pierwszym amerykańskim satelitą, jednak opóźnienia w realizacji programu (nieudane starty rakiet nośnych), sprawiły, że pierwszy był Explorer 1. Vanguard 1C jest za to najstarszym obiektem pozostającym na orbicie okołoziemskiej.

18 marca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0d/MolayExecution.jpg

Egzekucja templariuszy

1314 – W Paryżu spłonęli na stosie przełożeni zakonu templariuszy, w tym jego ostatni wielki mistrz Jakub de Molay. Historia templariuszy była wielokrotnie podejmowana przez literaturę i film. Templariusze – oficjalnie Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona – powstali ok. 1120 r. Król francuski Filip IV Piękny był u nich potężnie zadłużony. Chcąc się uwolnić od zobowiązań, 13 października 1307 roku uwięził członków zakonu we Francji, zarzucając im herezję, świętokradztwo, innowierstwo, czary, rozpustę, kult bożka Bafometa, odstępstwo od wiary i spiskowanie z Saracenami. Skończyło się stosem.

1965 – Wystrzelono statek kosmiczny Woschod 2 z Pawłem Bielajewem i Aleksiejem Leonowem, który odbył pierwszy w dziejach spacer kosmiczny.

1990 – Największa i najbardziej zuchwała kradzież dzieł sztuki w historii Stanów Zjednoczonych. Z Isabella Stewart Gardner Museum w Bostonie skradziono 12 obrazów autorstwa Degasa, Rembrandta, Maneta, Vermeera i Flincka o łącznej wartości około 300 mln dolarów. Po 25 latach policja wpadła na trop złodziei, aresztując niejakiego Roberto Gentile, który miał być zamieszany w kradzież. Do dziś trwa śledztwo, dzieł nie odzyskano.

19 marca

1900 – Urodził się Frédéric Joliot-Curie (zm. 14 sierpnia 1958) – francuski fizyk, z żoną Ireną współlaureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Zięć Marii Skłodowskiej-Curie. Jego imieniem nazwano Złoty Medal Pokoju. Był komunistą, członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej od 1942 r. Od 1950 r. do śmierci pełnił funkcję przewodniczącego Światowej Rady Pokoju.

1949 – Otwarto Amerykańskie Muzeum Energii Atomowej, pierwsze amerykańskie muzeum poświęcone wyłącznie historii energii atomowej. Mieściło się w budynku, który był dawną kawiarnią wojenną w Oak Ridge w stanie Tennessee. Podczas II wojny światowej to miasto było miejscem przetwarzania uranu-235 przeznaczonego na bomby atomowe, zrzucone na Japonię. Obecny obiekt, otwarty w 1975 r., nadal dostarcza ogółowi społeczeństwa informacji na temat energii. Nazwa muzeum została jednak zmieniona na American Museum of Science and Energy w 1978 roku.

Ilustracja

Louis de Broglie

1987 – Zmarł (siódmy w rodzie) książę Louis Victor Pierre Raymond de Broglie (ur. 15 sierpnia 1892) francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w 1929 za odkrycie falowej natury elektronów. Jeden z największych fizyków-teoretyków w dziejach. Praktyczne zastosowanie dość dziwnej, ale niezwykle pomysłowej teorii de Broglie’a pozwoliło między innymi na zbudowanie mikroskopu elektronowego. Od 1932 r. pracował na Sorbonie. Nigdy się nie ożenił. Przekazał tytuł dalekiemu kuzynowi.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (9 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +8 (from 8 votes)
Bogdan Miś: Działo się (123), 10.0 out of 10 based on 9 ratings