Bogdan Miś: Działo się (124)

Print Friendly, PDF & Email

 

2018-03-20.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

20 marca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7d/Burying_Plague_Victims_of_Tournai.jpg

Miniatura, przedstawiająca „czarną śmierć”. Pochodzi z „The Chronicles of Gilles Li Muisis”. Biblioteka Królewska Belgii.

1345 – Nastąpiła koniunkcja Marsa, Jowisza i Saturna, łączona przez ówczesnych astrologów z rozpoczętą wkrótce epidemią tzw. „czarnej śmierci” w Europie. Obecnie za jej przyczynę uważa się bakterię Yersinia pestis (zwaną też pałeczką dżumy), powodującą dżumę, na co wskazuje analiza DNA ofiar zarazy. Szacuje się, że zaraza spowodowała śmierć 30–60% ludności ówczesnej Europy. W wymiarze ogólnoświatowym populacja została zredukowana z 450 milionów do 350–375 milionów i potrzebowała aż 150 lat, by wrócić do stanu liczebnego sprzed pandemii.

1800Alessandro Volta poinformował w liście do prezesa londyńskiego Royal Society Josepha Banksa o zbudowaniu przez siebie pierwszej baterii elektrycznej.

1916Albert Einstein ogłosił ogólną teorię względności, wyjaśniającą zjawisko grawitacji i uogólniającą teorię Newtona. Nie zaprzecza jej, ale właśnie uogólnia.

21 marca

1685 – (31 marca według kal. greg.) urodził się Johann Sebastian Bach, niemiecki kompozytor, organista (zm. 1750), jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki. Czołowa postać rodu Bachów, wybitny wykonawca i jeden z najbardziej wpływowych kompozytorów. Jego synowie, Wilhelm Friedemann (1710–1784), Johann Gottfried Bernhard (1715–1739), Johann Christoph Friedrich (1732–1795), Johann Christian (1735–1782) i Carl Philipp Emanuel (1714–1788) też byli wybitnymi muzykami.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/KL_Dachau_Block_X_crematory.jpg/1024px-KL_Dachau_Block_X_crematory.jpg

Blok X obozu Dachau, piece krematoryjne; stan współczesny

1933 – Decyzją Heinricha Himmlera został założony pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny Dachau z celem izolowania politycznych przeciwników reżimu nazistowskiego, duchownych i Żydów. Stał się „wzorem” dla wszystkich kolejnych. Od 1938 swego rodzaju „ośrodek szkoleniowy” dla zarządców i strażników innych późniejszych obozów tego rodzaju. Zajęty przez osiemdziesięciu żołnierzy amerykańskich z 7 armii gen. Pattona 29 kwietnia 1945. Amerykanie pod wpływem tego, co zastali w obozie (m.in. na bocznicy stał pociąg z 2600 ciałami, a w okolicach krematorium znaleziono ok. 3 tys. zabitych) rozstrzelali bez sądu większość wziętych do niewoli strażników SS i przebywających w obozie żołnierzy Waffen-SS (w sumie 560 osób).

1999Bertrand Piccard (jego ojcem był Jacques Piccard, a dziadkiem Auguste Piccard; co za rodzina!) i Brian Jones jako pierwsi okrążyli Ziemię balonem na ogrzane powietrze.

22 marca

Ilustracja

Goethe

1832 – Zmarł Johann Wolfgang von Goethe (ur. 28 sierpnia 1749) niemiecki poeta przełomu XVIII i XIX wieku i jeden z najbardziej znaczących w skali światowej, dramaturg, prozaik, uczony, polityk, mason. W 1775 osiadł w Weimarze, w którym mieszkał do końca życia. Pełnił różne funkcje na dworze księcia sasko-weimarskiego, dochodząc do rangi prezydenta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany.

1868 – Urodził się Robert Andrews Millikan (zm. 19 grudnia 1953) amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1923 za wyznaczenie ładunku elementarnego (jego doświadczenie wykonane na początku XX wieku potwierdziło, iż ładunek pojedynczego elektronu jest ładunkiem elementarnym; to znaczy, że wartość bezwzględna każdego ładunku jest jego całkowitą wielokrotnością) i prace nad zjawiskiem fotoelektrycznym.

1960 – Opatentowano pierwszy laser (US Pat. 29929922), wynaleziony przez Arthura Schawlowa i Charlesa Hard Townesa pod nazwą „Masers and Maser Communications System”. Patent został udzielony dla Laboratoriów Bell Telephone, gdzie obaj uczeni prowadzili badania.

23 marca

header

Halifax Gazette

1752 – Ukazało się pierwsze wydanie najstarszej kanadyjskiej gazety „Halifax Gazette”. Wydawcą był John Bushell.

1882 – Urodziła się Amalie Emmy Noether (zm. 14 kwietnia 1935) – niemiecka matematyczka i fizyczka, znana głównie dzięki osiągnięciom w teorii pierścieni i rozwinięciu nowej gałęzi matematyki – algebry abstrakcyjnej. Bywa opisywana jako „najważniejsza kobieta w historii matematyki”. Albert Einstein pisał o niej: „Panna Noether stale służy mi radą przy opracowywaniu moich projektów i (…) to w istocie dzięki niej stałem się osobą kompetentną w tej dziedzinie”. W 1907 roku doktoryzowała się na Uniwersytecie w Erlangen. Ze względu na płeć nie mogła występować w roli profesora przez wiele lat. W latach 1922–1933 była profesorem Uniwersytetu w Getyndze, skąd została usunięta przez nazistów z powodu żydowskiego pochodzenia. Uczyła studentów nielegalnie, potajemnie przyjmując ich we własnym mieszkaniu.

1911 – Po raz pierwszy wykonano (w Royal Albert Hall) The March of the Women – słynny hymn ruchu sufrażystek w Wielkiej Brytanii. Utwór został skomponowany przez Ethel Smyth. Utwór bazuje na ludowej pieśni z Abruzji, tekst napisała Cicely Hamilton.

The March of the Women

Dame Ethel Smyth wrote the March of the Women (1911) for the Women’s Social and Political Union, the leading organization of the suffragists in Britain. It was used as the theme for the BBC’s „Shoulder to Shoulder,” which isn’t available on DVD and has not been rebroadcast for decades here.

24 marca

1882Robert Koch (niemiecki uczony, lekarz i bakteriolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1905 r. za badania nad gruźlicą) ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii prątka odpowiedzialnego za gruźlicę.

1896Aleksandr Popow (rosyjski fizyk i wynalazca, jeden z pionierów radia) nawiązał łączność radiową i przekazał znaki telegraficzne na odległość ponad 250 m. Sam Popow za wynalazcę radia się nie uważał. Jego prace były wcześniejsze od prac Marconiego, ale późniejsze od prac Tesli i Lodge’a. W latach od 1899 do 1901 przeprowadzono we Flocie Czarnomorskiej pod kierownictwem Popowa bardzo udane próby łączności pomiędzy okrętami wojennymi.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/Exval.jpeg

MT Exxon Valdez

1989 – Amerykański tankowiec MT Exxon Valdez spowodował gigantyczną katastrofę ekologiczną. Po wejściu na skały w Zatoce Księcia Williama do wód zatoki dostało się od 11 do 35 milionów galonów surowej ropy naftowej, w wyniku czego skażonych zostało ok. 1900 km linii brzegowej Alaski oraz zginęło około 5 tysięcy wydr morskich i 250 tysięcy mew. Po katastrofie statek odholowano do San Diego i wyremontowano. Został złomowany w 2012 roku mimo protestów ekologów, którzy podnosili, że do budowy statku użyto wysoce trujące i niebezpieczne polichlorowane bifenyle i azbest.

25 marca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/36/Phonautograph-cent2.png

Fonautograf

1857 – Francuz Édouard-Léon Scott de Martinville opatentował fonautograf, pierwsze urządzenie służące do zapisu dźwięku. Zapisywało ono wizualnie dźwięk, ale nie mogło go odtwarzać. Nagrane przez fonautograf dźwięki zostały odtworzone w 2008 roku technikami komputerowymi.

1914 – Urodził się Norman Ernest Borlaug (zm. 12 września 2009) amerykański uczony pochodzenia norweskiego, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Był agronomem i hodowcą, zajmującym się doskonaleniem roślin hodowlanych. Wyhodował odporne na choroby i bardzo plenne odmiany pszenicy o krótkiej słomie (tzw. odmiany półkarłowe), dzięki którym zapoczątkował tzw. zieloną rewolucję w wielu krajach Trzeciego Świata. Szacuje się, że prace Borlauga bezpośrednio przyczyniły się do ocalenia ponad miliarda ludzi przed śmiercią głodową.

1958 – Zmarł Paul Rivet (ur. 7 maja 1876), francuski etnolog, założyciel i od 1937 roku dyrektor Musée de l’Homme. Jest twórcą teorii pacyficznej migracji ludów, które zasiedliły Amerykę Południową. W uzasadnieniu posłużył się wieloma zestawami zbieżności kulturowych, a nawet dowodami z zakresu parazytologii. Żeglarską migrację datował na okres od I w. p.n.e. do V w. n.e.

26 marca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Platinum-Iridium_meter_bar.jpg/1024px-Platinum-Iridium_meter_bar.jpg

Wzorzec metra do roku 1960

1791 – We Francji przyjęto pierwszą definicję metra, jako długość równa jednej dziesięciomilionowej długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano platynoirydowy wzorzec metra. W trakcie powtórnych pomiarów stwierdzono różnice między wzorcem a definicją, która obowiązywała do 1989 roku. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża. Obecnie obowiązuje dość trudna w sformułowaniu dla laika definicja, wiążąca miarę długości ze zjawiskami atomowymi.

1973 – Urodził się Larry Page, amerykański programista. Syn profesora Stanowego Uniwersytetu w Michigan Carla Page’a. Podczas studiów na Uniwersytecie Stanforda poznał Sergeya Brina i wspólnie stworzyli – opartą na własnym algorytmie PageRank – wyszukiwarkę Google, która zrewolucjonizowała ten segment rynku usług internetowych. Jest jednym z najbogatszych ludzi na świecie.

1995 – Zniesiono kontrolę na wewnętrznych granicach obszaru Schengen. Dla wielu dopiero to oznaczało jedność Europy. Stronami układu jest obecnie 26 państw (22 państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein). Kontrola na granicach wewnętrznych może być tymczasowo przywracana w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (5 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +9 (from 9 votes)
Bogdan Miś: Działo się (124), 10.0 out of 10 based on 5 ratings

3 komentarze

  1. Ernest Skalski 2018-03-20
    • BM 2018-03-20
  2. PIRS 2018-03-20
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com