Bogdan Miś: Działo się (155)

Print Friendly, PDF & Email

30.10.2018

Kolejny tydzień (30 października — 5 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

30 października


Śmierć Ludwika IX podczas oblężenia Tunisu

1270 – Zakończyła się siódma i ostatnia wyprawa krzyżowa. Na jej czele stał król Francji, Ludwik IX. Udział wzięło głównie rycerstwo francuskie, ale również angielskie (m.in. król Edward I, a w Akce urodziła się nawet jego córka – Joanna z Akki). Podczas oblężenia Tunisu wybuchła zaraza, Ludwik IX padł jej ofiarą. Pozostali krzyżowcy wycofali się pośpiesznie. Jak się pomyśli o jakie brednie ludzie się mordują, to włos staje na głowie…

1811 – Niemiec Friedrich Koenig opatentował pierwszą cylindryczną maszynę drukarską. Kolejny krok na drodze rozwoju prasy.

1888 – Amerykanin John Loud opatentował pióro kulkowe. Naprawdę upowszechniło się dopiero po II wojnie. Dziś klasyczne pióra wieczne są już w zasadzie gadżetem dla miłośników zbytku…

31 października

1517 – Marcin Luter przybił do drzwi katedry zamkowej w Wittenberdze swoich 95 tez. Zaczęła się reformacja. Krwawe ofiary padły po obu stronach.

1754 – W Nowym Jorku założono Uniwersytet Columbia (jako King’s College). W roku 1794 na fali entuzjazmu z uzyskanej niepodległości uczelnia została przemianowana na cześć Krzysztofa Kolumba na Columbia College. W 1896 rada powiernicza zatwierdziła do użytku obecną nazwę Columbia University. Columbia zarządza Nagrodą Pulitzera i może pochwalić się faktem, iż aż 101 laureatów Nagrody Nobla było z nią związanych.


Mount Rushmore

1941 – Na Mount Rushmore w Dakocie Południowej zakończono 14-letnie prace nad wykutym w skale monumentem przedstawiającym głowy czterech prezydentów USA. Są to George Washington (początek budowy 1930), Thomas Jefferson (1936), Theodore Roosevelt (1939) oraz Abraham Lincoln (1937). Pomnik wykuwany był przez 14 lat (1927–1941), w głównej mierze przez rzeźbiarza Gutzona Borgluma (1867–1941). Tubylczy Amerykanie, w szczególności Dakotowie, postrzegają go jako bezczeszczenie ich miejsc świętych. W moim mniemaniu sam pomysł dość dziwny i bardzo amerykański.

1 listopada

996 – Cesarz Otton III nadał biskupowi z Freising tereny położone wokół Niuvanhova (obecnie Neuhofen), zwane w miejscowej gwarze Ostarrichi, od czego wzięła swą nazwę Austria. Taka ciekawostka z gatunku tych dla ludzi, którzy lubią mieć mnóstwo nikomu niepotrzebnych wiadomości. Ja na przykład.


Bracia Sladanowscy ok. roku 1890

1895 – W Berlinie Max Skladanowsky wraz z bratem Emilem zorganizowali pierwszy płatny pokaz na własnej konstrukcji projektorze filmowym nazwanym bioskopem (2 miesiące przed braćmi Lumière). Dziełem braci był m.in. pierwszy film nakręcony na terenie Szwecji pt. Zabawne spotkanie w ogrodzie zoologicznym w Sztokholmie.

1963 – Tego samego dnia na Portoryko otwarto Obserwatorium Arecibo z największym radioteleskopem na świecie i odkryto pierwszego kwazara — zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki. Pamiętam dokładnie ówczesną sensację: wielu myślało, że z uwagi na regularność sygnałów radiowych kwazarów, nawiązaliśmy kontakt z obcą cywilizacją. Niestety, jak dotychczas wychodzi na to, że te obce cywilizacje żyją obok nas… I są fizycznie cholernie podobne do ludzi.

2 listopada

1920 – W Pittsburghu w stanie Pensylwania rozpoczęła nadawanie pierwsza na świecie publiczna stacja radiowa.


Hughes H-4 Hercules w trakcie swego lotu

1947 – Odbył się jedyny lot amerykańskiej łodzi latającej Hughes H-4 Hercules („Świerkowej Gęsi”; w istocie użyto głównie drewna brzozowego), największego w historii samolotu o konstrukcji drewnianej. Projektantem był oryginał i milioner Howard Hughes. Pilotowana osobiście przez niego maszyna wzniosła się na wysokość 20 m i z prędkością 130 km/h pokonała dystans 1,6 km. Oblot nie przekonał jednak oponentów. „Świerkowa Gęś” już nigdy nie wystartowała, chociaż była utrzymywana w stanie zdolnym do lotu aż do śmierci Hughesa w 1976 roku. Od 1993 roku znajduje się w muzeum lotnictwa w McMinnville, w stanie Oregon, gdzie stała się jedną z głównych atrakcji.

1988 – Pierwsza w historii wielka infekcja przez wirusa komputerowego (tzw. robaka Morrisa), stworzonego przez amerykańskiego informatyka Roberta Tappana Morrisa. Celem było jedynie wykazanie, że robak może przenosić się z komputera na komputer i tym samym uświadomienie administratorom słabości ich systemów. Realizowane to było dzięki wykorzystywaniu kilku błędów w systemach oraz znajdowaniu prostych do odgadnięcia haseł użytkowników. W około 2 godziny od uruchomienia programu przez Morrisa na większość zainfekowanych maszyn nie mogli się dostać nawet administratorzy. Skutku nie przynosiło powtórne uruchamianie serwerów, ponieważ robak zbyt szybko je infekował. W 12 godzin od infekcji pierwszego serwera informatycy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i z Massachusetts Institute of Technology odkryli sposób na poradzenie sobie z problemem. Dopiero 10 listopada udało się przywrócić sieci normalne funkcjonowanie. Infekcji poddało się ponad 6 tys. komputerów (ok. 10% całego ówczesnego Internetu), łączne straty oszacowano na 10 do 100 mln dolarów. Robert Morris przyznał się do napisania robaka i w efekcie został skazany na 3 lata obserwacji sądowej, 400 godzin prac społecznych i grzywnę w wysokości 10 tys. dolarów amerykańskich.

3 listopada


Portret Olimpii de Gouges autorstwa Aleksandra Kucharskiego

1793 – Abolicjonistka, feministka i dramatopisarka Olimpia de Gouges została zgilotynowana na Placu Rewolucji w Paryżu. Olimpia uważała, że jest nieślubną córką Jean-Jacques’a Lefranca, markiza Pompignan, ale markiz nigdy nie uznał jej za swe dziecko. To wpłynęło na dalsze życie Olimpii i spowodowało, że podjęła walkę o uznanie praw dzieci nieślubnych. W 1791 ogłosiła Deklarację Praw Kobiety i Obywatelki, w której domagała się między innymi przyznania kobietom prawa do edukacji i rozporządzania własnością prywatną. Była przeciwniczką Robespierre’a, a dyktatorzy na ogół nie lubią pyskatych intelektualistek. Nie tylko w tamtych czasach.

1906 – W trakcie posiedzenia Towarzystwa Neuropsychiatrii Południowo-Zachodnich Niemiec Tybindze niemiecki psychiatra i neuropatolog Alois Alzheimer przedstawił przypadek nieznanej do tej pory choroby kory mózgowej, nazywanej od 1967 roku chorobą Alzheimera. O czym to ja miałem państwu w związku z tym coś jeszcze napisać?

1957 – W ZSRR wystrzelono sztucznego satelitę Sputnik 2 z psem Łajką na pokładzie. Pierwsza żywa istota w Kosmosie. W każdym razie w naszej części. Łajka miała zostać automatycznie uśpiona po 10 dniach, ale przeżyła ledwie kilka godzin lotu.

4 listopada


Pierwszy numer „Nature”

1869 – W Londynie ukazał się pierwszy numer czasopisma „Nature”. Opublikowanie dziś na jego łamach artykułu jest czymś w rodzaju naukowej nobilitacji. Pismo ukazuje się jako ilustrowany tygodnik. Redakcja stosuje zasadę, że teksty powinny być zrozumiałe dla laików, ale nie mogą być nadmiernie upraszczane, tak jak w innych wydawnictwach popularnonaukowych. Prace zgłaszane do publikacji są poddawane ocenie niezależnych recenzentów. Od lat „Nature” ma jeden z najwyższych wskaźników impact factor (czyli: wskaźnik cytowań, wynosi ok. 38) spośród wszystkich czasopism naukowych wydawanych na świecie.

1911 – Paryski dziennik „Le Journal” opublikował artykuł o romansie Marii Skłodowskiej-Curie i fizyka Paula Langevina, co wywołało nagonkę na uczoną, oskarżaną o „rozbijanie zdrowej francuskiej rodziny”. Jedna z obrzydliwszych afer dziennikarskich.

1970 – Samolot pasażerski Concorde po raz pierwszy przekroczył dwukrotną prędkość dźwięku. Wydawało się, że lotnictwo pasażerskie pójdzie właśnie drogą budowy samolotów naddźwiękowych. Tymczasem ostatni lot Concorde’a odbył się 26 listopada 2003 roku. Rozwiązanie okazało się ekonomicznie przedwczesne.

5 listopada

1929 – Niemiecki lekarz Werner Forßmann poinformował w czasopiśmie medycznym o przeprowadzonym na sobie pierwszym zabiegu cewnikowania serca.


Bomba wodorowa B43. Ważyła ok. 950 kg, miała ok. 4 m długości.

1965 – W wyniku katastrofy amerykańskiego samolotu przenoszącego A-4 u wybrzeży Japonii zagubiono bombę termojądrową B43. Bomby tej nie udało się nigdy odnaleźć. Produkcję bomby B43 zakończono w 1970 roku po wyprodukowaniu około 1000 sztuk. Została wycofana z uzbrojenia w latach 90. XX wieku. Jej wybuch był równoważny eksplozji 1 megatony trotylu. Dla porównania – bomba, zrzucona na Hiroszimę, miała moc wybuch 15 kiloton TNT.

2013 – Rozpoczęła się pierwsza indyjska misja międzyplanetarna Mars Orbiter Mission. Sonda została umieszczona na orbicie wokółziemskiej przez indyjską rakietę nośną PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle) wystrzeloną z kosmodromu w Sriharikota. Manewr wejścia na orbitę zakończył się sukcesem i sonda rozpoczęła badania Czerwonej Planety. Statek, który miał działać jedynie przez pół roku i być demonstracją możliwości wysłania i operowania przez Indie sondą kosmiczną wokół innej planety, przekroczył wynikami badań i trwałością wszelkie oczekiwania. Indie stały się pierwszym krajem, któremu udała się za pierwszym razem misja do Marsa. Sonda ta jest też najtańszą misją międzyplanetarną w historii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 9.8/10 (8 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +14 (from 14 votes)
Bogdan Miś: Działo się (155), 9.8 out of 10 based on 8 ratings

Jedna odpowiedź

Odpowiedz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com