Bogdan Miś: Działo się (157)

Print Friendly, PDF & Email

13.11.2018

Kolejny tydzień (13-19 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 listopada

1851 – Pierwsza oficjalna wiadomość została wysłana podmorskim kablem telegraficznym pod kanałem La Manche między Dover w Anglii i Calais we Francji. Był to projekt The English Channel Submarine Telegraph Company, założonej w 1849 roku przez Johna Watkinsa Bretta. Pierwszy kabel, który firma położyła w cieśninie Dover, nie był wystarczająco silnie chroniony i przestał działać w ciągu kilku dni po pierwszym użyciu we wrześniu 1850 r. Druga próba Bretta polegała na zastosowaniu zbrojonej linki izolowanej gutaperką. I to był sukces.

1907 – We francuskim Lisieux Paul Cornu wzniósł się po raz pierwszy w historii dwuwirnikowym śmigłowcem własnej konstrukcji na wysokość 30 cm i utrzymywał w powietrzu przez 20 sekund. Czyli po prostu podskoczył i bardzo powoli opadł. Zawsze coś.


Plakat filmu

1940 – Odbyła się premiera pierwszego w historii pełnometrażowego animowanego filmu stereofonicznego Fantazja, zrealizowanego w wytwórni Walta Disneya. Film otrzymał nagrody honorowe Akademii Filmowej podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 1942 roku – dwie statuetki Oscarów Specjalnych za wybitny wkład w rozwój wykorzystania dźwięku w filmach oraz za unikatowe osiągnięcia twórców filmu w tworzeniu nowych form wizualizacji, a tym samym rozszerzenie zakresu rozrywki filmowej, jak i jako forma sztuki dla Leopolda Stokowskiego.

14 listopada


Wesele w Landshut

1475 – W Landshut bawarski następca tronu książę Jerzy Bogaty z niebywałym przepychem poślubił królewnę polską i księżniczkę litewską Jadwigę Jagiellonkę. W 1902 roku właściciel restauracji Georg Trippel i fabrykant Joseph Linnbrunner założyli stowarzyszenie „Die Förderer”, mające na celu zorganizowanie repliki słynnego wesela. Pierwszy festiwal Wesele w Landshut odbył się w roku następnym, kolejne odbywały się co cztery lata z przerwą na okres I i II wojny światowej. Miła tradycja i dobry pomysł.

1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami). Już wtedy, tak jest.

1889 – Amerykańska słynna dziennikarka śledcza Nellie Bly (właściwie Elizabeth Jane Cochrane, 1864-1922), zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga. Pracowała wtedy w redakcji skandalizującego New York World.  Po 72 dniach, 6 godzinach, 11 minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży. Wówczas był to rekord świata okrążenia Ziemi. Była pierwszą kobietą, która podróżowała dookoła świata bez towarzystwa mężczyzny. Później była korespondentką wojenną podczas I wojny światowej w Europie. Znakomita pani.

15 listopada


Najstarszy znany wizerunek Europejczyka palącego tytoń zamieszczony w tekście pt. Tabacco autorstwa Antoniego Chute’a. Jest w Harvard University Library.

1492 – W dzienniku wyprawy do Nowego Świata Krzysztofa Kolumba pojawiła się pierwsza wzmianka o tytoniu. Ciekawe: kiedy się pokaże ostatnia?

1920 – W Genewie po raz pierwszy zebrało się Zgromadzenie Ligi Narodów. Celem jej było utrzymanie pokoju i współpracy na świecie, a impulsem do utworzenia był wielki rozlew krwi podczas I wojny światowej. W związku z powstaniem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1945 r. Liga Narodów została formalnie rozwiązana w 1946 roku, choć faktycznie przestała funkcjonować już podczas II wojny światowej.

1988 – Odbył się jedyny, bezzałogowy lot radzieckiego wahadłowca Buran. Konstrukcja orbitera, pierwszego z pięciu planowanych, z których tylko dwa zostały ukończone, została rozpoczęta w 1986 roku, po serii testów przeprowadzonych na pełnowymiarowych modelach testowych. Buran okrążył Ziemię dwukrotnie, po czym automatycznie wylądował na kosmodromie. Lot zakończył się pełnym sukcesem. Wkrótce w związku z cięciami budżetowymi, program został zamknięty, jednak Buran 1.01 nie został rozmontowany, lecz umieszczony w magazynie. Rok później został przetransportowany do Paryża na imprezę lotniczą. W kolejnych latach Buran 1.01 był przechowywany w magazynie w kosmodromie Bajkonur. W 2002 roku, w wyniku bardzo silnego wiatru zawalił się dach budynku MIK, zabijając 8 osób oraz niszcząc prom. Do dziś istnieje drugi egzemplarz, Rosja przekazała go Kazachstanowi.

16 listopada

1898 – Austriacki ginekolog Ernst Wertheim (1864-1920) jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (zabieg chirurgicznego usunięcia macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy. Operacja obejmowała resekcję macicy, przymacicz, przypochwia i węzłów chłonnych miednicznych. Z czasem jako operacja Wertheima znalazła stałe miejsce w chirurgii ginekologicznej.

1904 – Brytyjczyk, dr John Ambrose Fleming (1849-1945) złożył wniosek o opatentowanie lampy elektronowej (diody). Uzyskał ten patent niemal dokładnie rok później. W 1928 roku uzyskał tytuł szlachecki. Na emeryturze ciągle był aktywny, został m.in przewodniczącym Television Society. Był autorem szeregu prac z dziedziny telekomunikacji.


Lądowanie sterowca DELAG 1931

1909 – Powstałapierwsza na świecie (używająca sterowców) niemiecka linia lotnicza DELAG. Celem przedsiębiorstwa było rozpropagowanie użycia sterowców, zapewnienie zakupu sterowców z zakładów Zeppelina. Pomiędzy 1910 a wybuchem wojny w 1914 roku linia przewiozła ponad 34tys. pasażerów i wykonała ponad 1,5 tys. lotów. Po zakończeniu wojny linia wznowiła regularne kursy pomiędzy kilkoma miastami w Europie, a od września1928 roku przy użyciu sterowca LZ 127Graf Zeppelin rozpoczęła regularne loty transatlantyckie. W skład floty linii oprócz LZ 127 weszły LZ 120 Bodensee, LZ 121 Nordstern. W 1935 roku linia została przejęta przez państwoi zmieniła nazwę na DeutscheZeppelin-Reederei (DZR)

17 listopada

1820 – Amerykański kapitan Nathaniel Palmer jako pierwszy dostrzegł z pokładu swego statku Półwysep Antarktyczny.


Kanał Sueski, drzeworyt z 1882 roku

1869 – Otwarto Kanał Sueski – kanał głębokowodny dla statków morskich, w Egipcie, łączący Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym, wykopany w latach 1859–1869. Jedna z najważniejszych dróg wodnych świata. Całkowita długość kanału wynosi 163 km, szerokość – 160–200 m (po modernizacji – do około 300 m), dopuszczalne zanurzenie statków – 11,6 m (po modernizacji – do 23 m). Średnia przepustowość kanału to 60 statków na dobę.

1951 – Uruchomiono brytyjski komputer LEO I (Lyons Electronic Office I), opracowany w 1951 r. na bazie maszyny EDSAC, pierwszy, który wykonywał komercyjne obliczenia dla biznesu. Lyons początkowo wykorzystywał LEO I do wycen, potem jednak rozszerzył zadania o listy płac, inwentarz i inne zagadnienia biznesowe. Jednym z pierwszych zadań komputera było opracowanie systemu zamówień dziennych, które były telefonicznie przekazywane przez sklepy i stanowiły podstawę do obliczenia w nocy niezbędnej następnego dnia produkcji. Był to więc pierwszy przykład skomputeryzowanego centrum telefonicznej obsługi klienta. Projekt LEO był również pionierem outsourcingu, gdyż w 1956 firma rozpoczęła wykonywanie obliczeń płacowych na rzecz brytyjskiej filii Forda.

18 listopada

1247 – Benedykt Polak (1200-1251, daty niepewne; Polak, to oczywiście przydomek, nie nazwisko; był mnichem – franciszkaninem – więc nie wiadomo też, czy imię nie jest przybrane dla celów zakonnych) powrócił do Lyonu z wyprawy do Imperium Mongolskiego. Był to pierwszy polski podróżnik, autor sprawozdania De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros, będącego relacją z pierwszej wyprawy Europejczyków do stolicy imperium mongolskiego, która trwała od 16 kwietnia 1245 roku. Bez jakichkolwiek map, bez podstawowych informacji członkowie wyprawy przebyli około 19 tys. km (około 9 tys. km z Lyonu do Syr-Ordy i około 10 tys. km z powrotem). Sprawozdanie po raz pierwszy opublikowano dopiero w 1839 roku w Paryżu. Tak na marginesie: to była podróż chyba ważniejsza od słynnych odkryć Marco Polo.


Łatwo widzieć, że Myszka Miki – to chłopak!

1928 – Walt Disney pokazał pierwszy film z Myszką Miki. A właściwie z Myszkiem Miki, bo przecież Mickey – to chłopak! Tego dnia na ekranie kina Colony w Nowym Jorku miał premierę pierwszy animowany film dźwiękowy pt. Parowiec Willie (Steamboat Willie). Głosu postaci Myszki Miki udzielił sam Walt Disney, który w 1931/1932 otrzymał za jej stworzenie Oscara.

1989 – NASA wystrzeliła satelitę badawczego COBE. To pierwszy sztuczny satelita zbudowany specjalnie do badań kosmologicznych. Projektem kierowali: fizyk George F. Smoot z Berkeley oraz astrofizyk John C. Mather z Centrum Lotów Kosmicznych imienia Roberta H. Goddarda. W roku 2006 zostali oni uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki. Misja COBE trwała cztery lata. Przeszła do historii jako wydarzenie, które zmieniło kosmologię z nauki filozoficznej w fizyczną.

19 listopada


Muzeum Prado

1819 – Otwarto Muzeum Prado w Madrycie. Zostało utworzone przez króla Ferdynanda VII na prośbę jego drugiej żony, Marii Izabeli Braganza. Oryginalny, klasycystyczny budynek, zbudowany w 1785 według projektu Juana de Villanuevy, był kilkakrotnie rozbudowywany w XX w. Jest to dziś jedno z największych i najważniejszych muzeów na świecie. Znajduje się tu około: 7600 obrazów, 1000 rzeźb, 4800 miedziorytów, 8200 rycin oraz niezliczona liczba rzeźb, elementów sztuki dekoracyjnej i dokumentów historycznych. Ponad 3100 rozmaitych dzieł sztuki jest wypożyczonych lub poddawanych renowacji w muzealnym konserwatorium. Najobszerniej reprezentowana jest twórczość Velazqueza (niemal 50 dzieł) i Goi (ponad 140 obrazów).

1931 – Amerykański lekarz Earle Cleveland otrzymał patent na tampon higieniczny wraz z zarejestrowanym znakiem towarowym „Tampax”. Rozpowszechnienie tamponów w owych latach było trudne z powodu niechęci środków masowego przekazu do reklamy takiego produktu; podstawowym narzędziem jego promocji stał się marketing szeptany oraz reklama metodą door-to-door. Do wzrostu popularności tamponów przyczyniła się druga wojna światowa jako okres, w którym kobiety masowo podejmowały pracę. Z niepojętych dla mnie powodów na ten wynalazek dość niechętnie patrzył (i chyba patrzy nadal) Kościół katolicki.

2005 – Japońska sonda kosmiczna Hayabusa wylądowała na planetoidzie (25143) Itokawa. Itokawa to licząca 294 m szerokości i 535 m długości planetoida należąca do grupy Apollo. Kapsuła z pobranymi próbkami dostarczona (sonda wróciła na Ziemię) została 13 czerwca 2010, co było milowym krokiem w eksploracji tysięcy podobnych ciał niebieskich znajdujących się w Układzie Słonecznym. Kolosalny sukces techniczny Japończyków.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com