Bogdan Miś: Działo się (158)

Print Friendly, PDF & Email

Kolejny tydzień (20-26 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

20 listopada

1820 – Brytyjski statek wielorybniczy Essex został staranowany przez kaszalota i zatonął w odległości 3700 km od wybrzeży Ameryki Południowej. 21-osobowa załoga przeniosła się na 3 szalupy i przez ponad 4 miesiące dryfowała po Pacyfiku, a w tym czasie na pokładach łodzi dochodziło do aktów kanibalizmu. Ostatni pozostali przy życiu rozbitkowie zostali uratowani 5 kwietnia 1821 roku. Historia ta zainspirowała Hermana Melville’a do napisania powieści Moby Dick.

Yo-yo.png

Jedna z odmian jojo

1866James HavenCharles Hittrick z Cincinnati w amerykańskim stanie Ohio opatentowali jojo. Kto nie wie – jojo, to rodzaj zabawki w postaci ciężarka-szpulki zawieszonego na sznurku. Ciężarek, opuszczony na sznurku, trzymanym za nieumocowany koniec, rozwija go, wpadając w ruch obrotowy. Po pełnym rozwinięciu sznurka ciężarek zachowuje moment pędu ruchu obrotowego i nawijając sznurek wędruje w górę. Istnieje wiele teorii o pochodzeniu jojo, lecz prawdopodobnie wywodzi się ono z Chin.

1985 – Microsoft zaprezentował system operacyjny Windows 1.0. Była to mało skomplikowana nakładka na powszechnie wówczas używany system DOS. Minęły 33 lata, mamy Windows 10 zainstalowany mniej więcej na dwóch komputerach z każdych pięciu. Windows 9 nie było nigdy, DOS to już muzeum.

21 listopada

1620 – Statek Mayflower z pierwszymi kolonistami angielskimi (tzw. pielgrzymami) dotarł do wybrzeży Ameryki Północnej.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/RMS_Britannic.jpg

Britannic

1916 – Bliźniak słynnego „Titanica”, „Britannic” (pływający wówczas jako statek – szpital) o 8:12 rano w swoim szóstym rejsie po Morzu Egejskim wpadł na minę postawioną przez niemiecki okręt podwodny i zatonął w ciągu 55 minut. Kapitan uruchomił silniki w próbie dotarcia na plażę. Gdy dziób statku wbił się w dno, „Britannic” przechylił się na sterburtę i odłamał się od dziobu. Wrak osiadł na dnie o 9:07. Na statku było około 1300 ludzi, a zginęło 30, większość wskutek wciągnięcia przez wciąż pracujące śruby.

1931 – Firma AT&T wprowadziła na rynek pierwszy na świecie teleks. Obecnie usługi teleksowe nie są już chyba świadczone nigdzie na świecie. W każdym razie w Polsce od 2007 roku. A kiedy niżej podpisany zaczynał pracę w dziennikarstwie – dalekopis był szczytem nowoczesności…

1953 – Zdemaskowano oszustwo naukowe znane jako Człowiek z Piltdown, którego autorem był prawdopodobnie archeolog i paleontolog-amator, adwokat Charles Dawson – przedstawione w 1912 roku. Znalezisko opisywane było w ówczesnej brytyjskiej literaturze paleontologicznej jako „brakujące ogniwo” między małpą a człowiekiem. Okazało się, że „człowiek z Piltdown” rzeczywiście był pół-człowiekiem, pół-małpą: fragment czaszki pochodził od człowieka (mieszkańca Ziemi Ognistej) z okresu średniowiecza, żuchwa, mająca około 500 lat, należała do orangutana z Borneo, a ząb to kopalny ząb szympansa. Znalezisko wyglądało na starsze niż było w rzeczywistości, dzięki zamoczeniu go w roztworze żelaza i kwasu chromowego. Ponadto kły zostały spiłowane.

22 listopada

Ilustracja

Victor Hugo w 1883

1832 – W Comédie-Française w Paryżu odbyła się premiera sztuki Król się bawi Victora Hugo. Następnego dnia została ona zakazana przez cenzurę. Do dziś różne władze wściekają się, gdy twórcy się z nich (lub ich poglądów) nabijają. Ale w ostateczności zawsze przegrywają.

1955 – Zdetonowano pierwszą radziecką dwustopniową bombę wodorową RDS-37. Był to szok dla całego świata. Od 1992 Rosja i USA utrzymują moratorium na dokonywanie próbnych wybuchów.

1995 – Premiera filmu Toy Story, pierwszego pełnometrażowego filmu animowanego zrealizowanego całkowicie przy użyciu techniki komputerowej. Jego druga część Toy Story 2 pojawiła się 4 lata później, a trzecia Toy Story 3 15 lat później. W tych filmach – czwarty jest planowany na rok 2019 – postacie są wyraźnie stylizowane na komiksowe rysunki. Pewno niebawem sztuczna inteligencja stworzy film z bohaterami fotograficznie nieodróżnialnymi od człowieka. Być może, „zagrają” w nim dawno nieżyjący „aktorzy” …

23 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/36/Muzeum_Su%C5%82kowskich_-_mechanizm_szafy_graj%C4%85cej.jpg

Oto stara szafa grająca (też bez płyt gramofonowych) z Muzeum Sułkowskich w Bielsku Białej.

1889 – W Palais Royal Saloon w San Francisco zainstalowaną pierwszą w dziejach szafę grającą, wykorzystującą oczywiście nie gramofon i płyty, ale fonograf Edisona. Maszyna nazywała się Nickel-in-the-Slot i w ciągu mniej niż pół roku zarobiła dla właściciela z górą 1000 ówczesnych dolarów. Jeden dolar z 1889 roku to 3704 dolarów dzisiejszych, więc sporo…

1924 – Urodził się Colin M. Turnbull (zm. 28 lipca 1994), sławny angielski etnograf i antropolog. Znawca Afryki, jej problemów socjalnych i cywilizacyjnych. Badał plemiona Pigmejów w Zairze oraz Ików w Ugandzie. Był pionierem w badaniach nad etnomuzykologią.

1976 – Francuski nurek Jacques Mayol jako pierwszy zszedł na głębokość poniżej 100 metrów bez aparatu oddechowego.

24 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Franklin_Wharf_Hobart_20171120-031.jpg/1024px-Franklin_Wharf_Hobart_20171120-031.jpg

Hobart – stolica i największe miasto na Tasmanii

1642 – Holenderski żeglarz Abel Tasman odkrył Ziemię van Diemena (późniejszą Tasmanię). Jest to wyspa u południowo-wschodnich wybrzeży kontynentu australijskiego, a zarazem najmniejszy stan Australii. Powierzchnia wyspy to 68 401 km², liczba ludności 478 400.

1859 – Do brytyjskich księgarń trafiło dzieło życia Karola Darwina O powstawaniu gatunków. Do dziś znaczna liczba ludzi uważa, że to niemożliwe, by człowiek powstał w wyniku ewolucji (nawiasem mówiąc, teoria ewolucji nie twierdzi, że człowiek pochodzi od małpy, ale że ludzie i małpy mieli wspólnego przodka; to tak na wszelki wypadek…)

1904 – Amerykanin Benjamin Leroy Holt skonstruował pierwszy pojazd o napędzie gąsienicowym. W 1916 roku powstały na bazie tego wynalazku pierwsze czołgi.

25 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Tsar_Kolokol_with_humans_for_perspective.JPG

Car Kołokoł

1735 – Na Kremlu moskiewskim został odlany Car Kołokoł, największy dzwon na świecie. Waży 202 tony, ma średnicę 6,6 m i wysokość (z uchami) 6,14 m. Nigdy nie zadzwonił.

1885 – Utworzono pierwszy kanadyjski Park Narodowy Banff, położony w południowo-zachodniej części prowincji Alberta. Jest to drugi park narodowy w Ameryce Północnej (po Yellowstone z 1872 r.) i trzeci historycznie park narodowy na świecie (po Yellowstone i Royal NP w Australii z 1879 r).

1915Albert Einstein sformułował ogólną teorię względności (została opublikowana w następnym roku). Jest to teoria grawitacji, wiążąca siłę ciążenia z lokalną geometrią czasoprzestrzeni. Uogólnia (nie: unieważnia!) teorię grawitacji Newtona.

26 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/87/Casablanca%2C_Trailer_Screenshot.JPG

Humphrey Bogart oraz Ingrid Bergman w „Casablance”

1942 – Premiera melodramatu Casablanca w reżyserii Michaela Curtiza. W głównych rolach wystąpili Humphrey Bogart oraz Ingrid Bergman. Ciekawostka: wysoki wzrost Bergman sprawiał pewne problemy. Była około 5 cm wyższa niż Bogart, więc musiał on (z polecenia reżysera) stać na podwyższeniu albo siedzieć na poduszkach we wspólnych scenach. Na uroczystości rozdania Oscarów w 1944 roku film zdobył trzy nagrody: najlepszy scenariusz adaptowany, najlepsza reżyseria i najlepszy film. W czerwcu 2008 roku Casablanca jest notowana na liście 250 najlepszych filmów wszech czasów, zajmując dziewiąte miejsce.

1965 – Na orbicie okołoziemskiej umieszczono pierwszego francuskiego sztucznego satelitę Astérix.

2003 – Odbył się ostatni lot Concorde’a. To już piętnaście lat, jak nie latają pasażerskie naddżwiękowce…

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (6 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +5 (from 7 votes)
Bogdan Miś: Działo się (158), 10.0 out of 10 based on 6 ratings

Odpowiedz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com