PAŃSTWO A KOŚCIÓŁ – co obowiązuje, a czego i kto nie przestrzega

konkordat2013-02-19.

Pisaliśmy w SO o nadużyciach upoważnień Konkordatu, zawartego między Państwem Polskim a Watykanem. Teraz szeroką analizę przedstawili fachowcy tematu z Instytutu Spraw Publicznych, zresztą z informacjami o błędach obu stron. To praca rewelacyjna. Nie czyta się jej łatwo, ale zawartość będzie czymś nowym dla większości nawet naszych,  dość dobrze poinformowanych Czytelników. Publikujemy początkowe fragmenty Raportu – pomijając odnośniki z dokumentacją niemal każdego zdania… Tytuł pochodzi od nas.

 

Najpierw o samych autorach, o Instytucie Spraw Publicznych, którym nasze media dość systematycznie się NIE interesują, choć warto. Fundacja Instytut Spraw Publicznych (ISP) to jeden z polskich think-tanków, niezależny ośrodek badawczo-analityczny. Od 18 lat prowadzi badania, opracowuje ekspertyzy i zalecenia na temat podstawowych kwestii naszego życia publicznego. Współpracuje  z ekspertami i badaczami tak z polskich, jak i zagranicznych ośrodków naukowych. Publikuje książki, raporty, komunikaty, wyniki swych prac udostępnia posłom i senatorom, członkom rządu i administracji, środowiskom akademickim, a także dziennikarzom i działaczom organizacji pozarządowych. Wszyscy więc mogą wiedzieć, a może nawet powinni…

ISP podjął prace nad tym Raportem w ramach projektu „Obywatel – Religia – Państwo. Rola i miejsce kościołów i związków wyznaniowych w polskim życiu publicznym”. Sfinansował projekt Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe. Co zaznaczamy dla porządku. Wytłuszczenia są nasze, czyli SO.


Uwaga: tekst został podzielony na strony. Dostęp do kolejnych stron u dołu artykułu.

Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską z 28 lipca 1993 roku był pierwszą tego typu umową międzynarodową podpisaną z państwem postkomunistycznym w Europie Środkowo-Wschodniej. Został ratyfikowany 23 lutego 1998 roku, po ponad czterech latach kontrowersji dotyczących samego faktu i okoliczności jego zawarcia oraz szczegółowych treści traktatu. Wymiany dokumentów ratyfikacyjnych dokonano w Watykanie 25 marca 1998 roku. Umowa weszła w życie, zgodnie z jej art. 29 zd. 1, miesiąc po wymianie dokumentów ratyfikacyjnych, czyli 25 kwietnia 1998 roku. Od tej pory strony traktatu są zobowiązane, zgodnie z zasadą prawa międzynarodowego pacta sunt servanda, przestrzegać postanowień i zmierzać do pełnego urzeczywistnienia jego norm. Zgodnie z art. 26 Konwencji o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu 23 stycznia 1969 roku, „każda umowa wiąże strony i powinna być wypełniana w dobrej wierze”. Szczególnie strona nie może powoływać się na postanowienia swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu (art. 27). Ponadto władze publiczne Rzeczypospolitej Polskiej są zobligowane do respektowania postanowień umowy na mocy art. 9 i art. 25 ust. 4 konstytucji z 2 kwietnia 1997 roku.

Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego, według drugiego przepisu – stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem katolickim określają: umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Oba przepisy wyrażają normy o charakterze imperatywnym. (…) Istotne naruszenie traktatu dwustronnego przez jedną ze stron, według art. 60 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, upoważnia drugą stronę do powołania tego naruszenia jako podstawy wygaśnięcia traktatu albo zawieszenia jego działania w całości lub w części.

Konkordat polski z 1993 roku nie jest układem całościowo regulującym najważniejsze aspekty relacji między państwem a Kościołem. Przede wszystkim nie unormowano w nim w pełni spraw finansowych duchowieństwa oraz instytucji i dóbr kościelnych w Polsce. Treść art. 22 ust. 2 konkordatu dowodzi, że unormowanie tej dziedziny odroczono na przyszłość. Zapewne jest to następstwo odmiennych, niemożliwych do uzgodnienia stanowisk negocjatorów strony rządowej i kościelnej, a być może także braku – przynamniej u jednej z układających się stron – całościowej koncepcji uregulowania wspomnianej sfery. Traktat z 1993 roku ma charakter otwarty, to znaczy przewiduje w art. 27 regulowanie spraw wymagających innych lub dodatkowych rozwiązań w ramach porozumień między układającymi się stronami albo uzgodnień między polskim rządem a Konferencją Episkopatu Polski, upoważnioną do tego przez Stolicę Apostolską. Wspomniany przepis stanowi gwarancję dla Stolicy Apostolskiej i Rady Ministrów, że istotne zagadnienia z zakresu relacji państwo – Kościół katolicki w Polsce nie będą regulowane bez formalnej zgody tych organów, na przykład w wyniku działań powstałej ad hoc większości parlamentarnej, działającej z inspiracji rodzimej hierarchii katolickiej. Dotychczas nie doszło do żadnych porozumień czy uzgodnień na podstawie art. 27 konkordatu.

Z traktatem z 1993 roku jest związana Deklaracja Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 1997 roku w celu zapewnienia jasnej wykładni przepisów Konkordatu (…)

Deklaracja w istocie rzeczy uzupełnia niektóre nieprecyzyjne przepisy traktatu, względnie modyfikuje – niekiedy istotnie – ich znaczenie, w przeważającej mierze w kierunku korzystnym dla interesów państwa oraz wolności i praw człowieka. Praktyczne znaczenie deklaracji, której treść była negocjowana przez kilka lat, dotychczas okazało się ograniczone. Brakuje informacji, aby polski rząd powoływał się na ten akt w relacjach ze Stolicą Apostolską po wejściu w życie konkordatu. Deklaracja nie została wspomniana w ustawie wyrażającej zgodę na ratyfikację konkordatu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Nie odwołano się do niej przy wymianie dokumentów ratyfikacyjnych. Na deprecjację tego aktu wskazuje także oficjalnie opublikowanie go jako oświadczenia rządu w Monitorze Polskim, zamiast w Dzienniku Ustaw. Dopiero w 2012 roku, w związku z planami zniesienia Funduszu Kościelnego, przedstawiciele rządu po raz pierwszy odwoływali się na forum krajowym do pkt 6 deklaracji, potwierdzającego określone ustawodawstwem polskim kompetencje organów państwowych do regulowania kwestii finansowych i podatkowych kościelnych osób fizycznych i prawnych. Konkordat – jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie – w świetle art. 87 ust. 1 w związku z art. 91 ust. 2 ustawy zasadniczej lokuje się wysoko w systemie źródeł prawa powszechnie obowiązującego, bezpośrednio po konstytucji. W praktyce postanowienia podpisanego, ale jeszcze nieratyfikowanego konkordatu z 1993 roku istotnie wpłynęły na treść odpowiednich przepisów wyznaniowych ustawy zasadniczej. (…)

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (21 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +23 (from 23 votes)
PAŃSTWO A KOŚCIÓŁ – co obowiązuje, a czego i kto nie przestrzega, 10.0 out of 10 based on 21 ratings

14 komentarzy

  1. Roman Strokosz 2013-02-19
  2. Hazelhard 2013-02-19
  3. bisnetus 2013-02-19
    • Małgorzata Łazowska 2013-02-19
      • bisnetus 2013-02-20
        • Krycha 2013-02-20
        • bisnetus 2013-02-20
  4. andrzej Pokonos 2013-02-19
    • sugadaddy 2013-02-26
    • Incitatus 2013-02-26
  5. obirek 2013-02-20
  6. obirek 2013-02-20
  7. Grosicki 2013-02-24