Bogdan Miś: Działo się… (40)5 min czytania

2016-08-26.

Kolejny tydzień – i kolejne rocznice rozmaitych fundamentalnych, ważnych lub po prostu ciekawych wydarzeń z historii naszej cywilizacji.

19 sierpnia

1830 – Urodził się (w Niemczech) chemik Lothar Meyer. W 1868 roku – niezależnie od Rosjanina Mendelejewa – stworzył układ okresowy pierwiastków, szeregując je wedle ciężarów atomowych. Czekał z publikacją wyników do roku 1870… i spóźnił się: Mendelejew go ubiegł. Meyer, w odróżnieniu od Rosjanina, nie odważył się też postawić hipotezy, że zostaną w przyszłości odkryte nowe pierwiastki, które wypełnią puste miejsca w tabeli. Tak więc – całkiem słusznie to Rosjanin zdobył sławę i miejsce  w głównym nurcie historii, nie on.

1897 – Ronald Ross, pracując w Indiach w prymitywnym laboratorium odnalazł we wnętrznościach moskita powodującego malarię pasożyta. Szukał go pięć lat. W 1902 roku dostał za to Nobla.

USNS „Triton”

1958 – W Groton w Connecticut zwodowany został „Triton”, atomowy okręt podwodny (trzeci o tej nazwie w historii floty USA), który pierwszy w historii wykonał podwodny rejs wokół Ziemi bez wynurzania.

20 sierpnia

Wiles – człowiek, który dowiódł twierdzenia Fermata

1601 – Ochrzczono francuskiego prawnika, ale przede wszystkim wspaniałego matematyka-amatora Pierre Fermata (podajemy datę chrztu, bo ta jest pewna – natomiast data urodzin wątpliwa). Wniósł on spory wkład w rozwój matematyki i był niewątpliwie jednym z wybitniejszych w swoim stuleciu -ale sławę zdobył głównie dzięki prostemu twierdzeniu, że nie istnieje taka liczba naturalna n większa od dwóch, żeby suma n-tych potęg dowolnych dwóch liczb była n-tą potęgą trzeciej (narzucające się uogólnienie znanego twierdzenia Pitagorasa). To twierdzenie czekało na dowód blisko trzysta lat, a znany obecnie, zresztą nadzwyczajnie trudny,  ma rozmiary małej książki. Uzyskał go w 1994 roku Anglik, Andrew John Wiles. Pierwszy, jak się okazało niedoskonały dowód upublicznił rok wcześniej.

1911 – Na XVI piętrze budynku „New York Timesa” o godz. 19:00 rozpoczęto nadawanie przez komercyjny telegraf informacji o treści „Ta informacja została posłana dookoła świata”. Stało się to prawdą w 16 minut później, kiedy powróciła do nadawcy – poprzez Azory, Gibraltar, Bombaj, Filipiny, atol Midway, wyspę Guam, Honolulu i wreszcie San Francisco.

1977 – Wystrzelony został pojazd kosmiczny „Voyager II”. To on wyniósł w przestrzeń słynny dysk CD z „posłaniem od ludzkości”: muzyką, dźwiękami przyrody i pozdrowieniami dla obcych cywilizacji od Ziemian w kilkudziesięciu językach.

21 sierpnia

Augustin Louis Cauchy

1789 – w Paryżu urodził się baron Augustin Louis Cauchy, jeden z największych matematyków w historii. Jego rodzina uciekła na prowincję przed terrorem Wielkiej Rewolucji – i tam młody Augustin spotkał dwóch wielkich uczonych: matematyka Laplace’a i chemika Bertholleta. Wywarło to wpływ na całe jego dalsze życie.

1841 –  Opatentowano żaluzje okienne. Wynalazcą zgłaszającym to rozwiązanie był John Hampson z Nowego Orleanu. Patent patentem, ale urządzenie było już używane od 1761 roku… Tyle, że patent Hampsona dotyczył nie tyle samych żaluzji, ile systemu sterowania nimi.

1928 – Niejaki Louis Giliasso złożył wniosek o patent na podwodną platformę do wydobywania ropy naftowej. Pierwsze urządzenie zbudowano już w pięć lat później.

22 sierpnia

1647 – Niedaleko Blois we Francji urodził się fizyk Denis Papin, wynalazca szybkowaru, który wykonał w roku 1679 dla króla Anglii Karola II. Przy okazji zaobserwował, że para może unosić pokrywę garnka – co nasunęło mu myśl o konstrukcji silnika parowego. Jego konstrukcja okazała się w praktyce niewypałem, ale idea przetrwała. W gruncie rzeczy to ona zapoczątkowała przewrót w przemyśle i komunikacji.

1834 – W Roxbury w Massachusetts urodził się Samuel Pierpont Langley, który… omal nie wynalazł samolotu. W latach 1897-1903 zbudował kilka maszyn (parowych), które latały – ale były za słabe, by unieść człowieka. Jego ostatnia nieudana próba doczekała się zjadliwego komentarza w „Timesie”, w którym napisano, że człowiek nie poleci w ciągu najbliższego tysiąclecia. W dziewięć lat po tej publikacji polecieli bracia Wright…

Mona Lisa

1911 – Świat kultury zamarł: z paryskiego Luwru skradziono słynną „Monę Lisę”. Obraz odnaleziono w dwa lata później we Włoszech. Skradł go włoski 29-letni nacjonalista Vincenzo Perrugia, który chciał „przywrócić dzieło swej ojczyźnie”. Złodziej dostał we Włoszech – z uwagi na swój „patriotyzm” – ledwo 7 miesięcy do odsiadki.

23 sierpnia

Moritz Benedikt Cantor

1829 – W Mannheim w Niemczech urodził się Moritz Cantor, autor wspaniałej historii matematyki od prehistorii do końca XVIII wieku, profesor w sławnym Heidelbergu.

1904 – Harry D. Weed z Canastota w stanie Nowy Jork opatentował łańcuchy samochodowe.

1933 – Odbyła się pierwsza w dziejach transmisja telewizyjna walki bokserskiej. Walkę pokazową stoczyli Archie Sexton i Laurie Raiteri. Nie, to nie amerykańska telewizja tego dokonała: walkę stoczono w Londynie.

24 sierpnia

Wybuch Wezuwiusza

79 – Długo nieczynny wulkan Wezuwiusz katastrofalnie wybuchł, niszcząc Pompeje i Herkulanum, uśmiercając około 20 tys. ludzi. Oba miasta zostały odkryte w wiele stuleci potem – i była to niezwykła sensacja.

1932 – Słynna pilotka Amelie Earhart zakończyła pierwszy dokonany przez kobietę przelot non-stop nad Stanami Zjednoczonymi.

1981 – Malo kto wiedział tego dnia, że zaczął się… pogrzeb klasycznej fotografii. Sony zaprezentowało na konferencji prasowej słynny pierwszy model cyfrowego aparatu fotograficznego „Mavica”.

25 sierpnia

„Historia naturalna” Pliniusza

79 – W dzień po wybuchu Wezuwiusza zapragnął obejrzeć z bliska skutki wybuchu wielki uczony rzymski, Pliniusz Starszy. To była ostatnia jego obserwacja w życiu: udusił się oparami wulkanicznymi…

1793 – Philippe Pinel został mianowany naczelnym lekarzem paryskiego przytułku dla obłąkanych. Jednym z jego pierwszych zarządzeń było rozkucie chorych z łańcuchów. W ten sposób zaczęła się nowa epoka w leczeniu chorób psychicznych.

1841 – w Bernie urodził się Emil Theodor Kocher, geniusz chirurgii, laureat Nobla z 1909 roku. Wynalazł i ulepszył jakąś zupełnie nieprawdopodobną liczbę technik chirurgicznych, między innymi zaczął usuwać tarczycę celem leczenia wola.

Wyszperał

Bogdan Miś