Bogdan Miś: Działo się (253)

15.09.2020

Kolejny tydzień (16-22 września) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

16 września

1884 — Kokaina została po raz pierwszy użyta przez Carla Kollera (1857-1944, amerykański okulista pochodzenia czeskiego) jako środek miejscowo znieczulający do unieruchomienia oka pacjenta do operacji. Sukces zapoczątkował współczesną erę znieczulenia miejscowego, a kokaina szybko przyjęła się również w chirurgii nosa i gardła oraz w stomatologii. Kokaina została wyizolowana w 1859 r. i zsyntetyzowana w 1885 r. Później stwierdzono, że niekiedy substancja ta bywa silnie szkodliwa i zastąpiono ją mniej toksycznymi, syntetycznymi środkami miejscowo znieczulającymi.

Louis Le Prince, pierwszy filmowiec w historii

1890 — W niewyjaśnionych okolicznościach zaginął bez śladu francuski wynalazca Louis Le Prince, uważany za pierwszego twórcę filmowego na świecie. W 1886 skonstruował i opatentował w USA 16-obiektywową kamerę, w 1888 wykonał prototypy i opatentował jednoobiektywową kamerę i projektor na kilka lat przed wynalezieniem kinetoskopu Edisona. Krótka scena zatytułowana Roundhay Garden Scene, sfilmowana przez w roku 1888 na papierze fotograficznym Eastmana (!) przy użyciu kamery własnej produkcji jest uważana za najstarszy znany zapis filmowy. Zniknął w czasie podróży pociągiem z Dijon do Paryża. Pomimo intensywnych poszukiwań rodziny oraz policji francuskiej i angielskiej nie udało się znaleźć żadnego śladu jego ciała lub bagażu. Niektórzy twierdzą, że nadużył…

1999 — W holenderskiej telewizji wystartowała pierwsza edycja reality show Big Brother. Przypomnijmy: grupa uczestników wprowadza się do Domu Wielkiego Brata. Budynek przez 24 godziny obserwują kamery, uczestnicy teoretycznie zupełnie są odcięci od jakichkolwiek informacji ze świata. Program polega na obserwacji codziennego ich życia i śledzenia wzajemnych relacji. Brzmi niewinnie, ale niektórzy psychologowie i psychoterapeuci (np. Wojciech Eichelberger) uważają, że cel programu jest nieetyczny i demoralizujący. Zgadzam się z tą opinią.

17 września

1826 – Urodził się Georg Friedrich Bernhard Riemann (zm. 20 lipca 1866, prawdopodobnie na gruźlicę) – genialny matematyk niemiecki, zajmujący się również fizyką teoretyczną i eksperymentalną oraz filozofią przyrody. Jego wielowymiarowa „geometria Riemanna” dała matematyczne podstawy ogólnej teorii względności. Zapoczątkował systematykę geometrii nieeuklidesowych. Jego prace z teorii liczb i teorii funkcji analitycznych wywarły duży wpływ na rozwój matematyki. Był autorem pracy o szeregach trygonometrycznych i teorii całki, w której wprowadził całkę nazywaną dziś całką Riemanna. Sformułował noszącą jego imię pewną hipotezę, do dziś niezweryfikowaną (choć zapewne prawdziwą), uchodzącą za jeden z najtrudniejszych problemów matematycznych w dziejach. Ktoś, kto ją udowodni (lub obali) ma zapewnione z góry miejsce w historii. Oraz milion dolarów, bo tyle wynosi nagroda, ustanowiona w roku 2000 przez Instytut Claya.

Transit 1A. Przygotowanie do lotu.

1959 — Został wystrzelony pierwszy (amerykański) satelita szpiegowski Transit 1A. Rozpoczęto tym samym projektowanie budowy systemu nawigacji wojskowej na potrzeby Marynarki Wojennej o nazwie Transit. System taki uruchomiono w roku 1964. Misja Transita 1A zakończyła się jednak niepowodzeniem – statek nie osiągnął orbity z powodu awarii 3. stopnia rakiety nośnej. Możliwe, że wraz z Transitem 1A zostały wyniesione również inne statki, jednak pozostaje to do dziś tajemnicą wojskową.

2008 — Międzynarodowa Unia Astronomiczna zakwalifikowała Haumeę (do tego momentu uważaną za planetoidę, odkrytą 7.03.2003) jako piątą planetę karłowatą w Układzie Słonecznym. Jej średnica wynosi ok. 1600 km. Ma dwa własne księżyce. Nie ma kształtu kulistego, raczej jajowaty. W październiku 2017 poinformowano o odkryciu wokół Haumei pierścienia. W sumie — dziwny obiekt. Inne planety karłowate — jak kto nie wie — to Ceres, Pluton, Makemake i Eris. Największa to oczywiście Pluton. Obecnie znanych jest około 650 obiektów transneptunowych, branych pod uwagę jako możliwe planety karłowate.

18 września

Pierwsze wydanie NYT. Niezbyt efektowne wedle dzisiejszych norm

1851 – Ukazało się pierwsze wydanie „The New York Daily Times”, który później zmienił nazwę na „The New York Times”. Czyli już-już 170 lat. NYT jest trzecią pod względem nakładu gazetą w Stanach Zjednoczonych, po USA TodayThe Wall Street Journal i jedną z najbardziej wpływowych na świecie. Dziennikarze NYT zgarnęli 130 nagród Pulitzera, więcej niż jakakolwiek inna gazeta. NYT był jedną z ostatnich gazet, które wprowadziły na swoje łamy kolorowe zdjęcia. Dewiza pisma: Wszystkie wiadomości warte druku. Wyznam: moja ulubiona gazeta.

1975 – W San Francisco aresztowano 25-letnią Patty Hearst, dziedziczkę fortuny magnata prasowego Williama Randolpha Hearsta, która po porwaniu jej przez skrajnie lewicową grupę rewolucyjną została jej członkinią i wzięła udział w napadzie na bank. Została skazana na 7 lat więzienia. Prezydent Carter zmniejszył jej wyrok do 2 lat, Bill Clinton zaś – ułaskawił. W 979 roku wyszła za mąż za swojego dawnego ochroniarza, Bernarda Shawa. Ma z nim dwie córki.

1998 — Została powołana Internetowa Korporacja ds. Nadawania Nazw i Numerów (ICANN), instytucja odpowiedzialna obecnie za przyznawanie nazw domen internetowych, ustalanie ich struktury oraz za ogólny nadzór nad działaniem serwerów DNS na całym świecie. Formalnie ICANN jest prywatną organizacją non-profit o statusie firmy zarejestrowanej w stanie Kalifornia, której rząd USA przekazał czasowo prawo nadzoru nad systemem DNS, przydziałem puli adresów IPv4 oraz IPv6 dla tzw. Regional Internet Registries RIR, oraz rejestracją numerów portów. Najważniejszym ciałem decyzyjnym ICANN jest Rada Dyrektorów, którzy są raz do roku wybierani przez potencjalnie wszystkich użytkowników Internetu (tzn., że każdy, kto ma dostęp do sieci może oddać swój głos). W praktyce jednak na Dyrektorów ICANN głosuje średnio ok. 100 000 osób, głównie czynnych członków Internet Society i IETF, a więc niewielki ułamek wszystkich internautów.

19 września

1783 – W Wersalu odbył się pierwszy „załogowy” lot balonem, na którego pokładzie znalazły się: baran, kogut i kaczka.

Ilustracja
Alfred Dreyfus w mundurze kapitana (ok. 1894)

1899 – Prezydent Francji Émile François Loubet ułaskawił oficera pochodzenia żydowskiego Alfreda Dreyfusa, niesłusznie skazanego za szpiegostwo na rzecz Niemiec. Zakończyła się jedna z najsłynniejszych afer antysemickich w historii. Walka o uniewinnienie Dreyfusa trwała 10 lat. W obronę oficera zaangażowało się wielu uczonych i pisarzy, m.in. Marcel Proust, Anatol France, Vilfredo Pareto i Georges Clemenceau. Dopiero jednak w 1906 Alfred Dreyfus doczekał się pełnej rehabilitacji przez francuski Najwyższy Sąd Apelacyjny. Dzień po oczyszczeniu został ponownie przyjęty do wojska z awansem do stopnia majora. Tydzień później został kawalerem orderu Legii Honorowej i dowódcą jednostki artylerii w Vincennes.

1982 — Po raz pierwszy o godzinie 11:44 przez profesora Scotta Fahlmana z Carnegie Mellon University został użyty emotikon (konkretnie 😊 w wersji czysto typograficznej), jednak sam pomysł typograficznych symboli złożonych ze znaków przestankowych pojawił się po raz pierwszy 30 marca 1881 w satyrycznym magazynie Puck.

20 września

1898 – Konstantin von Rengarten, rosyjski podróżnik i pisarz pochodzenia bałtycko-niemieckiego zakończył trwającą od 15 sierpnia 1894 roku pieszą wędrówkę dookoła świata na trasie: Ryga-Rostów nad Donem-Iran-Irkuck-Urga-Pekin-Japonia-USA (Seattle-San Francisco-Chicago-Nowy Jork)-Francja-Ryga, przemierzywszy 26 877 km. Była to eskapada dobrze rozreklamowana w prasie, Rengarten regularnie nadsyłał krótkie relacje z kolejnych odcinków wyprawy do kilku gazet na Łotwie, w Rosji i Niemczech, a po zakończeniu trasy wydano jego relację w kilku krajach. On sam wygłosił kilkaset prelekcji, głównie w Rosji, ale także w Niemczech. Dziś sprawa zupełnie zapomniana.

1970 – Radziecka sonda Łuna 16 wylądowała na Księżycu. Była to pierwsza bezzałogowa sonda kosmiczna, która powróciła z Księżyca (przywożąc ze sobą 101 gramów księżycowego gruntu). Statek ten został wyposażony w kamerę telewizyjną, sprzęt do monitorowania promieniowania kosmicznego oraz temperatury, wyposażenie komunikacyjne, a także w ramię z wiertłem, które umożliwiało zebranie próbek regolitu księżycowego. Trzy niewielkie próbki gruntu księżycowego (po 2 gramy), które zostały dostarczone przez sondę Łuna 16 zostały sprzedane na aukcji Sotheby’s w 1993 r. za 442 500 dolarów.

Paul Erdös

1996 — Zmarł w Warszawie Paul Erdös (ur. 26 marca 1913), uczony węgierski, jeden z najsłynniejszych matematyków świata; autor niesłychanie wielu (ponad 1500) artykułów z koncepcjami matematycznymi, głównie z teorii liczb, kombinatoryki i teorii grafów. Z jego nazwiskiem związana jest tak zwana liczba Erdősa, żartobliwe pojęcie matematyczne. Definiuje się je tak: sam Paul Erdős ma liczbę Erdősa równą 0. Osoba, która napisała pracę naukową wspólnie z Erdősem, ma liczbę Erdősa równą 1. Z kolei osoba, która napisała pracę naukową z kimś, kogo liczba Erdősa wynosiła 1, ma liczbę Erdősa równą 2 itd. Naukowiec piszący swe prace samodzielnie otrzymuje nieskończoną liczbę Erdősa. 509 uczonych ma liczbę Erdősa równą 1. W 2000 r. naukowców z „dwójką” było 5897. Około 63 laureatów Nagrody Nobla oraz wszyscy laureaci Nagrody Nevanlinny mają liczbę Erdősa poniżej 9, natomiast laureaci Medalu Fieldsa – poniżej 6.

21 września

1921 — Potworna eksplozja w niemieckim Oppau (obecnie przedmieścia Ludwigshafen am Rhein) w fabryce koncernu chemicznego BASF, w wyniku czego zginęło 561 osób, a ponad 2000 zostało rannych. Zniszczenia objęły setki sąsiednich domów. Eksplozja przypomina ostatnią katastrofę w Bejrucie: tu również wybuchły składowane nawozy sztuczne. Produkowany w Oppau od 1917 roku nawóz to mieszanka saletry amonowej i siarczanu amonu w proporcji 50/50.

1971 — Urodził się David Vetter. Nie pamiętacie go? To chłopczyk, który chorował od urodzenia na SCID, straszliwy brak odporności. Musiał żyć w specjalnym izolującym go od świata balonie. Zmarł mając lat 13 po nieudanym przeszczepie szpiku kostnego. Ostatnie dwa tygodnie życia pozostawał poza balonem.

Obraz dolnej warstwy chmur w atmosferze Wenus wykonany przez spektrometr NIMS próbnika Galileo

2003 — Amerykańska sonda kosmiczna Galileo zakończyła misję (zaczętą w roku 1989) kontrolowanym zniszczeniem w atmosferze Jowisza. Misja Galileo była jednym z najbardziej udanych eksperymentów kosmicznych i dostarczyła mnóstwa cennych informacji. Galileo był pierwszą sondą, która zbliżyła się do planetoid. Podczas swej misji wykonał też obserwacje Wenus, Ziemi, Księżyca i komety Shoemaker-Levy 9.

22 września

Ilustracja
Downing Street 10, chyba najsławniejsze drzwi świata

1735 – Robert Walpole jako pierwszy brytyjski premier zamieszkał w rezydencji przy Downing Street 10. Oficjalnie budynek jest siedzibą Pierwszego Lorda Skarbu, który to tytuł po 1905 roku połączony został z funkcją szefa brytyjskiego rządu.

1827 – Według Josepha Smitha (1805-1844, amerykański założyciel ruchu „świętych w dniach ostatnich”, czyli mormonów) otrzymał podobno tego dnia od proroka („anioła”) Moroniego złote płytki z inskrypcjami w języku reformowanym egipskim (nie istnieją żadne dowody archeologiczne czy historyczne potwierdzające istnienie takiego języka; jest on uznawany za język fikcyjny), które Smith „przetłumaczył” na angielski i w 1830 roku opublikował jako Księgę Mormona. Ukazała się ona dotychczas w 110 językach, w nakładzie ponad 175 milionów egzemplarzy. Wydawana pod rozszerzonym tytułem: Księga Mormona – Jeszcze Jedno Świadectwo o Jezusie Chrystusie. W języku polskim wydana po raz pierwszy w roku 1981. W różne rzeczy ludzie wierzą. Chcą, to wierzą.

1933 — Została utworzona przez Josepha Goebbelsa, ministra Rzeszy do spraw oświecenia publicznego i propagandy Izba Kultury Rzeszy (niem. Die Reichskulturkammer, RKK). Była ona instrumentem narodowosocjalistycznej polityki kulturalnej i instytucją nadzorującą wszelkie obszary życia kulturalnego oraz warunki życia twórców dóbr kultury. Głównym zadaniem Izby było upaństwowienie, nadzór i kontrola kultury; z czego wynikało glajchszaltowanie w myśl zaleceń partyjnych wszelkich przejawów życia kulturalnego w Niemczech. Tylko członek izby branżowej mógł być twórcą w obszarze kultury. Jednak nie każdy mógł być członkiem izby — nie przyjmowano osób pochodzenia żydowskiego oraz innych osób uznanych za niepożądane. Kultura była przesycona polityką i miała służyć propagandzie narodowosocjalistycznej. W roku 1936 zabroniono np. eksponowania wszelkich dzieł ekspresjonizmu, które Goebbels określał jako wynaturzenia; tego rodzaju dzieła usunięto z ekspozycji muzealnych, częściowo zniszczono lub sprzedano za granicę, a książki spalono publicznie. Radzę uważać. Takie pomysły lubią się odradzać. Tak jakbym sobie zresztą coś przypominał – stary jestem.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com