Bogdan Miś: Działo się (256)

07.10.2020

Kolejny tydzień (7.10-13.10) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

7 października

1571 – Flota Świętej Ligi pod dowództwem księcia Juana de Austrii pokonała pod Lepanto flotę turecką w jednej z najkrwawszych bitew morskich w dziejach świata (szacunkowo 30 tys. zabitych i rannych, 50 okrętów zatopionych po stronie tureckiej, 9 tys. zabitych i rannych i 12 galer straconych po stronie Świętej Ligi). Zwycięstwo sił chrześcijańskich podniosło morale w Europie, jednak nie zostało wykorzystane militarnie.

Mapa Nowej Zelandii wykonana przez Cooka

1769 – 127 lat po przegonionym przez tubylców podczas próby zejścia na ląd Abelu Tasmanie, James Cook odkrył ponownie Nową Zelandię. Sporządzone przez Cooka mapy zmieniły wyobrażenie o zarysach lądów i mórz. Doniosłe znaczenie miało również stwierdzenie możliwości kolonizacji Australii.

2008 – Nad Sudanem spłonęła w atmosferze 2-metrowa planetoida 2008 TC3. Był to pierwszy tego typu obiekt, który został odkryty jeszcze przed zderzeniem z Ziemią. W ciągu 19 godzin między jego odkryciem a uderzeniem w atmosferę Ziemi dokonano ponad 550 obserwacji i pomiarów planetoidy, a samo odkrycie było szeroko komentowane w fachowych i popularnych mediach. Dane obserwacyjne pozwoliły także określić czeskiemu astronomowi Petrowi Pravecowi, że meteoroid bardzo szybko wirował. W lutym 2009 ogłoszono, że fragmenty bolidu, które spadły na Ziemię, zostały odnalezione przez studentów Uniwersytetu Chartumskiego

8 października

1777 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: zwycięstwem Amerykanów zakończyła się bitwa pod Saratogą, jedna z przełomowych bitew w dziejach świata. Udowodniła, że ochotnicze armie amerykańskie są zdolne do pokonania wysoce profesjonalnych i doświadczonych wojsk brytyjskich. Amerykański sukces skłonił Francję do przystąpienia do wojny po stronie Ameryki. Ważną rolę w walkach pod Saratogą odegrał Tadeusz Kościuszko, odpowiedzialny za budowę amerykańskich fortyfikacji polowych.

1958 – W klinice Karolinska Sjukhuset w Sztokholmie wszczepiono pierwszy rozrusznik serca. Dziś operacja jest wykonywana w razie potrzeby niemal rutynowo.

Pomnik Pułaskiego w Waszyngtonie

2009 — Amerykański Kongres nadał pośmiertnie gen. Kazimierzowi Pułaskiemu jako siódmej osobie w historii tytuł Honorowego Obywatela Stanów Zjednoczonych.

9 października

1000Leif Eriksson, wiking, syn Eryka Rudego, islandzkiego banity i założyciela normańskich osad na Grenlandii. dobił do brzegów Winlandii i jako pierwszy znany Europejczyk postawił stopę na ziemi północnoamerykańskiej. Ale do dziś w opinii króluje Kolumb. O tyle słusznie, że konsekwencje geopolityczne wypraw Kolumba były nieporównywalnie większe.

Most nad Kanałem Sueskim

2001 Otwarto Most nad Kanałem Sueskim — most drogowy, znany również jako Most Pokoju Mubaraka lub Most przyjaźni egipsko-japońskiej. Most wznosi się 70 m nad kanałem i jego długość wynosi 3,9 km. Składa się z 400-metrowego przęsła zakończonego pylonami i dwoma 1,8-kilometrowymi podejściami.

2006 — Korea Północna przeprowadziła pierwszą próbną eksplozję nuklearną.

10 października

1776Maurycy Beniowski został obwołany przez tubylców królem Madagaskaru. Beniowski to polski podróżnik pochodzenia słowacko-węgierskiego, uczestnik konfederacji barskiej w wyniku czego zesłany na Kamczatkę, z której zorganizował ucieczkę statkiem. Żołnierz, awanturnik, kosmopolita, autor głośnych pamiętników, w których jednak podaje wiele informacji niezgodnych z ustalonymi później faktami z jego życia (poczynając od daty urodzenia: 1741). Barwna postać. Niewątpliwie warta dużego filmu kostiumowego.

1794 – W Paryżu założono Conservatoire National des Arts et Métiers, wyższą uczelnię techniczną, z której wyłoniło się najstarsze na świecie muzeum typu technicznego. Działa do dziś. Polskie Muzeum Techniki w Warszawie zamknięto w roku 2017. Miało wznowić działalność w roku 2019. Miało…

Tak wyglądał pierwszy w dziejach drapacz chmur

1889 – Rozpoczęto budowę nieistniejącego już pierwszego nowojorskiego drapacza chmur New York World Building. Zaprojektował go George B. Post, a w dniu ukończenia budowy budynek miał 20 pięter i mierzył 106 metrów. W 1955 roku podjęto decyzję o zburzeniu, by zrobić miejsce dla powiększenia wjazdu na Brooklyn Bridge.

11 października

1758 – Urodził się Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers (zm. 2 marca 1840 – niemiecki astronom, lekarz i fizyk, z wykształcenia inżynier. W 1779 opracował nową metodę liczenia orbit komet. Dwa lata później otworzył praktykę medyczną w Bremie, a część swojego domu przekształcił w obserwatorium astronomiczne. Szeroko znany ze sformułowania paradoksu Olbersa: dlaczego w nocy niebo jest ciemne, skoro patrząc w każdym kierunku, patrzę na jakąś gwiazdę? Odpowiedzi na to pytanie udzielił pochodzący z Polski wielki matematyk Benoit Mandelbrot: materia według Mandelbrota nie jest rozłożona w przestrzeni jednorodnie.

1926 – W Chicago został zastrzelony 28-letni gangster polskiego pochodzenia Henryk Wojciechowski (ps. „Earl Hymie Weiss”). Zginął prawdopodobnie z zemsty za wcześniejszy o dwa tygodnie swój zamach na Ala Capone. Rocznicę odnotowujemy, by dać powód do dumy nacjonalistom: światowej rangi bandziora też mamy!

Pionier-1

1958 – Rozpoczęła się zakończona niepowodzeniem misja amerykańskiej sondy księżycowej Pioneer 1. Amerykanie gwałtownie przyspieszyli swoje prace w dziedzinie podboju Kosmosu po pomyślnej misji Sputnika I, ale pierwsza próba lotu na Księżyc była mocno nieudana. Statek nie wszedł na orbitę wokółksiężycową i po 43 godzinach lotu wokół Ziemi uległ zniszczeniu. Za to tego samego dnia w roku 1984 Kathreen Sullivan jako pierwsza Amerykanka wyszła w przestrzeń kosmiczną w ramach misji STS-41-G wahadłowca Chaallenger.

12 października

Państwo Garnerin

1799 – Francuzka Jeanne-Geneviève Garnerin, jako pierwsza kobieta w historii, wykonała udany skok ze spadochronem. Swój skok oddała z balonu, lecącego na wysokości 900 metrów. Była uczennicą i żoną André-Jacques’a Garnerina, baloniarza i wynalazcy spadochronu, który w 1797 jako pierwszy człowiek wykonał skok ze spadochronem.

1810 – W Monachium odbył się pierwszy Oktoberfest. Bawarska para królewska zaprosiła mieszkańców miasta do wspólnego świętowania godów weselnych księcia Ludwika I Wittelsbacha i księżniczki Teresy von Sachsen-Hildburghausen. Kto nie wie — Oktoberfest to dożynki chmielne i zarazem jeden z największych festynów ludowych na świecie — w ostatnich latach przeciętna liczba odwiedzających wynosiła ok. 6 milionów ludzi. W trakcie trwania festynu spożywane jest około 5 milionów litrów piwa, sprzedawanego tradycyjnie w litrowych kuflach. Koronawirus chyba uszkodzi tę tradycję…

1928 — W szpitalu dziecięcym w Bostonie po raz pierwszy użyto żelaznego płuca, czyli urządzenia umożliwiającego oddychanie w sytuacji, gdy mięśnie oddechowe są niewydolne. Żelazne płuco jest rodzajem respiratora. Formalna nazwa tego urządzenia to „respirator generujący podciśnienie”.

13 października

1835 – Na łamach „New York Herald” opublikowano pierwszy w historii wywiad, który James Gordon Bennett Sr. (założyciel i wydawca pisma) przeprowadził z pocztmistrzem z Buffalo. Gazeta wydawana przez Bennetta zasłynęła też zainicjowaniem publikowania informacji prasowych opłacanych z góry przez reklamodawców, co później stało się standardową formą pozyskiwania dodatkowych dochodów w branży wydawniczej. Dziś to się nazywa „materiał sponsorowany”.

1964 – Zakończyła się pierwsza wieloosobowa misja kosmiczna Woschod 1. Było to jednocześnie pierwsze w historii miękkie lądowanie powrotnej kapsuły załogowej i pierwszy lot kosmiczny bez skafandrów; ustanowił ówczesny rekord wysokości lotu załogowego (336 km); także był to pierwszy lot w ramach programu Woschod. Załogę stanowiło trzech Rosjan: Władimir Komarow, Konstantin Fieoktistow i Boris Jegorow. Załoga leciała bez skafandrów z powodu braku miejsca na systemy podtrzymywania życia. Załoga została oficjalnie powitana dopiero w 6 dni później, bowiem w ciągu tego czasu — jak zanotował jeden z radzieckich generałów — coś dziwnego działo się w Moskwie: zmieniono z Chruszczowa na Breżniewa.

Zapora Itaipu

1982 – Na granicy brazylijsko-paragwajskiej ukończono budowę zapory wodnej Itaipu na rzece Parana, będącej drugą co do wielkości elektrownią wodną na świecie (po Zaporze Trzech Przełomów w Chinach). Rocznie produkuje do 95 TWh (terawatogodzin), co pokrywa zapotrzebowanie na prąd Paragwaju w 95% i ok. 20% zapotrzebowania Brazylii. Konsekwencją powstania kompleksu Itaipu stało się wysiedlenie z miejsca dotychczasowego zamieszkania około 59 tysięcy osób (10 tysięcy rodzin). Dotychczas odnotowano dwie poważne awarie elektrowni, wywołane przeciążeniem sieci przesyłowej.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com