Bogdan Miś: Działo się (258)

20.10.2020

Kolejny tydzień (21-27 października) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

21 października

1638 – W wyniku uderzenia pioruna kulistego w kościół w Widecombe-in-the-Moor w Anglii zginęły 4 osoby, a 60 zostało rannych. Piorun kulisty wyglądem przypomina świetlistą kulę o średnicy od kilku do kilkudziesięciu centymetrów, poruszającą się w różnych kierunkach i wydającą dźwięki, takie jak warczenie czy syczenie. Może mieć różne barwy (najczęściej białą, żółtą lub bladoniebieską). Trwa zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund. Występuje przeważnie w trakcie burz, ale istniały przypadki pojawiania się tego zjawiska w słoneczną pogodę. Świeci w przybliżeniu jak stuwatowa żarówka. Największy zauważony piorun kulisty miał średnicę ok. 1,5 m, najmniejszy – 1 cm.

Ilustracja
Najstarszy okręt świata w czynnej służbie

1797 – Wszedł do służby najstarszy obecnie pływający okręt na świecie USS „Constitution” – amerykańska trójmasztowa fregata o kadłubie wykonanym z drewna dębowego. Do dziś pełni czynną służbę w US Navy. Załoga składająca się z 60 oficerów i marynarzy aktywnie uczestniczy w programach edukacyjnych, przez cały rok udostępnia okręt zwiedzającym i oprowadza wycieczki. Cała załoga to zawodowy personel US Navy, a jej dowódca – zgodnie z tradycją – jest w stopniu komandora. Fregata cumuje na stałe przy pirsie nr 1 na końcu bostońskiego Szlaku Wolności.

1833 – Urodził się Alfred Nobel, szwedzki chemik, przemysłowiec, wynalazca, fundator nagrody swojego imienia (zm. 1896).

22 października

1933 – Włoski pilot Francesco Angello na hydroplanie MC 72 ustanowił obowiązujący do dziś rekord prędkości (709,21 km/h) dla tego typu samolotów z silnikami tłokowymi.

1996 – Papież Jan Paweł II w liście do Papieskiej Akademii Nauk stwierdził, że teoria ewolucji Darwina jest czymś więcej niż tylko hipotezą. A to łaskawca zafundował nam rewelację!

iPod touch

2001 Premiera iPoda. iPod to wspólna nazwa rodziny przenośnych odtwarzaczy multimedialnych, produkowanych przez firmę Apple. Niektóre z nich mogą działać w roli dodatkowego dysku twardego dla komputera stacjonarnego lub laptopa, natomiast iPod w najnowszej wersji, iPod touch, stanowi wielofunkcyjny komputer osobisty typu palmtop z systemem operacyjnym iOS i bezprzewodowym dostępem do Internetu. Na pierwszy rzut oka niewiele się różni od pierwszych iPhone’ów.

23 października

1739 – Wielka Brytania wypowiedziała Hiszpanii tzw. wojnę o ucho Jenkinsa. Jenkins był angielskim żeglarzem i przemytnikiem. Dowodząc okrętem Rebecca, został zatrzymany przez hiszpański okręt u wybrzeży Kuby. W trakcie incydentu doszło do pojedynku z hiszpańskim oficerem, w rezultacie czego Jenkins stracił ucho. Małżowinę uszną obwoził następnie po świecie i pokazywał jako dowód na hiszpańskie okrucieństwo, apelując także do władz w Londynie o rozprawę z wrogiem. W czasie gorącej debaty parlamentarnej w 1738 zdecydowano o rozpoczęciu wojny. Ucho Jenkinsa stało się pretekstem, lecz nie rzeczywistym powodem wojny. Anglikom chodziło o zdobycie kontroli nad handlem w Ameryce Środkowej. Wojnę zakończył ostatecznie pokój w Akwizgranie w roku 1748.

1803John Dalton (ur. 6 września 1766, zm. 27 lipca 1844 – angielski fizyk, chemik i meteorolog) przedstawił w Manchesterze publicznie (w 1794 roku zrobił to w piśmie do Towarzystwa Filozoficznego i Literackiego) wyniki swoich badań, w których ustalił ciężary atomowe 21 substancji. Dalton zauważył, że własności gazów najlepiej dają się wytłumaczyć przy założeniu, iż są one zbudowane z atomów. Stwierdził, że związek chemiczny zawsze zawiera te same proporcje wagowe składających się nań pierwiastków. Na początku XIX w. zrewolucjonizował naukę, ogłaszając teorię atomistyczną budowy materii. Uczony cierpiał też na wadę wzroku, polegającą na upośledzeniu widzenia barw — czyli, oczywiście, na daltonizm… Nawiasem mówiąc, nie tylko ją miał, ale wyjaśnił, na czym polega.

Triody różnych generacji — od takiej z roku 1918 z lewej, do lampy z lat 50.

1906Lee de Forest (1873-1961) — amerykański radiotechnik i wynalazca — zademonstrował swój wiekopomny wynalazek: lampę elektroniczną triodę. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce. Znalazła zastosowanie w licznych układach elektronicznych. Sam de Forest dokonał wielu wynalazków i kierował ważnymi przedsięwzięciami (np. w 1910 roku zorganizował i przeprowadził pierwszą transmisję radiową z Metropolitan Opera House w Nowym Jorku. Dostał sporo nagród i… zmarł jako ubogi człowiek, mając na swoim rachunku bankowym zaledwie 1250 USD. Miał podobno trudny charakter. Aha, i cztery żony. Z tym że czwarta wytrzymała w związku 31 lat, do śmierci de Foresta.

24 października

Ilustracja
Drużyna Sheffield FC w roku 1857

1857 – Założono angielski najstarszy klub piłkarski na świecie Sheffield F.C. Obecnie zespół gra w amatorskiej lidze angielskiej Northern Premier League Division One South. W 2009 r. Sheffield F.C. gościł w Polsce. 24 lipca 2009 r. rozegrał towarzyski mecz z Hutnikiem Kraków na stadionie Suche Stawy w Krakowie w ramach obchodów 60. rocznicy powstania Nowej Huty. Gdyby ktoś był ciekaw: przegrali 1:3.

1901 – W dniu swoich 63. urodzin nauczycielka Annie Edson Taylor jako pierwsza osoba pokonała zamknięta w drewnianej beczce wodospad Niagara. Na nasuwające się pytanie — dlaczego i po co? — odpowiedź brzmi: bo jest Niagara, a ona miała beczkę.

1929 Czarny czwartek: krach na giełdzie nowojorskiej zapoczątkował tzw. wielki kryzys. Rozpoczęła się gwałtowna wyprzedaż akcji. Im bardziej ceny spadały, tym więcej osób pozbywało się ich. Wszyscy chcieli sprzedać udziały, wiedząc, że za chwilę stracą wartość. W panice sprzedawano również akcje spółek o pewnych fundamentach. Wartość większości udziałów spadła praktycznie do zera. Inwestorzy stracili wszystko, a ci, którzy wzięli kredyty, zbankrutowali. Dłużników było tak wielu, że banki utraciły dużą część wkładów ludności.

25 października

Bitwa pod Azincourt na XV-wiecznej rycinie

1415 – Wojna stuletnia: miażdżące zwycięstwo wojsk angielskich nad francuskimi w bitwie pod Azincourt. Kluczową rolę w bitwie – wokół której toczy się akcja sztuki Henryk V Williama Shakespeare’a – odegrali angielscy łucznicy, stanowiący trzon zwycięskiej armii. Pod Azincourt w ciągu blisko czterech godzin francuska administracja cywilna i wojskowa straciła najwyższe kadry. W bitwie i podczas rzezi jeńców (tak, tak: Anglicy „na wszelki wypadek” rozstrzelali jeńców z łuków) śmierć poniósł głównodowodzący – konetabl Karol d’Albret – a ponadto trzech książąt, 5 hrabiów, 90 baronów oraz 1560 rycerzy, co oznaczało dla Francji stratę niemal połowy jej stanu szlacheckiego.

1875 – W Bostonie odbyło się prawykonanie I Koncertu fortepianowego Piotra Czajkowskiego. Jest to jedna z najpopularniejszych kompozycji Czajkowskiego oraz jeden z najbardziej znanych koncertów fortepianowych na świecie. Dedykowany dyrygentowi i pianiście Hansowi von Bülow. Rosyjska premiera koncertu miała miejsce 13 listopada 1875 w Petersburgu. Utwór został przez kompozytora poprawiony w lecie 1879 i ponownie w grudniu 1888.

Tak miała wyglądać kryptyda trunko

1924 – W wodach u wybrzeży ówczesnego Związku Południowej Afryki po raz pierwszy rzekomo (po raz drugi i trzeci widziano ją potem też rzekomo) zaobserwowano kryptydę trunko. Nie wiedzą państwo – co to kryptyda? Otóż to zwierzę, którego istnienie jest obiektem badań kryptozoologów, lecz nie zostało potwierdzone przez zoologię. Czyli go nie ma, ale je badają. Dzielą się na lądowe, wodne i powietrzne (w tych warunkach dodam jeszcze: kosmiczne; a co?). Trunko zaś to włochata ryba (?) z trąbą, przypominająca skądinąd… niedźwiedzia polarnego. Artykuł na ten temat, całkiem poważny, opublikował londyński Daily Mail 2.12.1924. Stworzenie miało rzekomo ponad 14 metrów długości, 3 metry szerokości i ok. 1,5 metra wysokości. Trąba miała również ok. 1,5 metra długości, ogon 3 metry, a włosy w futrze były długie na ponad 30 centymetrów.

26 października

Ilustracja
Rezultat strzelaniny w O.K. Corral

1881 – W Tombstone w Arizonie miała miejsce strzelanina w O.K. Corral, w której wziął udział jeden z najsłynniejszych rewolwerowców Wyatt Earp. Jedna z ikonicznych sytuacji dla westernów. Nie zliczę, w ilu filmach to widziałem.

1965 — Członkowie zespołu The Beatles zostali odznaczeni przez królową Elżbietę II Orderami Imperium Brytyjskiego. I to jest jak najbardziej w porządku. Istnieje jednak prawdopodobieństwo (chwilowo jeszcze nikłe), że doczekamy momentu, w którym Zenek Martyniuk otrzyma Order Orła Białego. A to już gorzej.

1984 — Baby Fae (naprawdę: Stephanie Fae Beauclair) została pierwszym nowo narodzonym biorcą przeszczepu serca międzygatunkowego. Dr Leonard L. Bailey, kardiochirurg z Loma Linda University Medical Center w Kalifornii, przeszczepił jej młode serce pawiana wielkości orzecha włoskiego. Urodziła się przedwcześnie 12 dni przed operacją ze śmiertelnym niedorozwojem lewej komory serca. Bailey zasugerował matce eksperymentalną ksenotransplantację. Do 1977 roku trzy takie przeszczepy zwierzęcego serca dorosłym dawały w najlepszym razie mniej niż cztery dni życia. Bailey uważał, że niedorozwinięty układ odpornościowy niemowlęcia byłby mniej skłonny do odrzucenia obcej tkanki, a nowy lek, cyklosporyna, pomógłby. Mała Fae przeżyła 20 dni, zanim komplikacje spowodowały jej śmierć. Leonad Bailey w ciągu swojej kariery zawodowej wykonał 376 przeszczepów serca u dzieci. Zmarł 12 maja 2019 r. w wieku 76 lat.

27 października

Iwan Miczurin

1855 – Urodził się Iwan Miczurin (zm. 7 czerwca 1935) – rosyjski, później radziecki hodowca i sadownik. Od 1935 członek Akademii Nauk ZSRR i Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych w Moskwie. Choć w swych doświadczeniach w dziedzinie upraw nie posługiwał się powszechnie uznawanymi metodami naukowymi, udało mu się stworzyć pewną liczbę odmian roślin odpornych na surowe warunki klimatyczne panujące w głębi Rosji. Miczurin był jednak twórcą i propagatorem poglądów na gruncie genetyki całkowicie błędnych, przypisujących człowiekowi zdolność do niemal dowolnego przeobrażania przyrody. Stał się wbrew swej woli narzędziem i bohaterem propagandowej kampanii ideologicznej Trofima Łysenki. W sumie kariera mocno dwuznaczna.

1891 — Philip B. Downing, wynalazca, otrzymał patent w USA na ulepszenie ulicznej skrzynki na listy (pocztowe). Obrotowy daszek chronił pocztę zarówno przed intruzami, jak i złą pogodą. Do dziś jest w zasadzie niezmieniony. (Nr 462.093). Mała rzecz, a cieszy.

2004 – Pilotujący sterowiec D-LZFN Friedrichshafen amerykański miliarder Steve Fossett ustanowił rekord prędkości dla tego typu statków powietrznych, pokonując kilometrowy odcinek w obu kierunkach ze średnią prędkością 111,8 km/h. Po co? Jakie ma to znaczenie cywilizacyjne? Nie mam pojęcia. Ale miliarderów o powody działania raczej nie warto pytać… Stać ich, to się bawią. I niech tam, byle innym nie szkodzili.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com