Stanisław Obirek: Joe Biden i katolicyzm amerykański

26.01.2021

Massimo Faggioli to znakomity znawca współczesnego katolicyzmu, a zwłaszcza soboru watykańskiego drugiego. Najpierw dał się poznać jako autor kilku przenikliwych książek o trudnościach włączania głównych idei tego soboru w codzienność katolicyzmu, a następnie, już po emigracji do USA w 2008 roku, z prób interpretacji amerykańskiego katolicyzmu.

Jego najnowsza książka Joe Biden and Catholicism in the United States ukazała się niemal jednocześnie we Włoszech i w USA, a jej publikacja zbiegła się z zaprzysiężeniem Bidena jako drugiego w historii USA prezydenta katolika. Jej tytuł wskazuje na wpisanie katolicyzmu Bidena w szerszy kontekst debat wewnątrz katolicyzmu amerykańskiego. Nie wiem, czy Faggioli znajdzie polskiego wydawcę, choć moim zdaniem przełożenie tej, liczącej 208 stron we włoskim oryginale książki, mogłaby się okazać niezwykle ciekawym kontrapunktem również do dyskusji na temat katolicyzmu polskiego.

Przede wszystkim Faggioli pokazuje, że splot polityki i religii nie musi być fatalny jak to się dzieje w przypadku katolicyzmu polskiego. Wprost przeciwnie wskazuje na możliwość wzajemnego pozytywnego oddziaływania. Co ciekawe, rodzaj katolicyzmu praktykowanego przez Bidena wskazuje również na granice wpływu hierarchii i w ogóle kleru na debaty polityczne. Oprócz tego, zapewne nieprzypadkowo, z książki wyłania się obraz katolicyzmu mocno spolaryzowanego przede wszystkim wokół pontyfikatu papieża Franciszka. Przeciwnicy argentyńskiego papieża są w przeważającej większości przeciwnikami prezydentury Bidena, co rzuca dodatkowe światło na źródła wspomnianej polaryzacji.

Warto jeszcze przypomnieć, że w czasie prezydentury Trumpa wielokrotnie dochodziło do napięć między Watykanem i Białym Domem na tle różnicy zdań na temat mian klimatycznych czy stosunku do emigrantów. Mówiąc krótko światy Bergoglia i Trumpa się rozmijały. Teraz to się zmieniło. Faggioli ten stan rzeczy tłumaczy w następujący sposób:

Los katolicyzmu Bidena w Ameryce splata się z losami pontyfikatu papieża Franciszka (czyli z jego długofalowymi losami, nawet po kolejnym konklawe); obie zależą od tego, co stanie się w Stanach Zjednoczonych z propozycją Franciszka dotyczącą antyideologicznego i antymoralistycznego katolicyzmu.

Jak wiemy na razie nie jest to jasne, opozycja wobec Franciszka jest potężna, czego wyrazem jest chociażby nagłośnione przez laty w kręgach konserwatywnego katolicyzmu w USA nawoływanie byłego nuncjusza Vigano do dymisji Franciszka.

Jednak obecnie wpływy zwolenników Bergoglia w USA rosną, a prezydentura Bidena na pewno je wzmocni. Dotyczy to również rezygnacji Bidena z anachronicznego hasła jego poprzednika Ameryka First, które nawiązywało do fatalnych w skutkach nacjonalistycznych ideologii. Tak więc być może rezygnacji z roli hegemona w światowej polityce ze strony prezydenta USA z jednej strony oraz rezygnację Watykanu z kontroli nad lokalnymi kościołami przez Franciszka doprowadzi do nowej jakości zarówno w polityce, jak i w katolicyzmie.

Tak to ujmuje Massimo Faggioli:

Pontyfikat Franciszka dąży do uznania i wysłuchania globalnego i policentrycznego Kościoła katolickiego. Ale ta próba przedefiniowania idei ‘centrum’ katolicyzmu ma poważne konsekwencje dla Kościoła amerykańskiego, który ma tendencję do uważania się za centrum świata – świadomie lub nieświadomie, zarówno w jego konserwatywnym aspekcie (z jego wysiłkiem przeciwko teologicznemu liberalizmowi, pluralizacja świata religijnego i sekularyzacja) oraz w jego postępowym składniku (z jego wysiłkami na rzecz uniwersalizacji małżeństw osób tej samej płci, feministycznej teologii wyzwolenia kobiet i teologizacji polityki tożsamości).

Moim zdaniem podobnej, a może jeszcze większej, korekty potrzebuje polski katolicyzm, zwłaszcza jego konserwatywna część. Oczywiście jej realność, podobnie jak w przypadku USA, jest uzależniona od zmiany rządzących.

Czy nastąpi wkrótce?

To jest pytanie otwarte, ale to, że nastąpi – jest pewne. I wtedy katoliccy fundamentaliści znajdą się w znacznie trudniejszej sytuacji niż dzisiaj, gdy cieszą się całkowitym wsparciem rządu PiS.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Ostatnie artykuły Autora

6 najnowszych

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com