Stefan Bratkowski: Mrożek. Apostoł cywilizacji „Przekroju”

mrozek2013-08-15.  Tu nie o wielkim Mrożku, tylko o Sławku, którego znałem jako milkliwego, prawie nieśmiałego, ale sarkastycznego w swych zjadliwych uwagach pod adresem ludzi w pretensjach – tych z krakowskiego kręgu literackiego, z Krupniczej, niosących się, delikatnie mówiąc, bardzo wysoko, bardzo pewnych siebie i rozdających ostrogi pisarskie. Ale nie będzie tu o początkującym redaktorze Mrożku, który we wczesnych latach pięćdziesiątych przyjechał do Domu Młodzieży w pałacu Potockich w Krzeszowicach i opisał tę republikę trzystu dziewcząt i chłopców w „Dzienniku Polskim” – tak mu się ta republika podobała, że… cenzura mu tekst pocięła. Tu będzie kilka słów o Sławku późniejszym. Po Gałczyńskim, który siebie mianował arcy-apostołem cywilizacji „Przekroju”, tytuł taki nadaliśmy w Krakowie Sławkowi. Odkrył go Eile, twórca i naczelny „Przekroju”, jedynego takiego pisma, jak mawiał sam Eile, w Polsce od Odry do Oceanu Spokojnego. Z jego poczuciem humoru, nie do zniesienia w socjalistycznym realizmie… Mówił o Mrożku – to syn Gałczyńskiego i Witkacego, z niepokalanego poczęcia.

Nikt dzisiaj nie może sobie wyobrazić, czym był tamten „Przekrój” – którym przenikał do Polski, do polskiej inteligencji, zwłaszcza młodej, Zachód. Zachód, zamknięty, odcięty od nas… Ale docierała do nas i mądrość Eilego, z jego „więcej Osmańczyka, mniej Grottgera”. To u niego, w „Przekroju”, szły Osmańczyka „Sprawy Polaków”. Uświadamiały nam realny obraz świata, w którym mieliśmy żyć. Jeśli na starość Sławek mówił o młodzieńczym zaczadzeniu komunizmem, to przefiltrowanym przez te historyczne, pozbawione złudzeń, teksty Osmańczyka i równie pozbawioną złudzeń filozofię polityczną Eilego. Czad pięknych idei unosił młodych ludzi ponad ten realizm, ale na bardzo krótko. Stalinizm rychło zdmuchnął z głów czad urojeń.

„Przekrój” w najtrudniejszych czasach rozpychał się swoimi niecodziennościami. „Demokratyczny savoir-vivre” Jana Kamyczka, czyli Janki Ipohorskiej, nauka grzeczności, której uczył się i aparat partyjny (!), debiut fantastyczno-naukowy Lema, jego „Obłok Magellana” (który parodiował Sławek, ale który złośliwie obśmiewała Krupnicza), pierwsze dopuszczone przez cenzurę teksty Kafki, na pół surrealistyczne ilustracje Daniela Mroza, a potem – utwory i rysunki Mrożka. Spotkawszy się po długich latach, skwitowaliśmy i rolę… mody z „Przekroju”, dzięki której polskie kobiety z najpodlejszych materiałów potrafiły zrobić najszykowniejsze, klasy paryskiej, kreacje.

Poznałem Sławka jakiś czas przed Październikiem 1956, sprzyjał w pełni studenckiemu buntowi, przyszedł na pierwszy wiec w Rotundzie, podziwiał jednego z mówców, który wspaniałym głosem porywał wiecowe tłumy, wyczuwając bezbłędnie zarazem, co chcą one usłyszeć. Namawiałem Sławka, żeby też wystąpił, ale odpowiedział – „mówcą to ja nie jestem”. A już był sławny, głównie swymi dowcipnymi rysunkami, ich oszczędną kreską. Już wtedy zdejmowanymi przez cenzurę. Już wtedy otaczanymi w Krakowie    zawiścią – „on jeszcze i rysuje!”.

Fascynował Sławka Eile – i słusznie: parę lat później, gdzieś chyba w 1962 r., znalazłszy się w Krakowie, opowiedziałem Sławkowi, jak odwiedziłem Eilego z pewnym pomysłem, zaś Eile, nie przerywając rozmowy, rozrysowywał kolumnę, pokazując mi, gdzie co zmieści – a rysował  niedostępnymi jeszcze w Polsce flamastrami! Patrzyłem, prawie oniemiały, jak powstaje redaktorskie dzieło sztuki. Sławek zareagował „Nie wiedziałeś, że to geniusz? Mnie też tak uraczył”.

Przypominam to wszystko, żeby było jasne – Sławomir Mrożek urodził się w „Przekroju”.

Stefan Bratkowski

Nasza druga ankieta; weź udział koniecznie!

Print Friendly, PDF & Email

39 komentarzy

  1. Jerzy Łukaszewski 15.08.2013
  2. Aleksy 15.08.2013
    • Incitatus 22.08.2013
      • Aleksy 23.08.2013
  3. Zygmunt Kulczycki 16.08.2013
    • BM 17.08.2013
      • Aleksy 18.08.2013
        • andrzej Pokonos 18.08.2013
        • Aleksy 19.08.2013
  4. andsol 16.08.2013
    • Zygmunt Kulczycki 16.08.2013
    • Aleksy 16.08.2013
  5. andrzej Pokonos 16.08.2013
    • Zygmunt Kulczycki 16.08.2013
      • andrzej Pokonos 16.08.2013
      • Alina Kwapisz-Kulińska 17.08.2013
      • narciarz 17.08.2013
  6. andrzej Pokonos 16.08.2013
    • wejszyc 16.08.2013
      • andrzej Pokonos 17.08.2013
  7. Jerzy Łukaszewski 16.08.2013
    • Zygmunt Kulczycki 16.08.2013
  8. PIRS 16.08.2013
  9. Kot Mordechaj 16.08.2013
  10. obirek 16.08.2013
  11. Jerzy Łukaszewski 16.08.2013
  12. jacek2 16.08.2013
  13. narciarz2 16.08.2013
  14. narciarz2 16.08.2013
    • Aleksy 18.08.2013
  15. Jerzy Łukaszewski 19.08.2013
    • Aleksy 21.08.2013
  16. narciarz2 19.08.2013
  17. narciarz2 19.08.2013
  18. Jerzy Łukaszewski 19.08.2013
  19. narciarz2 20.08.2013
    • Eva-1989 21.08.2013
  20. Jerzy Łukaszewski 22.08.2013
    • Aleksy 22.08.2013
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com