Bogdan Miś: Działo się (5)

2015-12-04.

Czas leci… Rozpoczynamy kolejny, piąty już tydzień wspomnień o dawnych sensacjach, czy po prostu ciekawych – a czasami zabawnych – wydarzeniach ze światowej historii nauki i techniki.

2 grudnia

barkhausen

Barkhausen na znaczku pocztowym

1881 – Urodził się niemiecki fizyk Heinrich Barkhausen, który w 1919 roku odkrył, że proces namagnesowywania żelaza odbywa się nie w sposób ciągły, ale skokowy, porcjami. Mając odpowiednią aparaturę można usłyszeć odpowiadające tym skokom dźwięki.

1942 – To tego dnia została przeprowadzona pierwsza atomowa reakcja łańcuchowa. Nie w Los Alamos, ale na korcie do squasha University of Chicago. Oczywiście, była to niewielka eksplozja laboratoryjna (wyzwolona energia wystarczyła jedynie do zapalenia… żarówki), ale co do istoty proces był identyczny z eksplozjami atomowymi w Hiroszimie i Nagasaki. Eksperymentem kierował wielki Enrico Fermi.

1984 – W Bhopalu w Indiach w fabryce izocyjaninu metylu firmy Union Carbide wydarzyła się potworna katastrofa, gdy chodzi o skutki śmiertelne uważana za najpoważniejszą awarię przemysłową w dziejach. Zginęły na miejscu 4000 ludzi.

3 grudnia

1616 – Urodził się angielski matematyk John Wallis. Bezpośrednim następstwem jego prac było odkrycie przez Newtona rachunku różniczkowego i całkowego. To Wallis jako pierwszy używał ułamków i liczb ujemnych jako wykładników potęgi. On te wprowadził do matematyki symbol nieskończoności – „odwróconą ósemkę”:.

neumann

John von Neumann

 1903 – W Budapeszcie w rodzinie żydowskiego bankiera urodził się John von Neumann, jeden z największych matematyków świata, nazywany „ojcem komputera”. W informatyce do budowy komputerów do dziś używa się tzw. architektury von Neumanna. Położył również ogromne zasługi dla rozwoju teorii gier i rachunku prawdopodobieństwa.

1967 – Doktor Christian Barnard dokonał w szpitalu w Capetown (RPA) pierwszego przeszczepu serca. Biorcą był biały mężczyzna, dawcą – czarnoskóry. Operowany przeżył 18 dni.

4 grudnia

1122 – w Nishapurze zmarł perski uczony i poeta – Omar Chajjam, autor podstawowego na owe czasy dzieła o algebrze. Zreformował on kalendarz muzułmański tak, by daty współgrały ze zjawiskami astronomicznymi. W pięćset (!) lat później zrobiono to samo w Europie, wprowadzając kalendarz gregoriański, do dziś używany powszechnie.

tyndall

John Tyndall

 1893 – w Anglii zmarł fizyk John Tyndall, któremu zawdzięczamy wyjaśnienie dlaczego niego jest akurat niebieskie. Powoduje to, jeśli kto nie wie, rozproszony w atmosferze pył.

1952 – Wielka katastrofa smogowa w Londynie. W ciągu pięciu dni zmarło wskutek zanieczyszczenia powietrza od 3500 do 4000 ludzi; dokładnej liczby nie ustalono.

5 grudnia

1537 – 23-letni Andreas Vesalius (znany także jako von Wesele) uzyskał w Padwie doktorat medycyny. Następnego dnia został mianowany profesorem. Był pierwszym uczonym, który publicznie używał w celach dydaktycznych zwłok ludzkich na wykładach anatomii. Był to punkt zwrotny nie tylko w medycynie, ale i w etyce, a prawdę mówiąc – w całym ludzkim myśleniu…

Heisenberg

Werner Heisenberg w roku 1927

1901 – W Niemczech, w rodzinie – co należy podkreślić – profesora nauk humanistycznych, urodził się Werner Karl Heisenberg, który w 31 lat później otrzymał nagrodę Nobla z fizyki za swoją słynną zasadę nieoznaczoności, zgodnie z którą im większą dokładność osiągniemy w pomiarze położenia cząstki, tym większa niepewność będzie w określeniu jej pędu.

1933 – Dzień wielkiej radości w USA dla zwykłych ludzi i czarny dzień dla gangsterów: wraz z ratyfikowaniem przez Utah (jako 36. Stan) Dwudziestej Pierwszej poprawki do Konstytucji – o godzinie 17:32 zakończyła się epoka prohibicji.

6 grudnia

leblanc

Nicholas Leblanc

 1742 – W Issoudun we Francji przyszedł na świat chemik Nicolas Leblanc, który opracował przemysłową metodę otrzymywania z soli kuchennej sody. Niestety, wielki majątek, który dzięki temu uzyskał, zabrała mu w całości Wielka Rewolucja Francuska. Uczony zmarł w przytułku dla nędzarzy w roku 1806.

1863 – Urodził się Charles Martin Hall (w Thompson, Ohio). Jeden z jego nauczycieli powiedział kiedyś przy nim, że kto pierwszy opracuje tanią metodę pozyskiwania glinu (aluminium) stanie się sławny i bogaty. Hall dokonał właśnie tego w wieku 22 lat. Wykorzystał zjawisko elektrolizy. No i rzeczywiście, zyskał sławę (w końcu o nim piszemy…) oraz bogactwo. Warto słuchać nauczycieli. Przynajmniej niektórych.

1917 – W porcie Halifax w Nowej Szkocji zderzyły się dwa okręty, przewożące amunicję. Wybuch był potworny: zniknęło z powierzchni ziemi pół miasta, śmierć poniosło ponad 200 osób. Katastrofa do dziś uważana jest za najpotężniejszy wybuch niejądrowy w dziejach.

7 grudnia

history-challenger5

Szkic z epoki: pokład Challengera

1872 – Z ujścia Tamizy wypłynęła w morze brytyjska korweta HMS „Challenger” (piąta z serii ośmiu okrętów brytyjskich o tej samej nazwie, zwodowana w roku 1858, sprzedana w roku 1921)o wyporności 2309 ton, rozpoczynając pierwszą w dziejach naukową wyprawę dookoła świata. Podróż trwała 3,5 roku, odkryto ponad 4700 nieznanych dotychczas nauce zwierząt, zebrano niesamowitą ilość danych naukowych. Wyprawa uważana jest za początek naukowej oceanografii. Podczas wyprawy, kierowanej przez Johna Murraya i Charlesa Wyville’a Thomsona, odkryty został m.in. Grzbiet Śródatlantycki oraz Rów Mariański. Okręt zbudowany został w stoczni Woolwich Dockyard, nieopodal Londynu. Jego budowa kosztowała 76 272 funty. Na cześć okrętu nazwana została Głębia Challengera, będąca najniżej położonym zbadanym miejscem na Ziemi

1936 – Po raz pierwszy wyleczono człowieka (6-letnią dziewczynkę) z uważanego za niemal absolutnie śmiertelne zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, spowodowanego przez paciorkowca. Dr Francis Schwenkler z Baltimore użył sulfonamidów.

1993 – Rozpoczęła się nowa era, era względnej jawności gdy chodzi o amerykańskie badania atomowe. Sekretarz energetyki, pani Hazel O’Leary ujawniła na specjalnej konferencji prasowej, że od 40 lat przeprowadzano tajne eksperymenty (testy broni, łącznie kilkaset razy) i napromieniowano w trakcie doświadczeń ok. 800 osób – bez ich wiedzy. 18 cywili, którym wszczepiono radioaktywny pluton, zmarło.

8 grudnia


whitney

Eli Whitney

1765 – w stanie Massachusetts przyszedł na  świat Eli Whitney, konstruktor maszyny do zbierania bawełny. Nie tylko zrewolucjonizowała ona przemysł włókienniczy, ale pośredni przyczyniła się do wybuch wojny secesyjnej, ponieważ bawełna stała się nagle łatwo dostępnym i niezwykle cenna. Whitney jest uważany za jednego z ojców produkcji masowej. To on w swoich fabrykach zbrojeniowych wprowadził podział pracy i uruchomił produkcję części zamiennych do maszyn.

1858 – Pierwszy raz rozbłysło publicznie światło elektryczne. Była to lampa łukowa w latarni morskiej w South Foreland w Anglii.

boole

George Boole

1864 – W wyniku zapalenia płuc, którego nabawił się po 3-kilometrowym marszu w straszliwym deszczu (a szedł na swój wykład) zmarł 50-letni George Boole, twórca nowoczesnej logiki matematycznej, autor Laws of Thought (Prawa myślenia). Za życia raczej niedoceniany, dziś „algebry Boole’a” są znane każdemu matematykowi na świecie. Co więcej, to wedle ich reguł działają absolutnie wszystkie komputery, a więc i tablety, i smartfony. I nawet zegarki elektroniczne, czyli wszystkie nasze ulubione gadgety…

Wyszperał i skomentował

Bogdan Miś

Wszystkie zdjęcia pochodzą z zasobów Wikipedii

Print Friendly, PDF & Email

2 komentarze

  1. A. Goryński 2015-12-05
  2. narciarz2 2015-12-05
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com