02.06.2026
Opisując filmy Andrzeja Wajdy takie jak „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza” i „Człowiek z nadziei”, doceniając kunszt reżysera, który tak zgrabnie splótł losy bohaterów i tego z marmuru i tego z żelaza, podkreślałem brak w tych filmach nawet próby wyjaśnienia fenomenu jakim był ruch Solidarności, ruch który zmienił swoje cele i zamiast rewolucji społecznej dokonanej w imię robotników zmienił Polskę w kraj drapieżnego kapitalizmu, w którym wystąpiły i nadal są obecne wielkie zróżnicowania i społeczne podziały, a poziom ubóstwa wśród mieszkańców nadal jest wysoki. Powalającym jest fakt, że w Polsce znacząca ilość dzieci żyje poniżej poziomu określanego jako minimum, a nawet jest po prostu często głodna. Dodać do tego wielkie braki w opiece zdrowotnej i zapaść na rynku budowy mieszkań na wynajem, aby uprzytomnić sobie, że sen robotników tworzących największy w skali całego świata ruch społeczny, marzących o lepszym życiu w nowej Polsce nie spełnił się – a nawet przeciwnie.
To, że Polska weszła do dwudziestki najbardziej rozwiniętych gospodarek na świecie nie znajduje pokrycia w odczuciach społecznych. Bardzo wielu ludzi nie widzi tego w swoim realnym życiu. Korzystają na tym partie skrajnie prawicowe, a nawet faszyzujące, których rosnąca pozycja stanowi realne zagrożenie dla wszystkich.
W tym kontekście chciałbym zarekomendować książkę będącą biografią intelektualną i polityczną Tadeusza Kowalika, znaczącej postaci w latach naszej transformacji i w czasie strajków, w których rodziła się Solidarność.
Tadeusz Kowalik, polski ale i światowy autorytet w dziedzinie ekonomii, był człowiekiem, którego życiorys i wszystkie etapy osobistego rozwoju stanowią esencję tego, co proponowała nowa Polska jaka powstała po II wojnie światowej, taka o jakiej zdecydowała Wielka Trójka, w tym Józef Stalin.
Tadeusz Kowalik urodził się w skrajnie biednej rodzinie mieszkające na zapadłej wsi, wychował się w domu, w którym, do jednej izby, wprowadzano zimą inwentarz, w tym świnie, by nie zamarzły w chlewiku. Z niepiśmienną matką i ojcem, który jednak sam nauczył się czytać i pisać, ojcem, który dbał bardzo, by jego dzieci umiały pisać i czytać i kształciły się. Było to jednak możliwe w nowej Polsce.
Po 45 roku Tadeusz Kowalik pracuje i kształci się, kończy studia prawnicze, a potem ekonomiczne, wchodzi do kręgu naszych czołowych uczonych, otrzymuje stypendium amerykańskie, gdzie staje się znanym ekonomistą od wielkich procesów gospodarczych.
Tadeusz Kowalik prezentuje poglądy socjalistyczne, co nie było dobrze widziane. Socjalistyczne poglądy Tadeusza Kowalika przegrywają z tymi jakie wzięły górę po zmianie władzy gdy zaczęli rządzić ludzie Solidarności.
Mam swoje wspomnienia o Tadeuszu Kowaliku, pamiętam go z dni strajku w mojej Stoczni i z czasu tworzenia Unii Pracy, której był wielkim zwolennikiem. Wiem kim był Tadeusz Kowalik z tamtych lat, lat w których Solidarność stawała się swoim zaprzeczeniem
To były bardzo trudne lata, lata w których sprawdzały się charaktery ludzi, którzy stawali przed wyborem własnej drogi. Profesor Tadeusz Kowalik nie zaprzeczył swoim poglądom, nie poszedł na służbę nowej władzy – do rządu Tadeusza Mazowieckiego, Bronisława Geremka, ale i Leszka Balcerowicza. Pozostał socjalistą w tym najlepszym sensie i rozumieniu tego słowa
Każdy kto chce poznać zawiłe losy i ludzi i wielkich idei, powinien sięgnąć i przeczytać książkę Gavina Rae – „Zataczając krąg”. Lektura tej niedużej książki pozwoli na zrozumienie tego jak zawiłe były to czasy i jacy ludzie tworzyli naszą historię.
Profesor Tadeusz Kowalik był jednym z nich.
Zbigniew Szczypiński
Polski socjolog i polityk. Założyciel i wieloletni prezes Stowarzyszenia Strażników Pamięci Stoczni Gdańskiej.
