10.11.2020
Kolejny tydzień (11-17 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
11 listopada
1215 – Pierwsze posiedzenie soboru laterańskiego IV, podczas którego omawiano m.in. kwestię transsubstancjacji, co w teologii katolickiej oznacza rzeczywistą przemianę substancji podczas Eucharystii: chleba (hostii) i wina w ciało i krew Jezusa Chrystusa. Spory dotyczące tego, co dzieje się z chlebem i winem w czasie Eucharystii – czyli rozumienia sakramentalnej obecności Chrystusa w postaciach eucharystycznych – rozpoczęły się stosunkowo późno, w czasach renesansu karolińskiego w IX i X wieku. Spory podzieliły chrześcijan dokumentnie. Właściwie co sekta, to inne rozumienie problemu. Z powodu różnicy poglądów w tej kwestii spadło wiele głów. O ileż łatwiej ateistom…
1842 – W browarze w Pilźnie rozpoczęto rozlewanie nowego gatunku piwa dolnej fermentacji Pilsner Urquell. Warte odnotowania, ale nie mam pewności czy produkcja toczy się wedle tego samego przepisu, co wtedy…
2014 – Na torze wyścigowym we francuskim Le Castellet Francuz Francois Gissy ustanowił światowy rekord prędkości na rowerze, osiągając przy użyciu silnika rakietowego prędkość 333 km/h. Imponujące; tylko: po jaką cholerę? Komu potrzebny rower z silnikiem rakietowym?
12 listopada
1793 – Został zgilotynowany astronom i rewolucyjny mer Paryża Jean Sylvain Bailly, znany ze swoich obliczeń orbity komety Halleya (1759) i badań nad czterema satelitami Jowisza. Aktywny uczestnik rewolucji. Ale i tak go skazano na śmierć. Tak sobie czasem myślę, że niebezpieczne jest za dużo wiedzieć, szczególnie w środowisku matołów. Może więc lepiej się nie przyznawać do takich niebezpiecznych rzeczy jak wykształcenie?
1933 — Niejaki Hugh Grey rzekomo jako pierwszy rzekomo sfotografował rzekomego potwora z Loch Ness. Zwróćcie uwagę: poza człowiekiem i miejscem wszystko jest rzekome.
2014 – Lądownik Philae, który odłączył się od należącej do Europejskiej Agencji Kosmicznej sondy Rosetta, wylądował pierwszy raz w historii na jądrze komety (67P/Czuriumow-Gierasimienko).
13 listopada
1946 — Po raz pierwszy w USA nad Mount Greylock w Massachusetts wytworzono sztuczny śnieg z naturalnej chmury. Samolot rozrzucił małe granulki suchego lodu (zamarzniętego dwutlenku węgla) na odległość trzech mil na wysokości 14 000 stóp. Chociaż śnieg spadł na około 3000 stóp, wyparował w suchym powietrzu i nigdy nie dotarł do ziemi. Eksperyment przeprowadził Vincent J. Schaefer z General Electric Company.
1971 — Pierwszy sztuczny satelita Marsa Mariner-9 dotarł do swej docelowej orbity. Wyprzedził w tym o 13 dni misję radziecką. Pierwsze zdjęcia Marsa wykonał pod koniec października 1971, lecz ze względu na olbrzymią burzę piaskową na powierzchni planety nie były one zbyt dokładne. Burza zakończyła się w styczniu 1972 i odtąd zdjęcia przekazywane przez sondę były bardzo dobrej jakości. Mariner w sumie przesłał na Ziemię 7329 zdjęć Marsa. Został wyłączony 27 października 1972. Według szacunków NASA sonda pozostanie na orbicie Marsa przez 50 lat, zanim wejdzie w jego atmosferę.
1990 – Pojawiła się pierwsza strona WWW. Jej twórcą jest sir Timothy Berners-Lee (ur. 1955), brytyjski fizyk i programista. Pierwszą opublikowaną przez Tima Bernersa-Lee stroną WWW była info.cern.ch (była to pierwsza strona WWW na świecie, nadal jest czynna – znajdują się na niej informacje na temat komputera, na którym została napisana oraz zdjęcia PC, pierwszego surfera oraz twórcy WWW).
14 listopada
1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami). Pieski mają dla nas liczne zasługi, o których nie pamiętamy lub nie wiemy; to jedna z nich.
1901 – Austriacki patolog i immunolog Karl Landsteiner odkrył grupy krwi: A, B i 0. Do dziś jest to podział najpopularniejszy; znane są również podziały Rh+/Rh- oraz układ Kella (oznaczny K/k); ale i to dalece nie wszystko. Warto pamiętać, że to Ludwik Hirszfeld wraz z Emilem von Dungernem stworzył podstawy nauki o grupach krwi, wprowadzając ich oznaczenie symbolami A, B, AB, i 0, co następnie w 1928 roku przyjęto na całym świecie. Równocześnie Hirszfeld pierwszy zajmował się dziedziczeniem zróżnicowania grupowego krwi, co wykorzystał do wykluczania niepewnego ojcostwa.
1991 — Ustanowiono Dzień Cukrzycy. Od roku 2006 jest on oficjalnie obchodzony w całym świecie decyzją ONZ. Dzień wybrano dla uczczenia urodzin Kanadyjczyka sir Fredericka Bantinga (1891-1941), współodkrywcy właściwości leczniczych insuliny.
15 listopada
1904 — Amerykański wynalazca King Camp Gilette (1955-1932) uzyskał patent na żyletkę z dwoma ostrzami do maszynki do golenia. Wymyślił ją 9 lat wcześniej.
1971 — Firma Intel wprowadziła na rynek pierwszy na świecie mikroprocesor (Intel 4004). Układ został zaprojektowany przez Teda Hoffa oraz Federico Faggina, początkowo na zlecenie firmy Busicom. Pierwotnie Intel 4004 był przeznaczony do pracy wewnątrz kalkulatorów biurowych, lecz Hoff w procesie projektowania zdecydował o umożliwieniu programowania układu. O wiele bardziej złożone układy wojskowe F14 CADC pojawiły się już 12 miesięcy wcześniej, jednak z powodu tajemnicy wojskowej ich istnienie ujawniono dopiero w roku 1998.
1988 — Odbył się pierwszy i jedyny lot rosyjskiego programu wahadłowców. Buran 1.01 odbył bezzałogowy lot na orbicie, po której okrążył Ziemię dwukrotnie, po czym automatycznie wylądował na kosmodromie. Lot zakończył się pełnym sukcesem. W związku z cięciami budżetowymi program został zamknięty, jednak Buran 1.01 nie został rozmontowany, lecz umieszczony w magazynie. W 2002 roku, w wyniku bardzo silnego wiatru zawalił się dach budynku magazynu, zabijając 8 osób oraz niszcząc prom Buran 1.01 i egzemplarz testowy rakiety Energia.
16 listopada
1898 – Austriacki ginekolog Ernst Wertheim (1864-1920) jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (usunięcie macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy. Operacja obejmowała resekcję macicy, przymacicz, przypochwia i węzłów chłonnych miednicznych. Z czasem jako operacja Wertheima znalazła stałe miejsce w chirurgii ginekologicznej. Wertheim prowadził też badania nad rzeżączką dróg rodnych i wykazał obecność gonokoków w jamie otrzewnej. Odkrył też, że gonokoki najlepiej hodować na podłożach z dodatkiem ludzkiego osocza.
1909 — Powstała pierwsza na świecie (używająca sterowców) niemiecka linia lotnicza DELAG. Do wybuchu I wojny światowej przedsiębiorstwo nie było w stanie zapewnić regularnych lotów pasażerskich, ale oferowało wycieczki w kooperacji z linią żeglugi pasażerskiej Hamburg-Amerika. Dzięki takim działaniom zostały wybudowane hangary i lądowiska m.in. we Frankfurcie, Düsseldorfie, Lipsku, Poczdamie, Hamburgu, Dreźnie i Gotha. Pomiędzy 1910 a wybuchem wojny w 1914 roku linia przewiozła ponad 34 tys. pasażerów i wykonała ponad 1,5 tys. lotów.
1939 – Wszyscy na ogół wiedzą, że w 1932 roku Al Capone został wysłany do więzienia – sposobem, bo udowodniono mu przestępstwa finansowe. Ale co było dalej? Otóż Al Capone właśnie 16.11.1939 został zwolniony przedterminowo z więzienia, bo zaczął chorować. Dopadła go demencja (co dziwne, bo wychodząc na wolność miał ledwo 40 lat), miał problemy z pamięcią, rozumowaniem itp. Prawdopodobnie były to objawy trzeciego stopnia kiły. 21 stycznia 1947 roku nawpółzidiociały gangster doznał udaru mózgu, trzy dni potem wplątało się zapalenie płuc, 25 stycznia było po wszystkim.
17 listopada
1871 – W Nowym Jorku założono NRA, Narodowe Stowarzyszenie Strzeleckie Ameryki. Myślę, że mało ludzi zdawało sobie sprawę, że powołana została jedna z najbardziej wpływowych organizacji lobbystycznych skrajnej prawicy. NRA działa na rzecz propagowania prawa do posiadania broni palnej, bezpieczeństwa jej użytkowania, a także prawa do polowania i samoobrony za jej pomocą. NRA liczy obecnie ok. 5 mln członków.
1903 – Podczas odbywającego się w Brukseli swego II zjazdu Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji podzieliła się na frakcje bolszewików i mienszewików. Żeby było śmiesznie, okazało się wkrótce, że bolszewików („większościowców” jest akurat mniej niż tych drugich. Ale to, co było dalej, było i jest już bardzo mało śmieszne.
1951 – Uruchomiono brytyjski komputer LEO I. To był już któryś z kolei komputer w historii, zresztą konstrukcyjnie mało oryginalny, bo oparty na bazie komputera EDSAC, ale zapisał się tym, że była to pierwsza na świecie maszyna, wykonująca obliczenia nie dla armii ani nie dla naukowców, tylko komercyjnie dla biznesu. Wolne to było okropnie – jedna operacja zajmowała średnio 1,5 milisekundy – ale robiło listy płac, wyceny towarów, inwentarze magazynowe itp. Projekt LEO był również pionierem outsourcingu, gdyż w 1956 firma rozpoczęła wykonywanie obliczeń płacowych na rzecz brytyjskiej filii Forda.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.
