Bogdan Miś: Działo się (224)8 min czytania

25.02.2020

Kolejny tydzień (26 lutego — 3 marca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

26 lutego

1797 — Bank of England wyemitował pierwszy banknot o nominale 1 funta. Początek kariery pieniądza papierowego, choć już wcześniej był on w obiegu. Trwa do dziś, choć obrót bezgotówkowy i rozliczenia elektroniczne chyba zwyciężą. Ale… Pierwsze banknoty pojawiły się w Chinach w IX w. n.e., w XIII w. stosowali je także Mongołowie. Pierwsze polskie banknoty, zwane wtedy biletami skarbowymi, puszczono w obieg 16 sierpnia 1794 r. w Warszawie w czasie insurekcji kościuszkowskiej.

1885 — Na konferencji berlińskiej europejskie mocarstwa uznały prawa króla Belgów Leopolda II Koburga (1835-1909) do dorzecza Kongo. Rzecz właściwie dziś coraz bardziej nie do pojęcia — niby dlaczego jakieś państwa z jednego kontynentu miałyby przesądzać coś o losach cudzych terytoriów, w dodatku na innym kontynencie?

1915 – I wojna światowa: po raz pierwszy w historii wykorzystano w boju miotacze ognia (niemiecki 3. pułk zwiadowczy gwardii w Malancourt na froncie zachodnim). Miotacz ognia (inaczej miotacz płomieni) – broń wyrzucająca w kierunku przeciwnika strumień zapalonej mieszanki. Pierwsza wzmianka o podobnej broni widnieje w dziele Tukidydesa Wojna peloponeska przy opisie oblężenia Delion w roku 424 p.n.e.

27 lutego

1881— Urodził się Luitzen Egbertus Jan Brouwer (zm. 2 grudnia 1966) — genialny i nieco ekscentryczny matematyk holenderski, pracujący w dziedzinach topologii, teorii mnogości, teorii miary i analizy zespolonej. Był jednym z wybitnych zwolenników i twórców intuicjonizmu w matematyce — poglądu, odrzucającego między innymi korzystanie z prawa wyłączonego środka (które orzeka, że albo prawdziwe jest dowolne twierdzenie, albo jego zaprzeczenie) jako metody dowodzenia. Między nami mówiąc, matematyka intuicjonistyczna wcale nie jest zgodna z ludzką intuicją (wbrew nazwie); jest przy tym bardzo trudna. Ale Brouwerowi udało się udowodnić właśnie metodami intuicjonistycznymi sporo ważnych twierdzeń „zwykłej” matematyki.

1879 — Sztuczny środek słodzący, sacharyna, został odkryty przez Ira Remsena i Constantina Fahlberga z Johns Hopkins University w USA.

1932 — James Chadwick (1891-1974), angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1935, ogłosił na łamach tygodnika „Nature” odkrycie neutronu. W jakiś czas potem dowiedział się, że w tym samym czasie identycznego odkrycia dokonał niemiecki uczony Hans Falkenhagen, który jednak obawiał się opublikowania. Chadwick pragnął podzielić się z niemieckim naukowcem Nagrodą Nobla (zarówno samą nagrodą, jak i gratyfikacją pieniężną z nią związaną), skromny Falkenhagen odmówił.

28 lutego

1953 – Amerykanin James Watson i Brytyjczyk Francis Crick ogłosili, że na podstawie rentgenogramów odkryli strukturę DNA. Zaczęła się era genetyki.

1901 – Urodził się Linus Pauling, amerykański fizyk, chemik, jedyny dotychczas dwukrotny indywidualny laureat Nagrody Nobla – z chemii i pokojowej (zm. 1994). Był wielkim przeciwnikiem broni jądrowej. W związku z tym osławiony senator Joseph R. McCarthy nazwał go komunistą.

1953 – Zmarł Eleazar Lipa Sukenik (ur. 12 sierpnia 1889 w Białymstoku) – archeolog i profesor Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Do jego największych odkryć należą: synagoga w Bet Alfa, Hamat Gader i trzeci mur obronny Jerozolimy (z czasów trzeciej Świątyni Jerozolimskiej). Zainicjował gromadzenie kolekcji zabytków judaistycznych. Gdy w 1947 roku poproszono go ocenę pierwszych zwojów z Qumran, rozpoznał m.in. księgę Izajasza i docenił ogromne znaczenie tego odkrycia. Do końca życia pracował nad tymi rękopisami. W 1948 roku opublikował pierwszy artykuł łączący zwoje ze społecznością Esseńczyków. Wraz z biblistą Umberto Cassuto opublikował w 1950 roku Encyklopedię Biblijną.

29 lutego

1940 — Odbyła się 12. ceremonia wręczenia Oscarów. Hattie McDaniel (1895-1952) jako pierwsza aktorka — Afroamerykanka otrzymała Oscara za rolę Mammy w Przeminęło z wiatrem, a sam film nagrodzono ogółem ośmioma statuetkami.

1960 — W Chicago otworzono pierwszy w świecie Klub Playboya ze słynnymi „króliczkami”. Było to w siedem lat po wydaniu pierwszego numeru pisma. Zaczynała się epoka swobody obyczajowej. W latach 1970 „Playboy” osiągnął szczyt popularności. W 1975 sprzedawano ok. 5,6 mln egzemplarzy.

1968 – Brytyjska astrofizyczka Jocelyn Bell Burnell poinformowała o odkryciu pierwszego pulsara (to wysoce zmagnetyzowana, rotująca gwiazda neutronowa lub biały karzeł, która emituje wiązkę promieniowania elektromagnetycznego).

1 marca

1642 – W Padwie niemiecki anatom Johann Georg Wirsung podczas sekcji zwłok straconego mordercy Zuane Viaro della Badia, odkrył i opisał przewód trzustkowy.

1912 – Nad Jefferson Baracks w stanie Missouri Amerykanin Albert Berry wykonał pierwszy skok spadochronowy z pokładu samolotu.

1928 – Urodził się Seymour Papert (niekiedy podaje się 29 lutego, zm. 31 lipca 2016) – południowoafrykański matematyk i informatyk, autor języka programowania LOGO, jeden z pionierów sztucznej inteligencji. Wychował się i uczył w Południowej Afryce, gdzie występował przeciwko apartheidowi. Autor prac z zakresu matematyki, AI, edukacji, procesów poznawania (zwłaszcza u dzieci), współpracownik Marvina Minsky’ego, został nazwany przez Minsky’ego „najwybitniejszym żyjącym dydaktykiem matematyki”.

2 marca

1863 — Kongres USA przyjął, że rozstęp torów kolejowych kolei Union Pacific Railroad wyniesie 4 stopy i 8,5 cala. Nie byłoby w tym nic specjalnie godnego uwagi, gdyby nie to, że tę wielkość przyjęto wkrótce w większości krajów świata…

1972 – Pioneer 10 – bezzałogowa sonda kosmiczna NASA został wyniesiony z przylądka Canaveral na Florydzie z zespołu startowego nr 36, 3 marca 1972 roku przy użyciu rakiety nośnej Atlas Centaur. 3 grudnia 1973 roku sonda przeleciała w odległości 130 354 km od Jowisza. Pioneer 10 przekazał na Ziemię 300 zdjęć planety, odkrył pasy radiacyjne i przekazał szczegóły na temat magnetosfery Jowisza. Sondę wykorzystano także do dokładniejszego wyznaczenia masy Jowisza i jego czterech księżyców galileuszowych. Pioneer 10 był pierwszą sondą, która przeleciała przez pas planetoid, udowadniając, że jest to bezpieczne. Po raz ostatni dane telemetryczne z sondy odebrano 27 kwietnia 2002 roku. Ostatnie bardzo słabe sygnały zdołano odebrać 23 stycznia 2003 roku.

1978 – Został wystrzelony radziecki statek kosmiczny Sojuz 28 z pierwszym czechosłowackim i zarazem pierwszym spoza USA i ZSRR kosmonautą Vladimírem Remkiem na pokładzie.

3 marca

1875 — W Montrealu rozegrano pierwszy mecz hokeja na lodzie. Tego samego dnia w Paryżu odbyła się prapremiera opery Carmen Georges’a Bizeta.

1923 – Ukazało się pierwsze wydanie amerykańskiego tygodnika „Time”. Ma on największy nakład spośród amerykańskich tygodników (średnio ponad 4 mln egz.). Najbardziej znany jest z przyznawania tytułu „Człowiek Roku”. Otrzymuje go osoba, która w minionym roku miała, zdaniem redaktorów, największy wpływ na wydarzenia w Ameryce i na świecie w pozytywnym lub negatywnym znaczeniu. Wśród laureatów byli prezydenci Stanów Zjednoczonych, dyktatorzy Adolf Hitler i Józef Stalin oraz dwóch Polaków: Jan Paweł II i Lech Wałęsa. Tytuł po raz pierwszy przyznano Charlesowi Lindberghowi w 1927. W 2006 „Time” nagrodził społeczność internetową, honorując w ten sposób masowy wkład w rozwój internetowych treści i społeczności.

1955 – W programie muzycznym Louisiana Hayride po raz pierwszy na antenie telewizyjnej wystąpił Elvis Presley. Podobno żyją już dorośli ludzie, którzy nie wiedzą, kim był. Na wszelki wypadek zatem: to amerykański piosenkarz i aktor. Jedna z ważniejszych ikon popkultury XX wieku, znany powszechnie jako Elvis, często nazywany „Królem Rock and Rolla” lub po prostu „Królem”.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.