Stanisław Obirek: Winien ten, co wybiera, Bóg nie winien

04.07.2020

Platon w (ostatniej) X księdze Państwa przytacza historię dzielnego żołnierza Era, który wrócił z zaświatów i opowiada czego doświadczył. Tłumacz Władysław Witwicki widzi w tej przypowieści zapowiedź Boskiej Komedii. Odwołał się też do niej, jak przypomina Witwicki, Juliusz Słowacki w swoim Królu Duchu, wytykając zresztą poecie nieścisłość, wynikającą z braku znajomości greckiego oryginału. Nie jest to w tej chwili istotne. Ważne jest z tej przypowieści jedno zdanie, które posłużyło mi za tytuł tych refleksji: „Winien ten, co wybiera, Bóg nie winien”.

Nie trzeba być człowiekiem wierzącym, by zdać sobie sprawę z praktycznych implikacji tego zdania. W demokracji to wyborca swoim głosem (albo odmową głosowania) decyduje o kształcie demokracji. Ten sam wyborca może też zdecydować, że demokracja przestanie istnieć, jak to się już wielokrotnie zdarzyło. Przykłady nie tylko z historii można mnożyć, wspomnijmy Turcję, Węgry i Rosję. Kandydatów w kolejce sporo.

Być może po 12 lipca do grona „demokracji nieliberalnych”, czyli rządów autorytarnych, dołączy również Polska. Platon miał rację – winien ten, co wybiera, Bóg nie winien.

Profesor Juliusz Domański w wydanych ostatnio Wykładach o humanizmie opatrzył ten fragment z Państwa Platona ciekawym komentarzem:

Wybór, o którym mówi Platon, pociąga za sobą odpowiedzialność, a więc jest wolny. Tyle że jest to wybór dokonany jednorazowo, jeszcze przed rozpoczęciem życia duszy w ciele: wybiera się w nim ‘życie później już nieuchronne’ (X, 617 e). Arystotelesowa proairesis jest procesem, który się toczy hic et nunc i toczy się stale. To także łączy mocno ten proces z kategorią zmiany, czyli stawania się.

(Wykłady o humanizmie, s. 141).

A no właśnie: chodzi nie tylko o zmianę (dla niektórych „dobra zmiana” zaczęła się w 2015 roku), ale również o stawanie się. W tym wypadku jestem po stronie Arystotelesa. Tak więc nasz los i nasza przyszłość są w naszych rękach.

Trzeba więc wybrać dobrze by potem nie obwiniać innych.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Ostatnie artykuły Autora

6 najnowszych

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com