08.02.2026
Majsterkowicz
Zamierzając budować, dom, budynek gospodarczy, nawet altanę w ogrodzie, koniecznie powinniśmy wcześniej zbadać stopień wilgotności gruntu, na jakim planujemy zrealizowanie takiej inwestycji. Bo każdy grunt, gdy jest nasycony wodą, wykazuje spadek wytrzymałości i to tym większy, im wyższy jest stopień jego wilgotności. W gruntach luźnych, np. żwirowych i piaszczystych, szczególnie szkodliwa jest woda w stanie ruchomym, obojętnie czy w kierunku pionowym (zmiana stanu wysokości zwierciadła wody), czy w poziomym (przepływ). Woda wznosząca się powoduje niebezpieczne rozluźnienie gleby, zwłaszcza żwirowej i piaszczystej, przy czym w miarę szybszego wznoszenia się wzrasta stopień przepuszczalności gruntu. Przesycenie wodą gruntową warstw miałkiego piasku powoduje ryzyko wytworzenia się tzw. kurzawki, czyli płynnej warstwy piaskowej. Niebezpieczeństwo to może powstać w czasie wykonywania wykopów zalewanych wodą gruntową, a także przy studniach – jeżeli przepuszczalność warstwy miejscami wykazuje różnice, np. wskutek zmiany uziarnienia: żwir przechodzi w piasek miałki lub odwrotnie. W takich przypadkach wykopy należy zamknąć szczelnymi szalowaniami.
Przepływ wody gruntowej w glebie luźnej, wypłukującej jej drobne cząsteczki, może spowodować osiadanie wyższych warstw pod budynkiem, a przez to groźbę katastrofy budowlanej. Niebezpieczeństwo to wzmaga się zwłaszcza przy większych wahaniach poziomu zwierciadła, względnie przez sztuczne, czy też naturalne obniżanie wody. Obniżenie może być spowodowane regulacją pobliskiej rzeki, potoku, względnie nadmiernym poborem wody dla celów użytkowych, gównie przemysłowych. Zjawisko takie przedstawia szczególne niebezpieczeństwo, jeżeli następuje tylko pod niektórymi przestrzeniami obciążonymi budynkiem, nawet jeśli się to odbywa pod warstwą nośną, na jakiej budynek stoi. Są znane przypadki gwałtownego zapadnięcia się terenu wraz z budynkiem na skutek wykonania studni do poziomu silnie naprężonego zwierciadła wód głębinowych. Następstwem nagłego wypłynięcia wody, często niosącej cząstki gruntu, mogą być zapadliska ponad jej zbiornikami w połączeniu z zawaleniem się obiektów budowlanych.
Równie niebezpieczną sprawą jest nagłe obniżenie się zwierciadła wody gruntowej stykającej się bezpośrednio z posadami obiektu budowlanego. Woda wywiera duży nacisk na ławy posad i podłogi piwnic. Wskutek obniżenia stanu wody następuje zmiana wielkości i rozkładu naprężeń w gruncie i – jednocześnie – w konstrukcji budynku.
Grunt, w którym znajduje się woda, przed przystąpieniem do inwestycji, powinno się więc osuszyć za pomocą drenów. Sposób ich zakładania i ich typ zależą od rodzaju gleby, a także od stopnia jej nasycenia wodą.
W gruntach zwartych niebezpieczeństwo wynikające z obecności w nich wody nie jest mniejsze. Nawet grunt skalny traci na wytrzymałości po nasiąknięciu wodą. Dlatego w czasie budowy należy wszelkie szczeliny oraz pęknięcia skał starannie wypełniać betonem. Szczególnie duże szkody woda może wyrządzić w gruncie skalistym zawierającym cząstki łato ulegające wypłukaniu. Bardzo groźne w skutkach jest również zamarzanie wody w szczelinach skał.
Grunty ilaste, tłuste, są w zasadzie nieprzepuszczalne, ale i one powoli chłoną wodę. Wolno i opornie odbywa się także osuszanie takiego rodzaju gruntu. Przesycone wodą gleby ilaste na skutek zmian objętości i zmniejszenia się tarcia wewnętrznego są bardzo niebezpieczne jako grunty budowlane. Jeszcze gorsza pod tym względem jest gleba gliniasta, wykazująca zdolności osuwania.
Obniżenie stanu wód gruntowych powoduje ponadto – w przypadku zastosowania w posadzie domu konstrukcji drewnianych – gnicie części pali zanurzonych w wodzie. Taki sposób wzmacniania fundamentów spotyka się na terenach typowo podmokłych, na gruntach z wysokim poziomem wód depresyjnych. Gnicie i próchnienie postępuje w elementach pali wystających nad poziomem wody. W takich wypadkach trzeba pod istniejącym budynkiem wykonać palowanie betonowe, co jest inwestycją drogą i niezwykle trudną w wykonaniu, ale nie niemożliwą.
W skład instalacji typowego drenażu wchodzą: kanały drenażowe (rynny betonowe z galwanizowanym rusztem), rury odpływowe (z tworzywa sztucznego), zakończenia kanałów (dekle), skrzynki osadowe z odpływem i galwanizowanym rusztem, syfony i studzienki odpływowe. W zależności od uziemienia i przepuszczalności gruntu drenaż budynku może być wykonany albo w formie rurociągu drenażowego pierścieniowego z jedną warstwą filtru (w glebie dobrze przepuszczalnej, np. piaszczystej), albo jako rurociąg drenażowy połączony z drenażem warstwowym, wykonanym z dwóch warstw filtru (w gruntach średnio i słabo przepuszczalnych, drobnoziarnistych).
Postęp techniki budowlanej oraz rozmiary i ciężar obiektów budowlanych wznoszonych w ostatnich dziesiątkach lat sprawiły, że zagadnienia związane z gruntem budowlanym i zawartością w nim wody wzrosły do znaczenia równorzędnego z innymi czynnikami, decydującymi o stałości wzniesionych konstrukcji. Aspekty gruntu budowlanego i stopnia zawartości w nim wody muszą być zbadane dokładnie – przed przystąpieniem do realizacji projektu – nie tylko dlatego, że w przeciwieństwie do materiałów budowlanych stanowią wielką niewiadomą. Przede wszystkim ze względu na niezwykle różnorodną strukturę i uwarunkowania urozmaiconego składu gruntu oraz możliwości jego przykrych przeobrażeń pod wpływem wody.
Informacji – z zakresu jakości gruntu budowlanego i wód gruntowych – należy szukać w urzędach administracji terenowej. Ich jak największy zasób pozwoli, z jednej strony: na zastosowanie właściwych systemów posadowienia obiektu budowlanego, z drugiej: na ewentualne polepszenie warunków gruntowych oraz wodnych, np. poprzez zagęszczenie gruntu, czy obniżenie stanu wody gruntowej.
Andrzej Markowski-Wedelstett
