12.10.2026
W psychologii znany jest efekt Wertera polegający na efekcie naśladownictwa prób samobójczych po nagłośnieniu samobójstwa znanej osoby. Nazwisko przywołane w tytule to nazwisko bohatera powieści Johanna Wolfganga von Goethego – Cierpienia młodego Wertera. Po publikacji tego dzieła Goethego nastąpiło zjawisko naśladownictwa, młodzi ludzie chcieli poezją żyć i umierać tak jak bohater dzieła Goethego.
Sto lat po ukazaniu się książki w różnych krajach Europy podejmowano próby wprowadzenia zakazu czytania tej książki a nawet jej druku.
Efekt Wertera był przedmiotem badań socjologicznych przeprowadzonych przez takich uczonych jak Emil Durkheim i innych, tak więc jest to zjawisko mające długą tradycję. Patrząc na to co dzieje się w Polsce, na ten poziom zainteresowani mediów i rządu zastanawiam się czy nie nastąpiło przegięcie, czy ta wrzawa medialna i działania rządu wprowadzającego alarm w służbach siłowych państwa, te patrole policji wokół szkół i obecność funkcjonariuszy w szkole nie jest, paradoksalnie wywoływaniem albo wzmocnieniem efektu Wertera, który – być może – stał już, za tą serią zamachów w szkołach na Mazowszu ?
Czy takie wzmożone działania państwa nie spowodują wzrostu chęci zaistnienia u tych młodych ludzi żyjących w nadziei na chwilowy chociaż rozgłos i sławę tak oczekiwaną w ich życiu przebiegającym głównie w sieci, a więc wirtualnie?
Czy nie stanie się tak, że za kilka lat będziemy analizowali swoisty efekt Wertera wywołany nadmiarową akcją państwa, nadmiarową w sferze informacji a nie działań zmierzających do eliminacji szkodliwych treści w mediach społecznościowych. Głosy z Kancelarii Prezydenta Nawrockiego nie wskazują raczej na to, że prezydent popisze procedowaną ustawę przekładając prawo do wolności słowa nad możliwością szybkiej interwencji państwa a argument, że to sąd powinien decydować o tym, czy dana treść powinna być usunięta z sieci jest więcej niż śmieszny, ta interwencja musi być natychmiastowa, a nie po czasie, sądy nie są w stanie pracować w takim trybie jak urząd. Słuchając tych argumentów, że to zamach na wolność słowa, wprowadzanie cenzury nie wiem czy śmiać się, czy płakać – chyba i to i to.
Prezydent będzie miał okazję stanąć po stronie ludzi albo prawicowych partii – zobaczymy co wybierze.
Zbigniew Szczypiński
Polski socjolog i polityk. Założyciel i wieloletni prezes Stowarzyszenia Strażników Pamięci Stoczni Gdańskiej.
Autor przestrzega przed medialnym spektaklem: sensacyjne i uporczywe nagłaśnianie samobójstw może sprzyjać naśladownictwu. Jednak efekt Wertera dotyczy zachowań samobójczych — nie jest sam przez się dowodem, że policyjne patrole wywołują kolejne ataki w szkołach. Działania państwa, w tym prokuratury i policji, są być może nadmiarowe, ale moim zdaniem lepsza nadmierna ostrożność niż ryzyko kolejnych ataków.
Nawrocki być może zawetuje wspomnianą ustawę, używając postulatu kontroli sądowej jako pretekstu. Tymczasem szybkość interwencji i ochrona przed arbitralnością władzy powinny się uzupełniać, nie wykluczać. Państwo powinno działać sprawnie, lecz pod kontrolą. Obawiam się jednak, że i tym razem Nawrocki wybierze interes prawicowych partii zamiast bezpieczeństwa obywateli.
Wprawdzie efekt Wertera to naśladownictwo prób samobójczych, po nagłośnieniu samobójstwa znanej osoby, ale może nastąpić reakcja odwrotna/paradoks/ o którym pisze autor.
Nadmierna ilość patroli i oddziałów policji w szkole może spowodować odwrotny efekt, czyli zwiększenie liczby wydarzeń o charakterze kryminalnym.
Myślę, że to nie sąd powinien decydować czy dana treść powinna być usunięta.
A to z prostej przyczyny. Polskie sądy nie są dość szybkie, i sprawne. A taka musi być interwencja.
Jeżeli jednak uprzemy się przy sądach, to chyba musiałby być jakiś pion wydzielony, który zapewniłby tak szybką interwencję, obsługę spraw.
Powiem językiem niezbyt kulturalnym, lecz najbardziej czytelnym:
Rezydent Snus wybierze to, co ta banda prawicowych baranów z jego bezpośredniego otoczenia napluje mu do ucha.