2017-04-27.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty
25 kwietnia
1744 – Zmarł Anders Celsius, Anders Celsjusz (ur. 27 listopada 1701) – szwedzki fizyk i astronom. W 1742 roku opracował skalę temperatur nazywaną skalą Celsjusza i stosowaną powszechnie w wielu krajach. Ciekawostka: pierwsza skala Celsjusza była odwrócona w stosunku do obecnej: 0 miało odpowiadać punktowi wrzenia wody, zaś 100 stopni – zamarzania. Dzisiejszy kształt nadał skali podobno Linneusz.
1903 – Urodził się Andriej Nikołajewicz Kołmogorow, matematyk radziecki, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa, jeden z największych matematyków ubiegłego wieku. Pracował też nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej – w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w roku 1980. W 1957 r. razem z Władimirem Arnoldem rozwiązał 13. problem Hilberta (czyli dowiódł, że każde równanie 7 stopnia da się rozwiązać przy użyciu funkcji dwóch zmiennych). Zmarł w roku 1987.
Robert Noyce (1927-1990)
1961 – Opatentowany został przez Roberta Noyce’a układ scalony, zastępujący dotychczas używane tranzystory. Rozpoczęła się jego długotrwała walka o prawa patentowe z Jackiem Kilby; ostatecznie, obaj są równoprawnie uważani za wynalazców. Jeden z założycieli firmy Intel.
26 kwietnia
Penzias (po prawej) i Wilson
1933 – W Monachium urodził się Arno Allan Penzias, amerykański fizyk i astrofizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie mikrofalowego promieniowania tła. Nagrodę Nobla otrzymał w roku 1978 wraz z Robertem W. Wilsonem. Odkrycia dokonali przypadkowo w latach 1964–1965, w czasie prób stosowania nowego typu anteny – poszukując przyczyn występowania szumów stwierdzili istnienie promieniowanie pochodzącego z różnych kierunków („z nieba”). Było to doświadczalne potwierdzenie przypuszczeń George Gamowa i stało się potwierdzeniem teorii Wielkiego Wybuchu jako początku historii Wszechświata
1920 – Zmarł w wieku ledwie 33 lat Srinivasa Aiyangar Ramanujan (ur. 22.12.1887), Hindus, genialny samouk, jeden z najwybitniejszych matematyków przełomu stuleci. Swoją karierę zawdzięcza dwóm matematykom brytyjskim, Godfreyowi Hardy’emu i Johnowi Littlewoodowi, którzy poznali się na jego talencie i ściągnęli go do Anglii. W 1976 r. w Trinity College znaleziono pudełko ze 130-stronicowym zbiorem kartek, zwanym potem Zaginionym notatnikiem. Jego spuścizna matematyczna to ok. 4000 wzorów. Niektórych z jego liczbowych zależności, będących najczęściej zaczątkiem nowych teorii, nikt dotąd nie jest w stanie udowodnić. I nikt nie ma wątpliwości, że są prawdziwe.
1986 – Katastrofa elektrowni atomowej w Czarnobylu. W wyniku przegrzania reaktora doszło do wybuchu wodoru, pożaru oraz rozprzestrzenienia się substancji promieniotwórczych. Była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Razem z katastrofą w elektrowni jądrowej Fukushima I została zakwalifikowana do siódmego, najwyższego stopnia w skali INES. W jej wyniku skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar od 125 000 do 146 000 km² terenu na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana z uszkodzonego reaktora chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. W efekcie skażenia ewakuowano i przesiedlono ponad 350 000 osób.
27 kwietnia
Herbert Spencer
1820 – Urodził się Herbert Spencer, angielski filozof i socjolog. W drugiej połowie XIX wieku bardzo popularny, na początku XX coraz bardziej zapominany. Sporą popularność zyskał na kontynencie amerykańskim. Jego koncepcja ewolucji społecznej jako procesu wzrastającej złożoności połączonej z integracją stanowi punkt wyjścia większości teorii neoewolucyjnych w socjologii. Wprowadził do socjologii takie terminy jak funkcja, system, instytucja, spopularyzował inne terminy jak: społeczeństwo przemysłowe, struktura społeczna, organizacja. Spencer sformułował jeszcze przed Darwinem filozoficzną teorię ewolucji. Zmarł w roku 1903.
1887 – Dr George Thomas Morton dokonał pierwszego w USA usunięcia wyrostka robaczkowego, ratując życie 26-letniemu pacjentowi. Dr Morton był synem dr. Williama T. G. Mortona, który w roku 1846 jako pierwszy zademonstrował znieczulenie w trakcie operacji.
2002 – Zmarła w wieku 85 lat Ruth Mosko Handler która stworzyła Barbie Doll (1959), nastoletnią lalkę z małym obwodem talii i smukłymi biodrami oraz Kena, jej chłopięcego partnera (1961), Współpracowała z firmą Mattel, która na tej współpracy szybko doszła rocznie do 100 milionów dolarów dochodu. Po zdiagnozowaniu raka piersi w 1970 roku, w wyniku mastektomii, założyła firmę Ruthton Corporation w celu produkcji i sprzedaży protezowej piersi dla kobiet w podobnej sytuacji.
28 kwietnia
Grzywacz chiński
1885 – Podczas wystawy psów w Nowym Jorku po raz pierwszy zaprezentowano grzywacza chińskiego. Dziś rasa tych miłych piesków domowych jest coraz bardziej popularna, także w Polsce. Istnieją dwie odmiany – łysa i owłosiona (tzw. powder puff).
1906 – W Brnie urodził się Kurt Gödel (zm. 1993), austriacko-amerykański matematyk i logik, autor jednego z najbardziej znanych twierdzeń logiki – twierdzenia o niezupełności. Dowiódł mianowicie, że w każdej aksjomatycznej niesprzecznej teorii matematycznej, zawierającej pojęcie liczb naturalnych, da się sformułować takie zdanie, którego w ramach tej teorii nie da się ani udowodnić, ani obalić. Zakończyło to definitywnie wieloletnie próby zaksjomatyzowania całej matematyki: jest to zadanie niewykonalne. Z twierdzenia wynika też, że matematyka nie jest i nie może być nauką zamkniętą i zakończoną, jak niektórzy do tego czasu sądzili.
1932 – Poinformowano o odkryciu szczepionki przeciw strasznej chorobie – żółtej febrze. Informację przekazano w Filadelfii na spotkaniu American Societies for Experimental Biology . Twórcy szczepionki to doktorzy. Wilbur A. Sawyer, Wray D.M. Lloyd, i Stuart F. Kitchen. Byli sponsorowani przez Rockefeller Foundation.
29 kwietnia
Marietta Blau
1894 – Urodziła się Marietta Blau, fizyczka austriacka. Opracowała technikę emulsji fotograficznej do badania rozpadu jąder atomowych spowodowanego promieniami kosmicznymi.. Albert Einstein uznawał ją za niezwykle zdolną eksperymentatorkę i po roku 1938, kiedy – z uwagi na żydowskie pochodzenie – uciekła przed nazistami, pomógł jej kontynuować karierę w Meksyku, a następnie w Stanach Zjednoczonych. Zmarła na raka w 1970 roku – nie wiadomo, czy w wyniku stykania się z promieniotwórczością, czy z powodu nałogowego palenia.
1925 – Dr Florence Rena Sabin, profesor histologii z Johns Hopkins University w Baltimore została jako pierwsza kobieta w historii wybrana członkinią Akademii Nauk USA.
1937 – Zmarł wieku 41 lat w wyniku samobójstwa na tle depresji Wallace Hume Carothers, chemik amerykański, który wynalazł (w 1935 roku) nylon. Wiadomość o jego wynalezieniu podano do publicznej wiadomości dopiero w roku 1938 i w tym roku wprowadzono na rynek pierwsze produkty z nylonu: szczoteczkę do zębów z włosiem nylonowym oraz, co odbiło się większym echem, nylonowe pończochy w 1940 roku. Włókna nylonowe są obecnie używane do wytwarzania wielu rodzajów sztucznych tkanin, a nylon jako tworzywo sztuczne jest używany w wielu gałęziach przemysłu.
30 kwietnia
1703 – Z Anglii wypłynęła piracka wyprawa pod dowództwem Williama Dampiera, której celem było łupienie francuskich i hiszpańskich okrętów u wybrzeży Chile. Członkiem załogi jednego z okrętów był Alexander Selkirk, właśc. Alexander Selcraig (ur. 1676 w Lower Largo, zm. 13 grudnia 1721 u wybrzeży Afryki Zachodniej) – szkocki żeglarz i korsarz, który spędził cztery lata na bezludnej wyspie, pierwowzór Robinsona Crusoe.
1916 – Urodził się Claude Elwood Shannon (zm. 24 lutego 2001) – amerykański matematyk i inżynier, profesor Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jeden z twórców teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął ważność kodu binarnego i już jako młody człowiek twierdził, że ciągami zer i jedynek da się opisać tekst, obraz i dźwięk. Jego najsłynniejsze dzieło to Matematyczna teoria komunikacji opublikowana w 1948 roku, która położyła podwaliny pod teorię informacji i kodowania.
Bessie Coleman
1926 – Zginęła w wypadku lotniczym (wypadła z pikującego samolotu) w wieku 34 lat Bessie Coleman, amerykańska lotniczka, pierwsza Afroamerykanka, która uzyskała (we Francji, 1921) międzynarodową licencję pilota. Nosiła przydomek „Queen Bess”. Ustanowiono tradycję corocznych przelotów Afroamerykańskich pilotów nad jej grobem w rocznicę śmierci. Pochowana jest w Chicago.
1 maja
Paracelsus
1493 – Urodził się Paracelsus, właśc. Phillippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim (zm. 24 września 1541 w Salzburgu, Austria) – lekarz i przyrodnik, zwany ojcem medycyny nowożytnej. Data jego urodzin jest niepewna – niektórzy podają 10 listopada 1493 lub nawet 1494). Paracelsus badał wiele substancji chemicznych pod kątem wykorzystania ich jako leki. Badał też ich właściwości trujące, można go więc uznawać także za ojca toksykologii. Ważny wkład miał również w rozwój ziołolecznictwa. To on wprowadził do naszego języka słowa alkohol i gaz.
1771 – Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec wypłynął z Francji w pierwszą wyprawę w poszukiwaniu Lądu Południowego (Terra Australis Incognita), legendarnego kontynentu, umieszczonego przez Ptolemeusza na jego mapie z II w. n.e. Ptolemeusz oparł się na przemyśleniach Arystotelesa. Kwestia istnienia (a właściwie: nieistnienia) Terra Australis została ostatecznie rozwiązana przez Jamesa Cooka w roku 1770. Francuski badacz kontynentu nie odkrył (choć sądził i mówił inaczej; krótko mówiąc, łgał ile wlezie), ale za to odkrył archipelag Wysp Kergulena. Za łgarstwa dostał 6 lat twierdzy; odsiedział cztery. Potem był korsarzem w okresie wojny o niepodległość USA. W sumie życiorys taki, że byłby z tego niezły scenariusz filmowy.
1930 – Oficjalnie zaakceptowano i ogłoszono zaproponowaną przez 11-letnią Brytyjkę Venetię Burney (ma swoje hasło w Wikipedii) nazwę Pluton dla nowo odkrytej planety (obecnie planety karłowatej). Venetia była prawnuczką Falconera Madana, którego brat został w podobny jak ona sposób w 1864 „ojcem chrzestnym” dwóch księżyców Marsa – Fobosa i Deimosa. Panna Burney skończyła matematykę i była potem nauczycielką tego przedmiotu. Ma planetoidę swego imienia.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
