Bogdan Miś: Działo się (251)9 min czytania

01.09.2020

Kolejny tydzień (2-8 września) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

2 września

1900 – W pruskich szkołach publicznych wprowadzono przedmiot wychowanie seksualne. Niestety, nie znam szczegółów, ale sama nazwa jest zapewne podejrzana. W dodatku Prusy? Opcja niemiecka?

1958 — W Chinach rozpoczął emisję pierwszy kanał telewizyjny. Chińska telewizja CCTV (obecnie kilkanaście kanałów, w tym informacyjny CGTN po angielsku) jest jedyną naziemną siecią telewizyjną dostępną na terenie całego kraju. Organizacyjnie podlega pod Ministerstwo Radia, Filmu i Telewizji i kontrolowana jest przez Wydział Propagandy Komunistycznej Partii Chin. Telewizja ta posiada wyłączność na nadawanie informacji dotyczących wydarzeń poza granicami kraju, a pozostałe stacje zobowiązane są do codziennej transmisji emitowanych przez nią wiadomości.

2013 – 64-letnia Amerykanka Diana Nyad jako druga osoba w historii i zarazem pierwsza bez klatki zabezpieczającej przed rekinami przepłynęła wpław Cieśninę Florydzką (ok. 177 km). Popodziwiam i nie rozumiem.

3 września

1945 — W Arktyce: na Ziemi Północno-Wschodniej, na północ od Spitsbergenu, skapitulowali członkowie ekspedycji meteorologicznej pod wodzą Wilhelma Dege, stając się ostatnim kapitulującym niemieckim oddziałem biorącym udział w II wojnie światowej.

1976 – Amerykańska sonda Viking 2 wylądowała na Marsie. Lądownik przekazał w sumie 3542 zdjęcia. Aparatura lądownika została wyłączona w dniu 11 kwietnia 1980 z powodu awarii akumulatorów.

2014 – Astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli, że Droga Mleczna jest częścią supergromady 100 razy większej, niż dotychczas sądzono (o średnicy około 500 milionów lat świetlnych, zawierająca około stu tysięcy galaktyk o łącznej masie ok. 10^¹⁷ mas Słońca). Nazwano ją Laniakea. Nazwa wywodzi się z języka hawajskiego i oznacza „niezmierne niebiosa”. Czyli nasz adres kosmiczny to Ziemia/Układ Słoneczny/Droga Mleczna/Laniakea…

4 września

1849 – Amerykanin C. S. Bishop opatentował pierwszą zamiatarkę, przez co dziś rozumiemy zbudowany na podwoziu samochodu ciężarowego komunalny samochód specjalny przeznaczony do oczyszczania dróg, ulic, chodników i pasów startowych. Zamiatarka Bishopa była pojazdem ciągnionym przez zaprzęg konny. Do końca XIX wieku w USA opatentowano 315 rozwiązań dotyczących zamiatarek. Pierwsza zamiatarka z własnym napędem została opatentowana w USA w 1868 roku.

1888 — Amerykanin George Eastman otrzymał patent na aparat fotograficzny na błonę zwojową i zarejestrował znak towarowy Kodak.

1951 – Pierwszy międzykontynentalny przekaz programu telewizyjnego. Było nim wystąpienie prezydenta USA Harry’ego S. Trumana. Zaledwie 69 lat…

5 września

1666 – Zakończył się wielki pożar Londynu. Trwał 3 dni. W sumie zostało zniszczonych 13 200 budynków i 87 (z ponad 100) kościołów, między innymi katedra św. Pawła. Równało się to 2/3 powierzchni miasta. Ofiar w ludziach było zdumiewająco mało: zginęło ledwie 6 osób. Żywioł zabił za to większość szczurów, które były odpowiedzialne za trwającą od 1665 roku epidemię dżumy i tym samym ją zakończył.

1945 — Szyfrant radzieckiej ambasady w Ottawie Igor Guzenko (1919-1982) opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej GRU w Kanadzie i USA, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów. Historyk Jack Granatstein stwierdził, że [sprawa] Guzenki była początkiem zimnej wojny dla opinii publicznej, a dziennikarz Robert Fulford oznajmił: Jestem absolutnie pewien, zimna wojna zaczęła się w Ottawie. W konsekwencji informacji Guzenki siatka GRU w Kanadzie została rozbita, a szyfry przez niego przekazane umożliwiły rozwój operacji Venona, polegającej na dekryptażu radzieckiej korespondencji dyplomatycznej aż do 1980 roku.

1977 — NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1, obecnie najodleglejszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka. Sygnał wysłany na początku bieżącego roku przez sondę w kierunku anten Deep Space Network potrzebował ponad 20 godzin na przebycie tej drogi. Pierwotnym celem misji Voyagera 1 było zbadanie Jowisza i Saturna oraz ich księżyców. Po zakończeniu eksploracji planet, główne zadanie stanowi badanie krańcowych obszarów heliosfery oraz pomiar właściwości fizycznych przestrzeni międzygwiezdnej. Przewiduje się, że zasilanie w energię elektryczną wystarczy do utrzymania funkcjonowania sondy i łączności z Ziemią do około 2025 roku.

6 września

775 p.n.e. – Chińscy astronomowie odnotowali najstarsze w historii zaćmienie Słońca.

1891 — W Szpitalu Miejskim w St. Louis w USA odbyła się pierwsza operacja zszycia osierdzia (worek płynu otaczającego mięsień sercowy). Operował Henry C. Dalton, profesor chirurgii brzusznej i klinicznej. Była to brawurowa operacja, ponieważ polegała na otwarciu jamy klatki piersiowej, a ówczesna opinia medyczna odrzucała chirurgiczne leczenie ran serca. W 1893 roku Daniel Hale Williams, czarnoskóry chirurg amerykański przeprowadził podobną operację po raz drugi.

1947 – Z pokładu amerykańskiego lotniskowca USS „Midway” została wystrzelona rakieta V-2, co było pierwszym w historii startem pocisku balistycznego z platformy mobilnej. W dniu 17 marca 1997 roku okręt został wykreślony z listy aktywnych okrętów US Navy. 10 stycznia 2004 dotarł do portu w San Diego, gdzie rzucił po raz ostatni kotwicę, a od 7 czerwca tego samego roku został oficjalnie otwarty jako okręt-muzeum.

7 września

1674 – Antonie van Leeuwenhoek napisał list do Royal Society, opisujący swoją mikroskopową obserwację wody z jeziora. Była to pierwsza w historii odnotowana obserwacja pierwotniaków.

1914 – Urodził się James Alfred Van Allen (zm. 9 sierpnia 2006) – fizyk amerykański, badacz kosmosu. Jeden z twórców pierwszego amerykańskiego sztucznego satelity. Odkrył pasy radiacyjne wokół Ziemi (Pasy Van Allena). Van Allen kierował badaniami naukowymi dwudziestu czterech ziemskich satelitów i misji planetarnych, począwszy od pierwszego amerykańskiego satelity Explorer 1, poprzez satelity Explorer III i Hawkeye 1, sondy Pioneer 10 i Pioneer 11, Mariner, Voyager, Galileo.

1936 – Ostatni znany osobnik wilka workowatego padł w 1936 w zoo w australijskim Hobart. Był to największy drapieżny torbacz czasów współczesnych. Pierwotnie występował na terenach Australii i Nowej Gwinei, w czasach historycznych został wyparty wyłącznie do terenów Tasmanii. Po przybyciu Europejczyków na Tasmanię uznany za szkodnika i bardzo intensywnie tępiony. Ostatni osobnik na wolności widziany był w 1932 roku. Obecnie trwają intensywne prace nad sklonowaniem i odtworzeniem gatunku z ocalałych szczątków jednego egzemplarza.

8 września

1504 – We Florencji odsłonięto rzeźbę Dawid Michała Anioła. Uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł renesansowej rzeźby. Obok Piety jest najbardziej znaną rzeźbą tego artysty. Posąg Dawida ma 5,17 metra wysokości, wykonany został z dbałością o detale – artysta wyrzeźbił nawet naczynia krwionośne.

1930 – Kompania 3M wprowadziła do sprzedaży przezroczystą taśmę klejącą. Pierwowzorem biurowej taśmy klejącej była taśma używana od 1925 roku w warsztatach samochodowych do zabezpieczenia malowanych aut. Jej pomysłodawcą był amerykański wynalazca Richard Drew z przedsiębiorstwa 3M. Pierwotnie klej umieszczano jedynie na jej brzegach, co uznane zostało za przejaw skąpstwa i do dlatego taśmy przylgnęła nazwa „szkocka” (ang. scotch tape). Nazwa Scotch pozostaje zastrzeżonym znakiem towarowym należącym do tej spółki. Ciekawostka: w 2008 r. w czasopiśmie Nature ukazała się publikacja informująca, że standardowa taśma klejąca rozwijana w próżni jest wydajnym źródłem promieniowania rentgenowskiego. Promieniowanie z taśmy jest wystarczająco silne do wykonania zdjęcia rentgenowskiego.

1966 – Premiera pierwszego odcinka amerykańskiego serialu telewizyjnego science fiction Star Trek: The Original Series. Pierwotnie wyemitowano 79 odcinków, podzielonych na trzy sezony. Niepublikowany wcześniej pierwszy odcinek pilotowy, pochodzący z 1964 roku, trafił na antenę dopiero w 1988 roku. Pomysłodawcą serialu i zarazem całego uniwersum był Gene Roddenberry. Choć premierowa emisja nie okazała się wielkim sukcesem, za sprawą licznych powtórek serial zyskał ogromną popularność i dał początek trwającej do dzisiaj produkcji kolejnych filmów, seriali i gier wideo spod znaku Star Trek.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.