08.12.2020
Kolejny tydzień (9-15 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
9 grudnia
1905 – We Francji przyjęto ustawę o rozdziale Kościoła od państwa. Zagwarantowano wolność kultu, ale republika miała stać się w zupełności laicka i nie ingerować w sprawy religii. Natomiast Kościół przestawał pełnić odtąd funkcje publiczne (dotąd, od czasów Rewolucji Francuskiej, kiedy skonfiskowano majątek kościelny, księża dostawali pensję jako urzędnicy państwowi).
1968 – Amerykański naukowiec Douglas Engelbart przedstawił demonstrację komputerową, zwaną dziś Matką Wszystkich Demo, podczas której zaprezentował wiele rozwiązań wyprzedzających swoje czasy i stosowanych do dziś, m.in.: okna, hipertekst, wideokonferencję, myszkę komputerową i procesor tekstu.
1988 – Francuz Jean-Loup Chrétien (ur. 1938), jako pierwszy astronauta spoza USA i ZSRR, odbył spacer kosmiczny. Wyszedł z radzieckiego Sojuza w przestrzeń. W Kosmosie był trzykrotnie, ostatni raz w 1997 roku na amerykańskim wahadłowcu Atlantis. Po wyjściu w Kosmos został awansowany do stopnia generała brygady Francuskich Sił Powietrznych. Oczywiście ma pełną pierś najwyższych odznaczeń francuskich i radzieckich.
10 grudnia
1868 – W Londynie na skrzyżowaniu ulic Bridge Street i Great George Street niedaleko Pałacu Westminsterskiego uruchomiono pierwszą na świecie uliczną sygnalizację świetlną. Był to sterowany ręcznie semafor z lampą gazową, która wysyłała zielone i czerwone sygnały. Instalacja działała przez miesiąc, do czasu wybuchu gazu. Pierwsza elektryczna sygnalizacja świetlna (zielono-czerwona) powstała w Cleveland (USA) w roku 1914. Polska na pierwsze takie urządzenie czekała no roku 1926.
1889 – Amerykanin George Stafford Parker (1963-1967) opatentował swoje pierwsze wieczne pióro. W 1908 roku jego fabryka przy Main Street w Janesville była podobno największym zakładem produkującym pióra na świecie. Parker ostatecznie stał się jedną z głównych marek długopisów na świecie i jedną z pierwszych marek o globalnym zasięgu. Charakterystyczną cechą rozpoznawczą większości piór Parkera jest klips skuwki w kształcie strzały. Do lat 50. XX wieku firma Parker posiadała fabrykę w Szanghaju. W ramach nacjonalizacji chińskiego przemysłu fabryka ta przejęta została przez komunistyczne władze Chin, jednak nadal działała. Wykorzystano pozostawione przez Parkera materiały i urządzenia do produkcji piór wiecznych (w większości łudząco podobnych do modelu Parker 51). Owe chińskie pióra noszą nazwę Hero i nadal są popularne, m.in. ze względu na bardzo niską cenę. Z tej fabryki w latach 60. zostały zakupione przez Częstochowskie Zakłady Materiałów Biurowych maszyny do produkcji piór, a dzięki nim wyprodukowano pierwsze artykuły piśmienne marki Zenith.
1969 – Norweg Ragnar Frisch i Holender Jan Tinbergen odebrali przyznaną po raz pierwszy Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. Powtórzmy: to nie jest Nagroda Nobla, tylko Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla. Ale sławę też daje.
11 grudnia
1844 – Dr John M. Riggs zastosował pierwszy dentystyczny środek znieczulający, podtlenek azotu („gaz rozweselający”) do ekstrakcji zęba u dr Horace’a Wellsa. Poprzedniego dnia Wells uczestniczył w demonstracji skutków wdychania podtlenku azotu, którą prowadził podróżujący wykładowca Gardner Quincy Colton. Podczas tej demonstracji Horace Wells zauważył, że mężczyzna odurzony podtlenkiem azotu doznał rany szarpanej w nogę i twierdził, że nie czuje bólu. Aby przetestować potencjał podtlenku azotu jako środka znieczulającego, Wells zlecił Coltonowi podanie podtlenku azotu samemu Wellsowi, podczas gdy jednemu ze współpracowników Wellsa (John M. Riggs) udało się usunąć jeden z jego zębów.
1936 – Po abdykacji swego brata Edwarda VIII Windsora (to ten od pani Simpson; podobno w ogóle gustował w starszych od siebie mężatkach), Jerzy VI (Albert Frederick Arthur George, książę Yorku) został królem Wielkiej Brytanii. Panował do śmierci w roku 1952.
2008 – Amerykański finansista Bernard Madoff został aresztowany przez FBI pod zarzutem wielomiliardowych nadużyć finansowych. 29 czerwca 2009 skazany na 150 lat więzienia za stworzenie największej w historii piramidy finansowej, w której poszkodowanych zostało ok. 13,5 tys. indywidualnych inwestorów i organizacji. Łączne straty oszukanych są różnie szacowane – początkowo sądzono, że to nawet ok. 65 miliardów dolarów, lecz z biegiem czasu te szacunki znacznie zmalały. Madoff podobno dobrze odnalazł się w więzieniu, jest dobrze traktowany i szanowany przez współosadzonych.
12 grudnia
1915 – Dokonano oblotu niemieckiego — pierwszego na świecie — całkowicie metalowego samolotu Junkers J 1. Konstruktorami maszyny zbudowanej w zakładach Junkersa byli inżynierowie Otto Mader i Hans Steudel. Junkers był pod każdym względem rewolucyjną i wyjątkową konstrukcją w tamtych czasach, był to dwuosobowy, jednopłatowy, wolnonośny średniopłat pokryty stalowymi blachami. Wykonano jeden egzemplarz, wojsko nie wyraziło zainteresowania z uwagi na zbyt małą szybkość wznoszenia.
1970 – Z włoskiej platformy pływającej u wybrzeży Kenii wystrzelono amerykańskiego satelitę Explorer 42, pierwszego przeznaczonego do astronomii rentgenowskiej i pierwszego wystrzelonego nie przez samych Amerykanów.
2012 – Korea Północna umieściła na orbicie okołoziemskiej swego pierwszego sztucznego satelitę Kwangmyŏngsŏng-3B. Była to czwarta lub piąta z kolei próba. Miał to być satelita badawczy, dokonujący pomiarów meteorologicznych oraz zasobów naturalnych Korei Północnej. Ale jak to u Kima – w sumie niewiele wiadomo. Podobno mają dwa kosmodromy. Podobno w 2016 wykonali kolejny nieudany start – satelita wszedł na orbitę, ale nie podjął pracy. Podobno.
13 grudnia
1890 – Urodził się Kazimierz Ajdukiewicz (zm. 12 kwietnia 1963) – polski filozof i logik, reprezentant szkoły lwowsko-warszawskiej. Najbardziej znanym poglądem filozoficznym Ajdukiewicza jest sformułowany w latach 30. radykalny konwencjonalizm. Według konwencjonalizmu aksjomaty nauk dedukcyjnych i teorie nauk empirycznych mają charakter konwencji – przyjęcie takich konwencji ma na celu ułatwienie porozumienia się między uczonymi i ułatwienie opisu świata. O tym, jakie konwencje spośród możliwych należy wybrać, decyduje ich prostota i estetyka. Ajdukiewicz postawił jednak tezę mocniejszą: konwencjonalny charakter mają według niego nie tylko teorie naukowe, ale to same konwencje językowe decydują o uznaniu lub odrzuceniu zdań obserwacyjnych. W późniejszych latach Ajdukiewicz, przede wszystkim pod wpływem Alfreda Tarskiego, odrzucił radykalny konwencjonalizm stając się zwolennikiem radykalnego empiryzmu.
1918 – Thomas Woodrow Wilson przybył na pokładzie okrętu wojennego do Francji, aby wziąć udział w powojennych rokowaniach pokojowych i został tym samym pierwszym urzędującym prezydentem USA, który odwiedził Europę.
1985 – Eksperymentalny amerykański Grumman X-29 jako pierwszy samolot z ujemnym skosem skrzydeł przekroczył barierę dźwięku. Nowatorska konstrukcja samolotu czyniła go z natury niestabilnym do tego stopnia, że jego lot musiał być korygowany nawet do 40 razy na sekundę przez skomputeryzowane systemy kontroli lotu. Wykonano dwa egzemplarze. Oba są dziś w muzeach.
14 grudnia
1782 – Bracia Montgolfier wypuścili z przydomowego ogródka swój pierwszy balon o objętości 18 m sześć., który wzbił się na wysokość 250 m. Dwa dni później sporządzili i wysłali notatkę o tym fakcie do paryskiej Akademii Nauk.
1911 – Wyprawa dowodzona przez Norwega Roalda Amundsena (1872-1928) dotarła jako pierwsza w historii na biegun południowy. W 1910 roku planował wyprawę na biegun północny, lecz gdy nadeszła wiadomość, że jako pierwszy dotarł tam Amerykanin Frederick Albert Cook (1865–1940) i Robert Edwin Peary (1856–1920), Amundsen zmienił plan i postanowił zdobyć drugi z biegunów. Wyprawa ta była wyścigiem z ekspedycją brytyjską, której przewodził porucznik Robert Falcon Scott (1868–1912). Amundsen dotarł do bieguna południowego jako pierwszy. Amundsen przepadł bez wieści w roku 1928, wyruszywszy na pomoc Umberto Nobilemu, który zaginął podczas lotu sterowcem „Italia” nad Arktyką. Nobile został później odnaleziony, natomiast ciała Amundsena nie odnaleziono.
1972 – W trakcie misji Apollo 17 Harrison Schmitt i Eugene Cernan jako ostatni do tej pory ludzie stąpali po powierzchni Księżyca.
15 grudnia
1891 – W Springfield w amerykańskim stanie Massachusetts James Naismith zorganizował pierwszy mecz wymyślonej przez siebie koszykówki.
1923 – Urodził się Freeman John Dyson (zm. 28 lutego 2020) – amerykański fizyk teoretyk, matematyk, futurolog, astrofizyk pochodzenia angielskiego, współautor projektu Orion, prekursor koncepcji sfery Dysona. Autor licznych prac głównie z zakresu kwantowej teorii pola i fizyki matematycznej. Był jednym z twórców, oprócz R.Ph. Feynmana, J.S. Schwingera i Sh. Tomonagi, współczesnej elektrodynamiki kwantowej. Zajmował się także problemem cywilizacji pozaziemskich. Miał sześcioro dzieci.
2001 – Po trwających 11 lat pracach zabezpieczających przed jej runięciem Krzywa Wieża w Pizie została ponownie udostępniona do zwiedzania. Wkrótce po rozpoczęciu budowy w 1174 wieża zaczęła odchylać się od pionu, co próbowano korygować w czasie budowy (np. wydłużając kolumny po jednej stronie wieży). Wieżę budowano w 3 etapach. Cała budowa trwała 199 lat. Mimo niebezpieczeństwa jeszcze w 1350 dodano ostatnie piętro, w którym umieszczono dzwony. W XIX wieku zaczęto podejmować pierwsze próby powstrzymania przechylania się wieży, co przyniosło jednak przeciwny skutek. Obecnie wieża ma wysokość 54,98 m, odchyliła się zaś od pionu o około 5 m (średnio o 1 mm rocznie). Od 1911 pomiary te są co roku aktualizowane.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
