Bogdan Miś: Działo się (291)10 min czytania

01.06.2021

2 czerwca

1953 – Elżbieta II została koronowana na królową Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

1956 – Urodził się Mark Lewis Polansky – amerykański astronauta, inżynier, pilot wojskowy. W roku 2001 uczestniczył w locie STS-98 na pokładzie wahadłowca Atlantis. 10–22 grudnia 2006 – uczestniczył w dwunastodniowej wyprawie STS-116 (dowodził nią) 15–31 lipca 2009 odbył swoją trzecią wyprawę kosmiczną jako dowódca misji STS-127, realizowanej przez załogę wahadłowca Endeavour. Ojciec Marka Polansky’ego – Irving – był pochodzenia żydowskiego, natomiast przodkowie jego urodzonej na Hawajach matki – Edith – wywodzą się z Korei. Astronauta nosi przydomek „Roman”. Chodzi oczywiście o zbieżność nazwisk ze znanym reżyserem.

1966 – Amerykańska sonda Surveyor 1 wylądowała na Księżycu, stając się pierwszym amerykańskim statkiem kosmicznym, który wylądował na innym ciele niebieskim.

3 czerwca

1761 – Urodził się Henry Shrapnel (zm. 13 marca 1842), oficer armii brytyjskiej i wynalazca, znany przede wszystkim jako wynalazca amunicji typu „szrapnel”. Za zasługi dla armii brytyjskiej w 1814 otrzymał dożywotnią pensję w ogromnej wówczas wysokości 1200 funtów. Szrapnel zawiera lotki (np. w postaci ołowianych kulek lub strzałek), wyrzucane z pocisku za pomocą ładunku prochowego, przy wykorzystaniu zapalnika czasowego. Po wyrzuceniu z korpusu lotki rozlatują się stożkowo na odległość 150–200 m. Obecnie w klasycznej postaci nie jest używany w wojsku.

1880 – Alexander Graham Bell po raz pierwszy pokazał swój „fotofon”, urządzenie do bezprzewodowego przekazywania wiadomości telefonicznych. Nie zrobiło kariery – w odróżnieniu od samego telefonu. Wynalazca był silnie związany z Kanadą, do której pojechał w 1870 roku na rehabilitację po zapaleniu płuc. Zawiązana w Halifaksie Aerial Experiment Association w ciągu półtora roku prac doprowadziła do historycznego dla Kanady wydarzenia: kontrolowanego lotu w 1909 roku maszyny o nazwie Silver Dart nad zamarzniętymi wodami jeziora Bras d’Or w Nowej Szkocji. To mało znany wkład Bella w rozwój lotnictwa.

1995 – Zmarł John Presper Eckert (ur. 9 kwietnia), inżynier amerykański. Konstruktor (wspólnie z J. W. Mauchlym) słynnego komputera ENIAC, a także pierwszego komputera będącego produktem handlowym (UNIVAC I, 1951). Jeden z twórców pierwszych pamięci komputerowych. Legenda informatyki.

4 czerwca

1910 – Urodził się Christopher Cockerell (zm. 1 czerwca 1999) – inżynier brytyjski, wynalazca poduszkowca. Podczas II wojny światowej opracował też nową technologię radaru, za co otrzymał pochwałę od Winstona Churchilla. Jego wynalazek miał istotne znaczenie dla przebiegu wojny i pozycji Brytyjczyków. W 1935 zaczął pracować dla przedsiębiorstwa Marconi, dla którego opracował 36 wynalazków, m.in. kompas lotniczy. Za swoje osiągnięcia w dziedzinie inżynierii otrzymał w 1969 roku tytuł szlachecki.

1962– W Kanadzie ruszył reaktor jądrowy NPD, zlokalizowany 3 km na wschód od Rolphton w prowincji Ontario. Dostarczył on prąd do sieci energetycznej Ontario. Był to prototypowy reaktor CANDU (CANada Deuterium Uranium), napędzany naturalnym uranem i wykorzystujący ciężką wodę jako moderator i chłodziwo. Pierwszy raz pełną moc reaktor osiągnął 28 czerwca 1962 r. Zakończył działanie ze względu na nieopłacalność w roku 1987.

1973 – Zmarł Maurice René Fréchet (ur. 2 września) – francuski matematyk, który zyskał wielkie uznanie za wkład w rozwój topologii, analizy funkcjonalnej, statystyki, teorii prawdopodobieństwa. W swojej rozprawie doktorskiej wprowadził pojęcie przestrzeni metrycznej (w której w pewien sposób określona jest odległość), choć sam tej nazwy nie używał. W matematyce bada się też przestrzeń Frécheta (inaczej: F-przestrzeń; dla ciekawych: każdy punkt domknięcia takiej przestrzeni jest granicą pewnego ciągu jej punktów. Nie rozumiecie – nie szkodzi, to faktycznie dość zaawansowana matematyka…)

5 czerwca

1783 – Na pierwszym pokazie publicznym na łące koło Annonay, napełniony rozgrzanym powietrzem płócienny balon braci Montgolfier (o średnicy 11,7 m i objętości 900 m³) wzniósł się na wysokość 1600–2000 m. W czasie lotu, który trwał 9½ minuty, przebył on odległość blisko 2,5 km. Niektóre źródła podają, że nastąpiło to dzień wcześniej.

1865 – Zmarł Sir John Richardson (ur. 5 listopada 1787) – szkocki chirurg okrętowy, przyrodnik, badacz Arktyki. Był lekarzem wojskowym m.in. na okręcie uczestniczącym w bombardowaniu Kopenhagi w 1807, na okręcie biorącym udział w blokadzie Tag podczas wojny na Półwyspie Iberyjskim oraz w konwojach do Hiszpanii i Quebecu zawdzięczamy mu dokładniejsze zbadanie Arktyki kanadyjskiej) oraz na Maderę. W 1846 roku otrzymał tytuł szlachecki.

1887 – Urodziła się Ruth Benedict (zm. 17 września 1948) – słynna amerykańska badaczka z dziedziny antropologii. Od 1919 roku studiowała na Uniwersytecie Columbia. W 1923 roku otrzymała doktorat i rozpoczęła pracę na wydziale. Do jej studentów należała m.in. także ogromnie sławna uczona Margaret Mead, z którą miała romans (ale poza tym była przedtem mężatką, rozwiodła się). Jej największe dzieło to Wzory kultury (Patterns of Culture, 1934). Badała plemiona Ameryki Północnej, w tym kalifornijskie plemię Serrano i kanadyjskie Czarne Stopy. Zajmowała się relacjami pomiędzy osobowością, sztuką, językiem i kulturą. Nacisk kładła na fakt, że żaden z tych elementów nie istnieje w izolacji. Nie można oceniać ludzi tylko według naszych standardów – uważała. Moralność według niej jest relatywna, zależna od wartości wyznawanych w danej kulturze. Oj, nie podobało się to wyznawcom wielu religii…

6 czerwca

1761 – Rosyjski uczony (i poeta!) Michaił Łomonosow (1711-1765), twórca Uniwersytetu Moskiewskiego podczas obserwacji przejścia Wenus na tle tarczy Słońca, odkrył jej atmosferę.

1866 – Urodził się Charles Benedict Davenport (zm. 18 lutego 1944 r.). Amerykański zoolog, który wniósł znaczący wkład w badania nad eugeniką (poprawa populacji poprzez hodowlę) i dziedziczeniem, zasłynął także pionierską metodą statystyczną w badaniach biologicznych. Poza nauką miewał również pomysły kontrowersyjne – np. planował doskonalenie człowieka metodami właściwymi hodowli…

1891 – Powstało Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe, pierwsze pogotowie ratunkowe w Polsce i drugie w Europie (po wiedeńskim).

7 czerwca

1887 – Amerykanin Tolbert Lanston z Waszyngtonu D. C. opatentował monotyp. Dziś jest to już maszyna absolutnie muzealna, służąca w czasach tradycyjnego zecerstwa do składu tekstu i odlewania czcionek. System monotypowy składał się z dwóch maszyn: tastra (klawiatury) oraz odlewarki. Obie maszyny wymagały zasilania sprężonym powietrzem, dostarczanym przez kompresor, który również wchodził w skład zestawu. Tak się kiedyś drukowało gazety… Monotyp i jego udoskonalona wersja – linotyp – zniknął pod koniec ubiegłego wieku. Ale do dziś te urządzenia są czasami używane do produkcji wysmakowanych i drogich wydawnictw artystycznych.

1909 – Urodziła się Virginia Apgar (zm. 7 sierpnia 1974) – amerykańska lekarka, specjalizująca się w anestezjologii i pediatrii. Znana jest z opracowania w 1949 roku skali Apgar, służącej do określania stanu noworodków. W 1975 Amerykańska Akademia Pediatryczna ustanowiła nagrodę imienia Virginii Apgar. Jest ona corocznie przyznawana przez Akademię za szczególne zasługi na polu pediatrii perinatalnej. W listopadzie 1995 została pośmiertnie wprowadzona do National Women’s Hall of Fame.

1954 – Zmarł w wieku 41 śmiercią samobójczą jeden z największych matematyków i logików w historii, twórca podstaw informatyki, Anglik Alan Mathison Turing. Jego prace w dziedzinie kryptologii i deszyfracja hitlerowskich depesz skróciły znacznie – zdaniem fachowców – II wojnę światową. Był gejem; ujawnienie tego faktu spowodowało postawienie go przed sądem (homoseksualizm był wówczas – co dziś wydaje się w cywilizowanym świecie zupełnie nieprawdopodobnym barbarzyństwem – w Anglii karalny). Sąd dał mu wybór: więzienie albo terapię hormonalną. Turing wybrał terapię – konsultacje z psychiatrą i roczną kurację hormonalną (kastrację chemiczną). Nie wytrzymał jej psychicznie. Premier Gordon Brown we wrześniu 2009 roku przeprosił w imieniu rządu Wielkiej Brytanii za „całkowicie niesprawiedliwe” i „straszne” potraktowanie Turinga. W 2013 królowa Elżbieta II pośmiertnie go ułaskawiła.

8 czerwca

1955 – Urodził się Timothy Berners-Lee, przesławny brytyjski fizyk i programista, współtwórca i jeden z pionierów Internetu. W 1989 wystąpił z propozycją ogólnoświatowego projektu opartego na hipertekście – nazwanego World Wide Web. Pierwszą opublikowaną przez niego stroną WWW była info.cern.ch (była to pierwsza strona WWW na świecie, nadal jest czynna – znajdują się na niej liczne informacje z dziedziny informatyki). W roku 2004 otrzymał tytuł Rycerza Orderu Imperium Brytyjskiego od Królowej Elżbiety za „wkład w ogólnoświatowy rozwój Internetu”. Tytuł ten jest jednym z najwyższych stopni szlachectwa nadawanego obywatelom brytyjskim. W 2007 został też odznaczony brytyjskim Order of Merit. Niedawno otrzymał przyznawaną przez Association for Computing Machinery wysoce cenioną Nagrodę Turinga. Od 1994 jest przewodniczącym Konsorcjum W3C, organizacji, która zajmuje się ustanawianiem standardów pisania i przesyłu stron WWW.

1983 – Pierwsze w historii trojaczki powstałe w wyniku zapłodnienia metodą in vitro (Aaron, Jessica i Chenara Guare) urodziły się w australijskim centrum medycyny Flinders w Adelajdzie. W następnym roku dzięki tej samej metodzie urodziły się w pierwsze czworaczki (też w Australii)

1998 – Zmarła Maria Reiche, właśc. Victoria Maria Reiche-Grosse Newmann (ur. 15 maja 1903 w Dreźnie) – niemiecka matematyczka oraz archeolog, znana z badań rysunków z Nazca. Do Peru przyjechała jako guwernantka w 1932 r. Zafascynowana rysunkami na równinie Nazca poświęciła się badaniu i walce o ochronę tych znaków. W 1992 przyjęła obywatelstwo peruwiańskie.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.