26.01.2023
Uwagi ogólne dotyczące wykonawstwa i materiałów
Przed dopuszczeniem wykonawcy do robót instalacyjnych elektrycznych, gazowych lub wodnych na terenie budowy, remontu lokalu czy jego adaptacji należy omówić z nim szczegóły organizacji i prowadzenia tych prac. Celem uzgodnień powinno być np. sprawdzenie niezbędnych uprawnień wykonawcy, ustalenie rodzajów materiałów koniecznych do wykonania instalacji, także wyznaczenie miejsca składowania i przechowywania ich potrzebnych ilości, określenie nadzoru autorskiego pełnionego przez ewentualnego projektanta i sposobu współpracy, czy współdziałania z wykonawcami innych robót (budowlanych, sanitarnych…), ich kolejności, wreszcie wspólna akceptacja wynagrodzenia.
Uzgodnienia koniecznie należy ukoronować umową pisemną. W zapisach umowy nie wolno zapomnieć o warunkach gwarancyjnych. Należy pamiętać, że jeżeli wykonawca nie będzie chciał udzielić gwarancji (co jest bardzo mało prawdopodobne), to i tak za wady dzieła będzie odpowiadał z tytułu rękojmi na zasadach określonych w kodeksie cywilnym.
Prace sieciowe, zewnętrzne w stosunku do usytuowania lokalu, nie wymagają specjalnego zainteresowania inwestora. Szczególnym jego zainteresowaniem powinny być objęte roboty na elektrycznych instalacjach wewnętrznych. Trzeba wykonawcy wskazać odpowiadające wysokością miejsca gniazd wtyczkowych, przełączników, również dogodne dla wypustów oświetleniowych na ścianach i sufitach…
Instalacje gazowe, ich rodzaj, materiały i sposoby prowadzenia oraz sytuowanie ich odbiorników są w zasadzie ściśle określone przepisami. Indywidualna korekta inwestora, i to też przy zachowaniu wymaganych przepisami warunków, może dotyczyć zaledwie wymiaru długości przewodu.
Prac na instalacjach elektrycznych, gazowych i wodnych nie polecam do wykonania nawet najzdolniejszym majsterkowiczom, też tym z technicznymi dyplomami, ale bez stosownych uprawnień. Są im one nawet zabronione, co jest objęte konsekwencjami prawnymi. Ale zlecając fachowcom wykonanie zadań warto przynajmniej ogólnie być zorientowanym w ich zakresie i nawet szczegółach. Może się bowiem zdarzyć, że poniektóry „fachowiec”, upewniwszy się w braku takiej podstawowej wiedzy u zleceniodawcy stwierdzi niekonieczność być szklarzem, aby pracodawcy wciskać kit…
Instalacja elektryczna
Instalacja i urządzenia elektryczne powinny zapewniać:
a – ciągłą dostawę energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych, stosownie do potrzeb użytkowych,
b – bezpieczeństwo użytkowania, a przede wszystkim ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym, przepięciami łączeniowymi, powstawaniem pożaru, wybuchem i innymi szkodami,
c – ochronę środowiska przed skażeniem i emitowaniem niedopuszczalnego poziomu drgań, hałasu i oddziaływaniem pola elektromagnetycznego,
d – spełnienie wymagań przepisów dotyczących projektowania i budowy instalacji oraz urządzeń elektrycznych, także Polskich Norm.
W instalacjach elektrycznych budynku/mieszkania należy stosować takie złącza, jakie umożliwiają odłączenie od sieci zasilającej i są usytuowane w miejscu dostępnym dla dozoru i obsługi oraz są zabezpieczone przed uszkodzeniami, wpływami atmosferycznymi, a także ingerencją osób niepowołanych. Przewody, tzw. ochronny i neutralny, muszą być oddzielone. Do wymogów prawa budowlanego należy użytkowanie wyłączników przeciwporażeniowych i różnicowoprądowych oraz nadmiarowych w obwodach odbiorczych. Trasy przewodów powinny być prowadzone w liniach prostych, równoległych do krawędzi ścian i stropów (rys. 1). Stosowane przewody, o przekrojach do 10 mm2 , muszą być wykonane wyłącznie z miedzi. Nie wolno zapominać o urządzeniach ochrony przeciwprzepięciowej . Na rys. 2 przedstawiono niedopuszczalny sposób prowadzenia kabli.
Prowadzenie przewodów i kabli należy wykonywać w sposób umożliwiający ich wymianę bez potrzeby naruszania konstrukcji budynku czy mieszkania w obiekcie wielorodzinnym. Dopuszcza się ich prowadzenie wtynkowe, pod warunkiem pokrycia ich warstwą tynku o grubości co najmniej 5 mm.
W instalacji mieszkaniowej jest wymagane stosowanie wyodrębnionych obwodów: oświetlenia sufitowego, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazda wtyczkowego do pralki, do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników zainstalowanych na stałe.
Instalacja odbiorcza w budynku i samodzielnym lokalu musi być wyposażona w urządzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej, usytuowane w miejscu łatwo dostępnym ale zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencją osób niepowołanych.
Do wykonania instalacji w rurach zatopionych w betonie stosować należy przewody o symbolach DG, LG, DY lub LY. Instalacji wtynkowej nie wolno układać na ścianach palnych i gipsowo kartonowych. Najnowsze rozwiązania prowadzenia instalacji łączą zalety urządzeń natynkowych z wyszukaną często estetyką. Są to tzw. listwy o bardzo zróżnicowanych wymiarach przekrojów. W listwach jedno i wielokomorowych, wykonanych z barwnego poliwinitu czy ocynkowanej blachy stalowej, można umieszczać wszystkie rodzaje przewodów także telefoniczne i antenowe, oczywiście w stosownej do przekroju drutu izolacji (rys. 3).
Do mieszkaniowych instalacji stosuje się przewody z żyłą miedzianą o przekroju warunkowanym obciążeniem odbiorczym. Przewodów aluminiowych należy unikać. Przewodzą prąd 1,5 raza gorzej, są miękkie i kruche. Szybko ulegają utlenieniu.
Zgodnie z obowiązującymi wymaganiami prawa wszystkie nowo zakładane gniazda muszą być zaopatrzone w styk ochronny (bolec tzw. uziemienia – rys. 1), połączony z przewodem ochronnym (dawniej: z przewodem zerowym) .
Ciągle jeszcze produkowane i sprzedawane, opatrywane nawet znakiem bezpieczeństwa gniazda wtyczkowe bez styku ochronnego nie powinny być stosowane.
W mieszkaniach o większych powierzchniach, na każde 25 m2 powinien być instalowany dodatkowy jeden obwód. Dodatkowy obwód trzeba prowadzić również dla odbiorników siłowych (ponad 2 kW), np. do kuchni elektrycznej. Do jednego obwodu nie powinno być włączonych więcej niż 20 opraw świetlnych lub 10 gniazd wtyczkowych.
W dobie postępującej liczby urządzeń elektrycznych dużej mocy w mieszkaniu (piec kuchenny, zamrażarka, zmywarka, podgrzewacze wody…) należy przewidzieć zwiększenie mocy zainstalowanej nawet do 20 kW na lokal, a doliczając ogrzewanie elektryczne – do 50 kW.
Do ochrony obwodów elektrycznych przed skutkami tzw. przeciążeń mogą być stosowane bezpieczniki topikowe, samoczynne i różnicowoprądowe. W budownictwie nowym jest wymagane zabezpieczenie różnicowe.
We wszystkich nowych instalacjach elektrycznych i podczas naprawy starych obowiązkowo muszą być układane trzy przewody: liniowy (fazowy) L, w izolacji czarnej lub brązowej, neutralny – N (niebieski), na stałe połączony z przewodem neutralnym w wewnętrznej linii zasilającej oraz ochronny – PE (zielono żółty), połączony z tzw. szyną wyrównawczą w mieszkaniu.
Należy pamiętać, aby do wszelkich robót przy instalacji elektrycznej zatrudniać tylko wykonawców posiadających stosowne uprawnienia zezwalające do prowadzenia takich prac.
Temat kolejny tego działu informacji przedstawi podstawowe wiadomości o prowadzeniu instalacji wodociągowych.
Andrzej Markowski-Wedelstett
