Bogdan Miś: Działo się…(3)5 min czytania

2015-11-20.

Po raz trzeci spotykamy się na tych łamach z historią nauki i techniki w pigułce. Przypominam w tych artykułach wybrane fakty z tej dziedziny; wybrane – dodam  – najzupełniej dowolnie. Proszę o wybaczenie, jeśli coś pomijam (a pomijam wiele wydarzeń, bo – jak już pisałem – każdego dnia działo się ich mnóstwo); wyliczam te, które mnie osobiście wydają się szczególnie ważne, intrygujące lub zabawne. Zaczynam zatem kolejną porcję kalendarium:

18 listopada

1789 – W Corneilles pod Paryżem urodził się niejaki Loius Daguerre. Niewielu z nas zapewne powiąże go w jakiś sposób z techniką, choć słowo dagerotyp powinno już państwu coś powiedzieć. Tak, tak: pan Ludwik stworzył fotografię. Dagerotyp to nazwa jego wiekopomnego wynalazku: na metalowej płytce powstaje obraz, którego jednak nie daje się powielić. Dagerotypię oficjalnie ogłoszono w roku 1839, a była używana do połowy XIX wieku.

Dagerotyp z roku 1838, wykonany przez samego Daguerre’a

1920 – Płynąc slupem (to taki statek – ma jeden maszt: grotmaszt. Podstawowe ożaglowanie slupa to grot oraz podnoszony na sztagu fok. Jest to najczęściej spotykany w Polsce typ jachtu żaglowego) „Hero” z zaledwie 65-osobową załogą kapitan Nathaniel Brown Palmer odkrył Antarktydę. Pretensje do odkrycie zgłaszali też Rosjanin Bellingshausen i Anglik Bransfield).

1906 – Urodził się George Wald, amerykański fizjolog, biochemik, profesor biologii na Uniwersytecie Harvarda w Cambridge w Stanach Zjednoczonych, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 1967 roku za ustalenie zachodzących w siatkówce oka procesów chemicznych.

19 listopada

1840 – W Rosji przyszedł na świat embriolog Aleksander Kobalewski, który odkrył wspólnych schemat rozwoju wszystkich wyższych zwierząt.

James B. Sumner

1877 – Urodził się w Canton, Massachusetts biochemik James B. Sumner. Kiedy w wieku 17 lat stracił na polowaniu rękę – odradzano mu dalszą naukę, a już na pewno chemię. Sumner nie posłuchał i w 1946 został laureatem Nobla (wspólnie z J. H. Northorpem i W. M. Stanleyem) za otrzymanie krystalicznych postaci enzymów ureazy i katalazy. Pozwoliło to ostatecznie ustalić, że enzymy – to rodzaj białek. Jednoręki Sumner był także wybitnym sportowcem, świetnie grał w tenisa. Zmkarł w 1955 roku.

1954 – Tak, tak. Dopiero wtedy – a niektórym się zdaje, że to było „od zawsze” – w USA zainstalowano automat do pobierania opłat przy wjeździe na płatną autostradę. Działo się to na Union Toll Plaza w Newark w stanie New Jersey.

20 listopada

1620 – Na pokładzie „Mayflower” przyszedł na świat niejaki Peregrine White: pierwsze angielskie dziecko, które urodziło się w Ameryce…

Teleskop kosmiczny Hubble’a, nazwany tak na cześć genialnego uczonego. Zdjęcie wykonano z pokładu promu Discovery w 1997 roku.

1889 – W Marshfield, Missouri urodził się Edwin Powell Hubble, twórca astronomii pozagalaktycznej, jeden z największych astronomów i kosmologów w dziejach. Jako pierwszy udowodnił, że tzw. „mgławice spiralne” są odległymi galaktykami znajdującymi się poza Drogą Mleczną. Jemu też przypisuje się odkrycie w 1929 roku zjawiska rozszerzania się Wszechświata, wyrażonego matematycznie w postaci prawa nazwanego jego imieniem.

1969 – Rząd Richarda Nixona zakazał stosowania w budynkach mieszkalnych proszku DDT (dichlorodifenylotrichloroetan, środek owadobójczy znany też pod nazwami handlowymi Azotox, Ditox, Tritox i in.) co praktycznie oznaczało początek końca używania tej groźnej dla ludzi substancji na całym świecie.

21 listopada

Pierwszy lot balonem

1783 – Pierwszy lot człowieka. Panowie Jean François Pilâtre de Rozier i markiz François Laurent d’Arlandes wykonali lot balonem bez uwięzi o nazwie „Réveillon”.

1818 – Niedaleko  Aurory w stanie Nowy Jork urodził się Lewis Henry Morgan, uważany za ojca naukowej antropologii, jeden z przedstawicieli ewolucjonizmu w naukach społecznych. W 1856 roku został członkiem American Association for the Advancement of Science, a w 1875 – National Academy of Sciences. Jedno z bardzo ciekawych odkryć uczonego: doszedł do wniosku, że filozof grecki Seneka stosował zupełnie inny od używanego w XIX wieku anglosaskiego system ustalania pokrewieństwa i system Seneki był taki, jakiego używają Indianie. Morgan stworzył też pierwszą naukową teorię rozwoju cywilizacji, przypisując ogromną rolę w jego postępie  – zmianom w produkcji żywności. Że mocno to przypomina pomysły marksistów? Pewno Marks czytał Morgana, albo odwrotnie…

A. Edison ze swoim fonografem

1877 – Thomas Alva Edison zaprezentował jeden ze swoich najsłynniejszych wynalazków: fonograf, mówiący aparat.

22 listopada

1842 – Wybuch wulkanu na górze Świętej Heleny, pierwszy w Ameryce Północnej wybuch wulkanu, którego data jest precyzyjnie ustalona.

1922 – Nowojorska Orkiestra Filharmoniczna zagrała po raz pierwszy w dziejach specjalnie dla radia. Wkrótce słuchanie niedzielnych radiowych koncertów symfonicznych stało się w USA tradycją wielu rodzin. Były kiedyś czasy… Chyba od tej pory nieco schamieliśmy.

S. Bluford

1942 – W Filadelfii urodził się Guion S. Bluford, pierwszy Afroamerykanin w Kosmosie (poleciał w roku 1983, był to pierwszy nocny start i nocne lądowanie wahadłowca).

23 listopada

1221 – w Burgos w Hiszpanii urodził się Alfons X Mądry (el Sabio po hiszpańsku), jeden z nielicznych władców, którzy zasłużyli w pełni na swój przydomek. Król zajmował się astronomią – od jego imienia nazwano Tablice Alfonsyńskie, które były przez z górą 300 lat najdokładniejszymi tablicami astronomicznymi. Ów król ma też swój krater na Księżycu.

1948 – Opatentowano obiektyw ze zmienną ogniskową, tzw. zoom. Patent nr 2454686 otrzymał dr Frank Back z Nowego Jorku.

24 listopada

Karykatura z epoki, drwiąca z Karola Darwina

1859 – Oficyna Johna Murraya opublikowała w Londynie niewielką zieloną książkę. Pierwsze wydanie liczyło 500 egzemplarzy, sprzedawano je po 15 szylingów. Tytuł dziełka brzmiał „O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego”, autor: Karol Darwin. Książka jest jedną z najdonioślejszych w dziejach, oznaczała przewrót cywilizacyjny na miarę kopernikańskiego.  I pomyśleć, że jest jeszcze dziś na świecie sporo idiotów, którzy na dźwięk nazwiska Darwina dostają religijnej piany na ustach z wściekłości…

1873 – Opatentowano drut kolczasty (Joseph Gidden z DeKalb w Illinois).

Jack Ruby strzela do Oswalda

1963 – Pierwsza w dziejach transmisja na żywo… zabójstwa człowieka. Widzowie całego świata obejrzeli ją potem wielokrotnie: chodzi o zastrzelenie Lee Harveya Oswalda przez Jacka Ruby’ego.

Nadziało się w tych dniach…

Bogdan Miś