Bogdan Miś: Działo się… (4)

2015-11-27.

[dropcap]K[/dropcap]ontynuujemy nasze kalendarium; przyjęli je Państwo z sympatią, więc – jedziemy dalej. Tym razem bierzemy pod lupę tydzień 25 listopada – 1 grudnia. Oto kolejne wspominki o odkryciach uczonych i wynalazców…

25 listopada

1715– Po raz pierwszy w dziejach mieszkaniec kontynentu amerykańskiego uzyskał angielski patent. Wynalazca (z Pensylwanii) nazywał się Thomas Masters, zaś wynalazek dotyczył sposobu czyszczenia i konserwowania kukurydzy.

1887 – w Filadelfii urodził się E. Newton Harvey, zoolog. Zasłynął z odkrycia dlaczego świetliki świecą. Na początku XX wieku badając wyciąg ze świecącej krewetki odkrył proces bioluminescencji, powodujących świecenie wielu gatunków (poza krewetką i świetlikiem niektóre mątwy, grzyby, bakterie, meduzy i robaki).

rys1

Narada nad „Człowiekiem z Piltdown”. Drugi z prawej – Charles Dawson.

1953– Pięciu parlamentarzystów brytyjskich zawnioskowało o udzielenie nagany British Museum, które – jak to się dziś mówi – rzeczywiście niebywale „dało się wkręcić”. Chodzi o słynne oszustwo z rzekomym odkryciem „Człowieka z Piltdown”. Otóż w 1912 roku do rąk uczonych trafiła niesłychanie umiejętne spreparowana czaszka, złożona częściowo z fragmentów czaszki ludzkiej, częściowo zaś z kości szympansa. Długie lata uważano ją za czaszkę „brakującego ogniwa” ewolucji między małpą a człowiekiem. Oszustwo – czy, jak kto woli, żart – na lata zahamowało postęp paleontologii… Podobno autorem tego wybryku był paleontolog-amator, adwokat Charles Dawson

26 listopada

1832 – Pierwszy w Ameryce tramwaj (konny) zaczął kursować w Nowym Jorku. Nosił imię Johna Masona, znanego bankiera, organizatora Kolei Harlemsko-Nowojkorskiej.

1898 – W Niemczech w rodzinie pastora przyszedł na świat Karl Ziegler, laureat Nobla z roku 1963, pionier chemii tworzyw sztucznych. Jego największe odkrycie (z 1953 roku) było – jak to w nauce bywa – czysto przypadkowe: stwierdził mianowicie, że dodanie do pewnych substancji śladowych ilości metalu powoduje powstanie bardzo trwałego polietylenu.

rys2

Promieniowanie synchrotronowe pulsara w środku Mgławicy Kraba

1967 – Pewna studentka Cambridge, niejaka Jocelyn Bell, używając po raz pierwszy nowej aparatury do szybkiej rejestracji obrazu odkryła coś dziwnego, co określiła mianem „jakieś byle co”. Okazało się, że dokonała odkrycia… pierwszego pulsara. Ale Nobla za to dostała nie, ona ale jej szef, Anthony Hewish…

27 listopada

rys3

Celsjusz na obrazie Olofa Areniusa

1701 – Urodził się w Uppsali w Szwecji Anders Celsius (Celsjusz), twórca najpopularniejszej na świeci skali temperatur. Celsjusz byłastronomem; jako pierwszy dostrzegł związek między zorzą polarną a magnetyzmem. Co ciekawe, w pierwszej wersji jego skali, 100 stopni odpowiadało… punktowi zamarzania (a nie wrzenia) wody.

1874 – W Motolu pod Pińskiem na Białorusi urodził się słynny chemik Chaim Azriel Weizmann, któremu w 1911 roku udało się wyhodować bakterie, produkujące… aceton. Weizmann jest jednym z nielicznych uczonych, którzy objęli w swoim kraju najwyższe stanowiska: w latach 1948-1952 był pierwszym prezydentem Izraela.

1963 – Tajemnicą do dziś niewyjaśnioną pozostaje pojawienie się na Księżycu czerwonej chmury, która została zarejestrowana przez kilka obserwatoriów. Zjawisko trwało 75 minut, nie ustalono ani przyczyny, ani składu dziwnego obłoku.

28 listopada

1837 – W Starkey (stan Nowy Jork) urodził się John Wesley Hyatt, wynalazca pierwszego w historii tworzywa sztucznego (gdyby kto pytał: celuloidu…). Tworzywo powstało w wyniku udziału Hyatta w konkursie na surogat kości słoniowej, z której robiono wtedy kule do bilardu; nagroda za to dokonanie wynosiła 10 000 dolarów. Wynalazca zebrał w ciągu życia pokaźną liczbę ok. 200 różnych patentów.

1858 – Przyszedł na świat w Sheffield, w rodzinie bogatego fabrykanta stali sławny metalurg, Sir Robert Hadfield, twórca supertwardej stali z domieszkami manganu. Była to pierwsza w dziejach tzw. stal stopowa. Ten  wynalazek doprowadził do stworzenia stali nierdzewnych.

rys4

Enrico Fermi

1954 – w Chicago na raka żołądka zmarł genialny fizyk, Enrico Fermi, jeden z pionierów atomistyki, współtwórca bomby atomowej, laureat Nobla z roku 1938 za wytworzenie nowych pierwiastków promieniotwórczych.

29 listopada

rys5

Christian Doppler

1803 – Świat zaszczycił swoim pojawieniem się w austriackim Salzburgu Christian Doppler, matematyk i fizyk. Jako pierwszy zaobserwował i opisał zjawisko nazwane potem od jego nazwiska efektem Dopplera. Efekt ten powoduje zwiększenie się częstotliwości fali (dźwiękowej, świetlnej) zbliżającego się źródła (np. pojazdu) i zmniejszenie się jej dla źródła oddalającego się. Został uczonym, bo z powodu wątłej budowy ciała nie nadawał się do pracy – po ojcu – jako kamieniarz…

1929 – W gruncie rzeczy to tak niedawno, a tego dnia właśnie samolot po raz pierwszy w dziejach przeleciał nad Biegunem Południowym. Richard Byrd dowodził trzysilnikowym samolotem marki Ford. Załoga poza nim liczyła trzy osoby, pilotował Bernt Balchen.

1951 – Pierwszy w dziejach podziemny wybuch jądrowy. Stało się to na Frenchman Flat w stanie Nevada.

30 listopada

1761– W Selby w Anglii urodził się w rodzinie duchownego Smithson Tennant. Odkrył osm i iryd, a także spostrzegł – i dwoiódł – że diament jest tylko odmianą węgla.

rys6

Sir Jagadis Chandra Bose

1858 – Odnotujmy urodziny pierwszego światowej sławy uczonego z Indii. Sir Jagadis Chandra Bose był przede wszystkim fizykiem, ale w ogóle wszechstronnym uczonym. Miał ogromną wiedzę z dziedziny biologii, fizyki, botaniki, archeologii oraz biofizyki. Był również pisarzem. Swoją książką “Niruddesher Kahini” z 1896 roku zapoczątkował rozwój literatury science-fiction w języku bengalskim. . Skonstruował aparaturę do rejestracji wzrostu i poruszania się roślin.

1974 – D. C. Johanson odkrył w Hadar w Etiopii szczątki (ok. 40% szkieletu) najstarszego znanego wówczas przodka człowieka, słynnej „Lucy”. Owa „Lucy” w momencie śmierci miała 106 cm wzrostu i ok. 40 lat. Imię otrzymałą od… piosenki Beatlesów Lucy on the Sky with Diamonds.

1 grudnia

rys7

Martin Heinrich Klaproth

1743 – Urodził się niemiecki chemik Martin Heinrich Klaproth, odkrywca uranu i cyrkonu (1789) oraz ceru (1803). Był w swych doświadczeniach niesłychanie pedantyczny i rzetelny, stąd często określa się go mianem „ojca chemii analitycznej”.

1947 – w Cambridge w Anglii zmarł genialny matematyk Godfrey Harold Hardy.  Prócz wielu znamienitych odkryć matematycznych jest tzw. prawo Hardy’ego i Weinberga z dziedziny ekologii. W 1908 roku mianowicie wspólnie z lekarzem Wilhelmem Weinbergiem dowiódł, że w dużych populacjach stosunek liczby genów odpowiedzialnych za dziedziczenie cech dominujących do liczby genów odpowiadających za dziedziczenie genów recesywnych jest mniej więcej stały. Wyjaśnia to, dlaczego przekazywane są nawet geny będące nośnikami cech groźnych i rzadkich.

Wyszperał

Bogdan Miś

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com