Stanisław Obirek: Jesteście światłem świata

czyli o równym traktowaniu przestępców w sutannach

01.06.2019

Pierwszego czerwca 2019 roku wchodzi w życie list apostolski papieża Franciszka Vos estis lux mundi, czyli „Wy jesteście światłem świata. Nie może się ukryć miasto położone na górze” (Mt 5, 14), poświęcony nowym regulacjom prawnym dotyczącym przypadków wykorzystywania seksualnego już nie tylko nieletnich, ale w ogóle przestępczych zachowań w tym zakresie kleru katolickiego. Dla chętnych polecam lekturę całości dostępnej w różnych językach na stronie vatican.va:

Lettera Apostolica in forma di “Motu proprio” del Sommo Pontefice Francesco “Vos estis lux mundi”

§1. Salvo nei casi previsti nei canoni 1548 §2 CIC e 1229 §2 CCEO, ogni qualvolta un chierico o un membro di un Istituto di vita consacrata o di una Società di vita apostolica abbia notizia o fondati motivi per ritenere che sia stato commesso uno dei fatti di cui all’articolo 1, ha l’obbligo di segnalare tempestivamente il fatto all’Ordinario del luogo dove sarebbero accaduti i fatti o ad un altro Ordinario tra quelli di cui ai canoni 134 CIC e 984 CCEO, salvo quanto stabilito dal §3 del presente articolo.

Dokument nie jest długi i ma charakter techniczny, tzn. omawia konkretne przypadki i sposoby reagowania. Żargon watykański może irytować, ale warto się z nim zapoznać, by rozumieć choćby język, jakim się posługują polscy biskupi. Oto niektóre wyimki z tego listu.

Zacznę od ideologicznego wstępu, w którym wyraźnie zaznaczono, że głównym celem jest uratowanie wiarygodności Kościoła:

Przestępstwa związane z wykorzystywaniem seksualnym obrażają naszego Pana, powodując u ofiar szkody fizyczne, psychiczne i duchowe oraz szkodzą wspólnocie wiernych. Aby takie zjawiska, w jakichkolwiek formach, nie miały więcej miejsca, potrzebne jest nieustanne i głębokie nawrócenie serc, potwierdzone konkretnymi i skutecznymi działaniami, które angażowałyby wszystkich w Kościele, tak aby osobista świętość i zaangażowanie moralne mogły przyczynić się do krzewienia pełnej wiarygodności przepowiadania ewangelicznego i skuteczności misji Kościoła.

Potem mowa jest o odpowiedzialności biskupów:

Odpowiedzialność ta spoczywa przede wszystkim na następcach Apostołów, ustanowionych przez Boga do przewodzenia duszpasterskiego Ludowi chrześcijańskiemu i wymaga ona od nich wysiłku, by uważnie podążać śladami Boskiego Mistrza.

Jak dotąd to naśladowanie Jezusa nie bardzo im wychodzi, raczej dbanie o interes firmy. Więc jestem ciekaw, co taki dokument zmieni.

W pierwszej części o charakterze ogólnym są wyszczególnione poszczególne osoby i ich zachowania, które objęte są stosownymi przepisami. Tak więc chodzi o: „Niniejsze przepisy stosuje się w przypadku zawiadomień odnoszących się do duchownych lub członków instytutów życia konsekrowanego czy stowarzyszeń życia apostolskiego dotyczących”. A więc do szeroko rozumianego kleru, zarówno diecezjalnego, jak i zakonnego, obejmują również kobiety, czyli zakonnice.

Ważne jest, by osoby składające zawiadomienia (do biskupa) były chronione. Można się zastanawiać nad skutecznością mechanizmu, skoro jedynym gwarantem jego funkcjonowania jest ordynariusz. Jak wiadomo, różnie bywało z tą skutecznością i zapewne od poszczególnych biskupów będzie zależało udrożnienie mechanizmu zmowy milczenia, który do tej pory skutecznie paraliżował próby pociągnięcia do odpowiedzialności karnej przestępców w sutannach.

Owszem nadal obowiązuje domniemanie niewinności oskarżonego, który ma prawo do obrony dobrego imienia. Jednak przepisy są tak skonstruowane, by sprawy nie utonęły w kuriach biskupich, gdyż biskupi mają obowiązek zgłaszania sprawy do Watykanu, a ściślej do Kongregacji Nauki Wiary. Znowu można się zastanawiać czy biskupi mający „dojścia i wypływy” w Watykanie ich nie wykorzystają do uniknięcia odpowiedzialności, jak wskazuje na to znany przykład abpa Juliusza Paetza z Poznania, który mimo dowiedzionych nagannych zachowań nadal cieszy się szacunkiem najbliższego otoczenia, a ofiarom odmówiony elementarnego zadośćuczynienia. To samo dotyczy chroniącego Paetza dzisiejszego metropolity krakowskiego abpa Marka Jędraszewskiego, który rozpętał akcję zniesławiania ofiar, skutecznie zamykając im usta.

W każdym razie w świetle nowych regulacji:

Każdy, kto pomaga metropolicie w dochodzeniu, zobowiązany jest działać bezstronnie i bez konfliktu interesów. Ilekroć uważa, że ​zachodzi konflikt interesów lub nie jest w stanie zachować niezbędnej bezstronności, aby zapewnić rzetelność dochodzenia, zobowiązany jest powstrzymać się od działania i zgłosić tę okoliczność metropolicie”.

Trzeba poczekać, jak te nowe przepisy wpłyną na praktykę konkretnych kościołów lokalnych, w tym polskiego.

Jak wspomniałem, główna słabość motu proprio (taka jest ranga tego dokumentu powstałego z własnej inicjatywy papieża) polega na tym, że reguluje on mechanizmy powiadamiania o przestępstwach seksualnych w ramach instytucji kościelnych. Owszem na końcu pojawia się postulat, by były one uzgadniane z obowiązującym prawem państwowym, co rodzi nadzieję, że tak istotnie będzie i że przestępcy w sutannach nie będą traktowani przy użyciu taryfy ulgowej, jak to się stało w pamiętnym przykładzie proboszcza pedofila z Tylawy. Był on zgodnie broniony przez władzę kościelną (abp Józef Michalik) i świecką (prokurator Stanisław Piotrowicz). Jednak mimo tych wysiłków ramienia świeckiego i kościelnego przestępca został ostatecznie skazany.

Tak więc ten końcowy zapis mówiący o współdziałaniu władzy kościelnej ze świecką stwarza możliwość dalszej normalizacji procedur prawnych: Niniejsze przepisy stosuje się bez uszczerbku dla praw i obowiązków ustanowionych gdziekolwiek w ustawodawstwie państwowym, w szczególności dotyczących ewentualnych obowiązków zawiadomienia właściwych władz cywilnych. A w każdym razie otwiera możliwość działania sędziom i prokuratorom, również w kraju takim jak Polska, w którym pozycja instytucji kościelnych jest wyjątkowo silna, do sprawiedliwych i zgodnych z prawem wyroków.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com