Bogdan Miś: Działo się (225)8 min czytania

03.03.2020

Kolejny tydzień (4-10 marca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

4 marca

1904 – Urodził się George Gamow (zm. 19 sierpnia 1968) – amerykański fizyk jądrowy i kosmolog, pochodzenia rosyjskiego. Poza wszystkim wspaniały popularyzator nauki, autor świetnego cyklu o panu Tompkinsie. W 1947 wraz ze współpracownikami opracował hipotezę powstawania pierwiastków („teoria α,β,γ” od nazwisk Alpher, Bethe i Gamow).

1918 — Wybuchła pandemia grypy „hiszpanki”, która zabiła od 50 do 100 milionów osób.

1977 — Do Los Alamos Laboartories dotarł pierwszy superkomputer Cray-1, zakupiony za sumę 19 mln dolarów. Wraz z freonowym systemem chłodzenia ważył 5,5 tony. Miał 8 MB pamięci RAM. Dziś tysiąc razy większą pamięć operacyjną ma średniej klasy smartfon. Na świecie zostało sprzedanych około 80 komputerów Cray-1, kosztujących od 5 do 8 milionów USD.

5 marca

1512 — Urodził się Gerard Merkator, właśc. Gerhard Kremer (łac. Gerardus Mercator; zm. 2 grudnia 1594) – flamandzki matematyk i geograf, prekursor współczesnej kartografii. Autor tzw. odwzorowania walcowego wiernokątnego, znanego jako odwzorowanie Merkatora (walec owinięty na kuli, której punkty rzutuje się na powierzchnię walca).

1936 – Oblatany został jeden z najsłynniejszych samolotów świata, myśliwiec brytyjski Supermarine Spitfire („złośnik, choleryk”) Miał wiele wersji. Ostatni egzemplarz Mk 24 (WN496) ukończono w lutym 1948 roku.

1946 — W Fulton w stanie Missouri Winston Churchill użył po raz pierwszy sformułowania „żelazna kurtyna” określającego linię podziału Europy na blok wschodni i zachodni. Przemówienie to przyjmuje się za początek zimnej wojny.

6 marca

1899 – W Niemczech została zarejestrowana aspiryna (kwas acetylosalicylowy) produkowana przez koncern Bayer. Wynalazcą specyfiku był Felix Hoffman. Jeden z najpopularniejszych przeciwbólowych i przeciwgorączkowych leków na świecie.

1913 — Tę datę postawił Niels Bohr na liście, wysłanym do swojego mentora, Ernesta Rutherforda. W liście opisał swój słynny model budowy atomu – z jądrem w środku, wokół którego krążą elektrony. Była to modyfikacja modelu Rutherforda, do której Bohr dodał dwa postulaty, zupełnie niezgodne z ówczesną klasyczną elektrodynamiką. Zgodnie z jednym z nich elektron wokół jądra nie może poruszać się po dowolnej orbicie, lecz tylko po niektórych. Ponadto elektron poruszając się po danej orbicie, nie emituje ani nie pochłania energii. Elektron emituje foton, jeżeli spada z orbity wyższej na niższą, a pochłania foton, jeżeli przechodzi z orbity niższej na wyższą. Model Bohra po kilkunastu latach został uznany za przybliżenie rzeczywistości. Obecne teorie są daleko bardziej skomplikowane i znacznie trudniejsze do objaśnienia.

1926 — Urodził się Andrzej Wajda, znakomity polski reżyser filmowy i teatralny, także malarz (zm. 2016). Czterokrotnie jego filmy otrzymały nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. W latach 1989–1991 senator I kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.

7 marca

321 – Cesarz rzymski Konstantyn I Wielki wydał edykt ustanawiający niedzielę („dies Solis”) dniem wolnym od pracy w urzędach, rzemiośle i handlu, natomiast niezakazujący pracy w rolnictwie. Zarządzenie zmieniało długość tygodnia (do tej chwili obowiązywał tydzień 8-dniowy, tzw. nundinae) i sankcjonowało przyjęty w chrześcijaństwie zwyczaj święcenia pierwszego dnia tygodnia (niedzieli).

1876 — Alexander Graham Bell opatentował (US patent No.174,465) „udoskonalenie telegrafu”, jak nazwał … telefon. Ciekawostka: W roku 1876 dwóch wynalazców, Elisha Gray i Alexander Bell, samodzielnie zaprojektowało swoje telefony. Obaj mężczyźni szybko udali się do urzędu patentowego; dzieliła ich różnica kilku godzin; Bell jako pierwszy opatentował swój telefon. Elisha Gray i Alexander Graham Bell stoczyli słynną bitwę prawną o wynalezienie telefonu; zwycięsko wyszedł z niej Bell.

1979 — Odkryto pierścienie, okalające Jowisza. Informację o tym wyczytano z fotografii, wykonanych przez amerykańską sondę kosmiczną Voyager 1. Przy okazji: pierścienie Saturna znamy od 1610 roku, pierścienie Urana odkryto zaś w roku 1977. Ale do dziś publiczność wie tylko o pierścieniach Saturna…

8 marca

1817 – Założono Nowojorską Giełdę Papierów Wartościowych (NYSE). To największa giełda papierów wartościowych na świecie. Przeciętny dzienny obrót wynosi około 1,46 mld walorów o wartości 46,1 mld USD. Kapitalizacja giełdy wynosi 16,61 biliona dolarów (2015). To tu zaczął się 24 października 1929 roku słynny Wielki Kryzys, który gruntownie zmienił gospodarkę światową.

1946 — Amerykańska gazeta New York Journal uzyskała od Cicil Aeronautics Administration licencję nr 1 na użytkowanie w celach cywilnych śmigłowca. Śmigłowiec służył do zbierania wiadomości i dostarczania zdjęć. Był to Bell 47B. Jednocześnie był to pierwszy w historii śmigłowiec niewojskowy.

1971 — Joe Frazier definitywnie ciężko wywalczonym sukcesem zakończył karierę pięściarską Muhammeda Alego (Cassiusa Claya) w 15-rundowym meczu o mistrzostwo świata, nazwanym potem „bokserskim pojedynkiem stulecia”.

9 marca

1847 – Zmarła Mary Anning (ur. 21 maja 1799) – jedna z pierwszych brytyjskich paleontolożek. Kolekcjonowanie skamieniałości stało się modne na początku wieku XIX. Początkowo było to traktowane wyłącznie rekreacyjnie, ale stopniowo zaczęło przeważać podejście naukowe. Mary początkowo traktowała wyszukiwanie i sprzedawanie skamieniałości jako zajęcie czysto zarobkowe. Wkrótce jednak związała się ze środowiskiem naukowym, a zbieranie skamieniałości przerodziło się w pasję i wzięło górę nad podejściem czysto komercyjnym. Pierwsze ważne znalezisko Mary miało miejsce niedługo po śmierci ojca, w 1812, kiedy odnalazła szkielet ichtiozaura. Następnym wielkim odkryciem był pierwszy w historii prawie kompletny szkielet plezjozaura odkryty w 1821.

1943 – Urodził się genialny szachista amerykański Bobby Fisher (zm. 2008), mistrz świata w latach 1972 –1975, od 2005 obywatel Islandii. Był pierwszym młodocianym arcymistrzem w historii szachów. W wieku 19 lat Fischer po zajęciu czwartego miejsca w turnieju pretendentów awansował do ścisłej światowej czołówki. Rok później zdobył tytuł mistrza USA niezwykłym wynikiem 11 wygranych partii na 11 rozegranych w turnieju. Zmienił obywatelstwo, ponieważ rząd USA ścigał go karnie za rozegranie — wbrew sankcjom — meczu z reprezentującym ZSRR Borysem Spasskim.

1959 — Na amerykańskich Targach Zabawek zadebiutowała lalka Barbie. Do dziś na świecie sprzedano ponad miliard egzemplarzy tego kiczowatego przedmiotu. Kilka ciekawostek:
Lalka dopiero w 2000 roku otrzymała pępek.
Barbie ubierana była przez 75 projektantów, dla 150 stanowiła inspirację, a jej stroje wykrojono z ponad 96 tys. kilometrów tkanin (ta liczba wciąż wzrasta).
Nie zawsze Barbie wygląda jak amerykańska dziewczyna. Miała ponad 40 narodowości.
Pełniła ponad 130 różnych profesji.
Jedna lalka Barbie sprzedaje się co 3 sekundy w jednym z miejsc na świecie.

10 marca

1797 — Caspar Wessel, (1745 – 1818) – norwesko-duński matematyk, z zawodu mierniczy, przedstawił na spotkaniu Królewskiej Duńskiej Akademii Nauk nową interpretację liczb zwanych zespolonymi jako punktów płaszczyzny z częścią rzeczywistą liczby na osi x i częścią urojoną na osi y. Kilka lat później pomysł ten został również opracowany przez Jeana-Roberta Arganda, amatora matematyki, który opublikował swoje pomysły w anonimowej monografii (1806). Wspomniana interpretacja zwana była przez wiele lat schematami Arganda, ale pierwszeństwo Wessela nie ulega najmniejszej wątpliwości.

1628 – Urodził się Marcello Malpighi (zm. 29 listopada 1694) – włoski biolog. Jest twórcą anatomii mikroskopowej. Opisał krwinki czerwone, naczynia włosowate, strukturę tkanki płucnej oraz budowę owadów, w tym tchawki i narządy wydalnicze (cewka Malpighiego).

2008 — Leonard Cohen (1934-2016) kanadyjski poeta, pisarz i piosenkarz tworzący w stylu piosenki autorskiej w gatunku folk rock, został przyjęty do Rock and Roll Hall of Fame. Przypadkową sławę przyniosła mu piosenka Suzanne, której profesjonalną wersję nagrała folkowa piosenkarka Judy Collins. Utwór ten stał się radiowym przebojem roku 1965. 24 października 2003 otrzymał z rąk gubernatora generalnego Kanady Adrienne Clarkson Order of Canada, najwyższe odznaczenie kanadyjskie, przyznane mu za wybitny wkład w rozwój kanadyjskiej kultury. Jego ojciec pochodził z Polski.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.