Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
5 października
1869 – W Glasgow zwodowano statek Otago, jedyny żaglowiec, którym dowodził w latach 1888-1889 jako kapitan wielki pisarz Joseph Conrad (Józef Konrad Korzeniowski).
1917 – Prezydent USA Woodrow Wilson podpisał dekret zezwalający Polakom z USA formować swoją armię, do czego doszło w kanadyjskim Tadeusz Kosciuszko Camp. Był to obóz szkoleniowy dla ponad 22 tysięcy polskich ochotników do powstającej we Francji Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera, zorganizowany w latach 1917-1919 w kanadyjskim miasteczku Niagara-on-the-Lake na granicy ze Stanami Zjednoczonymi.
1962 – Premiera filmu sensacyjnego Doktor No w reżyserii Terence’a Younga, pierwszego z serii z agentem 007 Jamesem Bondem. Autor niniejszych notatek nigdy nie mógł pojąć niesłychanej popularności tego i kolejnych filmów o Bondzie; są one wprawdzie miejscami zabawne, ale w sumie – mocno „takie sobie”. No, ale lud kocha takie rozrywki.
6 października
1889 – W Paryżu otwarto kabaret Moulin Rouge. Od czasu powstania prezentuje przedstawienia taneczne, w których na scenie występują tancerze i tancerki ubrani w kolorowe, wymyślne stroje. Tancerki często prezentują się topless, ozdobione biżuterią lub barwnymi piórami. Na przestrzeni lat Moulin Rouge stał się słynny z wykonywanego tu kankana.
1914 – Urodził się Thor Heyerdahl (zm. 18 kwietnia 2002) – norweski etnograf i podróżnik, zajmował się także antropologią i archeologią, organizator i uczestnik dwóch wypraw transoceanicznych na tratwie „Kon-Tiki” w 1947 roku i papirusowej łodzi „Ra” w latach 1969–1970. Legenda odkrywców. Uwierzycie, że spotkałem się z nim oko w oko? Był w Polsce i bardzo mu nasz kraj przypadł do gustu, w każdym razie niektóre nasze specjalności.
1927 – W Nowym Jorku odbyła się premiera uważanego za pierwszy w historii filmu dźwiękowego Śpiewak jazzbandu w reżyserii Alana Croslanda. Jednak rok wcześniej, w sierpniu 1926, odbyła się premiera filmu Don Juan, gdzie też udźwiękowiono taśmę filmową muzyką oraz dialogami. Śpiewak jazzbandu był klasycznym filmem niemym (dialogi przedstawiano na tablicach z napisami) ale na udźwiękowionej taśmie filmowej oprócz muzyki pojawiają się obszerne wstawki śpiewane realistycznie, zsynchronizowane z obrazem. Film stanowił rewolucję, która zakończyła erę kina niemego.
7 października
1769 – 127 lat po przegonionym przez tubylców podczas próby zejścia na ląd Abelu Tasmanie, James Cook odkrył ponownie Nową Zelandię.
1910 – W Szwajcarii (dziwni ludzie…) wprowadzono zakaz produkcji i sprzedaży absyntu. Absynt to wysokoprocentowy napój alkoholowy otrzymywany w procesie ekstrakcji różnego rodzaju ziół, przede wszystkim kwiatów i liści piołunu (Artemisia absinthium) oraz anyżu, z dodatkiem kopru włoskiego, hyzopu i innych. Absynt zaliczany jest do wódek smakowych. Zawarty w piołunie tujon został oskarżony o większość rzekomo szkodliwych skutków spożywania tego alkoholu. Do roku 1915 zakazano wytwarzania i sprzedaży absyntu w większości państw europejskich i w Stanach Zjednoczonych. Wznowienie produkcji nastąpiło na początku lat 90. XX wieku, kiedy państwa należące do Unii Europejskiej zaczęły stopniowo zezwalać na produkcję i sprzedaż trunku. I to jest kolejny dowód na głęboki sens istnienia Unii.
1952 – Girard Feissel otrzymał amerykański patent na kod kreskowy. Dziś to obowiązkowe oznaczenie na każdym towarze, występujące zresztą w wielu wersjach. Głównym zastosowaniem kodu kreskowego jest automatyczna identyfikacja produktów w szeroko pojętej logistyce.
8 października
1888 – Urodził się Ernst Kretschmer (zm. 8 lutego 1964) – niemiecki lekarz psychiatra, profesor Uniwersytetu w Marburgu oraz Uniwersytetu Eberharda i Karola w Tybindze, twórca teorii konstytucjonalnej. W 1921 roku opublikował monografię Körperbau und Charakter (Budowa ciała i charakter) gdzie przedstawił teorię, według której typ budowy ciała wiąże się z osobowością i predyspozycją do zaburzeń psychicznych. Obecnie teoria ta jest mocno kwestionowana. Od 1946 do 1959 roku dyrektor kliniki psychiatrycznej Uniwersytetu w Tybindze. Niestety, był aktywnym nazistą. Opowiadał się za sterylizacją ludzi „ułomnych umysłowo”. Powiedzmy prawdę: upiekło mu się.
1958 – Pierwszy w świecie wewnętrzny rozrusznik serca wszczepił pacjentowi Åke Senning, szwedzki kardiochirurg w Solnie (Sztokholm) w szpitalu Karolinska Sjukhuset przy współpracy Rune Elmeqvista, który był producentem tego urządzenia. Elektrody tego rozrusznika były umieszczone na nasierdziu (tak zwane elektrody nasierdziowe), a nie wewnątrz jam serca. Rozrusznik zawiódł po 3 godzinach. Nie skończyło się to jednak śmiercią pacjenta: w ciągu życia Szwed Arne Larsson, który był pierwszym pacjentem ze wszczepionym urządzeniem, zanim zmarł w wieku 86 lat w 2001 r. miał zamontowane 24 rozruszniki i przeżył zarówno jego wynalazcę, jak i „swego” chirurga.
2009 – Amerykański Kongres nadał pośmiertnie gen. Kazimierzowi Pułaskiemu jako siódmej osobie w historii tytuł Honorowego Obywatela Stanów Zjednoczonych. Po Pułaskim wyróżniono jeszcze Bernardo de Gálveza (pośmiertnie w 2014) – hiszpańskiego gubernatora Luizjany oraz Kuby, bohatera wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
9 października
1776 – Franciszkanin Francisco Palóu założył klasztor Mission San Francisco de Asís, który stał się podwaliną dzisiejszego San Francisco w Kalifornii.
1873 – Urodził się Karl Schwarzschild (zm. 11 maja 1916) – niemiecki fizyk i astronom, uważany za pioniera współczesnej astrofizyki. Opracował metodę pomiaru natężenia światła gwiazd zmiennych, przyczynił się do rozwoju teorii ewolucji gwiazd. Zajmował się również spektroskopią, teorią kwantów i ogólną teorią względności.
1890 – Francuski inżynier i wynalazca Clément Ader (1841-1925) odbył 50-metrowy niekierowany lot samolotem o napędzie parowym. Był to zresztą pierwszy start przy użyciu cięższego od powietrza aparatu z napędem. Ale pamiętamy tylko o braciach Wright. Czemu?
10 października
1794 – W Paryżu założono Conservatoire National des Arts et Métiers, najstarsze na świecie muzeum typu technicznego. Twórcy placówki stawiali przed tą instytucją cele edukacyjne, co przejawiało się wyraźnie w już samej nazwie. Miała to być uczelnia służąca kształceniu młodzieży, zwłaszcza rzemieślniczej, dla której gromadzone zbiory były pewnego rodzaju pomocą naukową, a równocześnie przykładami godnych naśladowania osiągnięć sztuki, rzemiosła i przemysłu. Profil instytucji, nadany w XVIII stuleciu dotrwał w zasadzie do czasów nam współczesnych, z tym że rozwijające się zbiory spowodowały wyodrębnienie muzeum techniki Musée des arts et métiers.
1889 – Rozpoczęto budowę pierwszego nowojorskiego drapacza chmur New York World Building. Zaprojektował go George B. Post, a w dniu ukończenia budowy (trwała nieco ponad rok, niezłe tempo!) miał 20 pięter i mierzył 106 metrów. W 1955 roku podjęto decyzję o jego zburzeniu, by zrobić miejsce dla powiększenia wjazdu na Brooklyn Bridge.
1913 – Prezydent USA Woodrow Wilson, wysadzając zaporę Gamboa symbolicznie zakończył budowę Kanału Panamskiego.
11 października
1852 – Zainaugurował działalność Uniwersytet w Sydney, najstarsza uczelnia wyższa w Australii.
1962 – Papież Jan XXIII otworzył II sobór watykański. To jedna z ważniejszych dat w dziejach Kościoła katolickiego. Odbyły się cztery sesje soborowe – Jan XXIII przewodniczył pierwszej, zaś jego następca papież Paweł VI trzem kolejnym. Sobór zapoczątkował reformę Kościoła – przez uruchomienie i nadanie kierunku reformie liturgicznej zakrojonej na ogromną skalę, przez odnowienie rozumienia natury i misji Kościoła, a także przez otwarcie go na dialog z innymi wyznaniami. Krytycy obarczają sobór odpowiedzialnością za niepowodzenia w misji ewangelizacji w postaci narastającego ateizmu i sekularyzacji społeczeństw, które przed nim były uważane za katolickie. Ogólnie rzecz biorąc krytyka konserwatywna sprowadza się do zarzutu, że zmiany dokonane przez Sobór nie były konieczne, ponieważ należało się trzymać zasad dotychczasowych, ewentualnie, że zmiany szły zbyt daleko. Z drugiej strony zwolennicy nowoczesności uznali zmiany w Kościele za zbyt małe i że pozostał on instytucją niedemokratyczną, zbyt mało zależną od wiernych.
1984 – W ramach misji STS-41-G wahadłowca Challenger Kathryn Sullivan (ur. 1951) jako pierwsza Amerykanka odbyła spacer kosmiczny. Jest ona z wykształcenia doktorem geologii, uczestniczyła w trzech misjach promów kosmicznych. Po odejściu z NASA pełniła wiele ważnych funkcji naukowych i politycznych, m.in. od 28 lutego 2013 roku pełniła do końca kadencji Obamy obowiązki podsekretarza handlu ds. oceanów i atmosfery i administratora Amerykańskiej Narodowej Służby Oceanicznej i Meteorologicznej (NOAA). Świetna pani. W dodatku urodziwa.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
