Jacek Pałasiński: Drugi obieg (593)10 min czytania

04.03.2023

1.

Przy sobocie optymistycznie. Dobra wiadomość: oni też w końcu umierają.

Mija właśnie 70 rocznica śmierci jednego z największych zbrodniarzy w historii ludzkości, Ioseba Besarionisa Dze Dżughaszwilego, które to nazwisko zrusyfikowano na „Iosifa Wissarionowicza Dżugaszwilego”.

1 marca 1953 r. sztab Stalina znalazł go półprzytomnego na podłodze w jego daczy w Kuncewie. Podobno doznał wylewu krwi do mózgu, kiedy próbował wytrzeźwieć po długiej libacji z Nikitą Chruszczowem. Przeniesiono go na kozetkę i pozostał tam w agonii przez trzy dni, nieprzytomny, z prawą połową ciała sparaliżowaną. Karmiono go ręcznie łyżką, podawano różne lekarstwa i zastrzyki, a także aplikowano mu pijawki. Dzieci – Swietłana i Wasilij – zostały wezwane do daczy 2 marca, ale Wasilij przyjechał pijany i w złości krzyczał na lekarzy, w wyniku czego został odesłany do domu.

Stalin zmarł 5 marca 1953 r. Według córki Swietłany była to „śmierć trudna i straszna”. Sekcja zwłok wykazała, że jego tętnice mózgowe zostały poważnie uszkodzone przez miażdżycę. Do dziś krążą teorie, że Stalin został zamordowany przez ludzi z najbliższego otoczenia z Berią na czele, jednakże jak dotąd nie pojawił się żaden mocny na to dowód. Według raportu opublikowanego przez ówczesnego New York Timesa, Stalin został otruty warfaryną przez członków Biura Politycznego. (Warfaryna to lekarstwo zmniejszające krzepliwość krwi, była też powszechnie używana jako trutka na szczury).

2.

O tym, że Stalin zmarł świat dowiedział się 6 marca. Jego ciało zostało zabalsamowane, jak ciało Lenina, a następnie wystawione na trzy dni w moskiewskim Domu Związków. Tłumy ludzi przybywających oglądać ciało były tak wielkie i zdezorganizowane, że w ścisku zmarło około 100 osób. 9 marca, po pogrzebie, wypatroszone z wnętrzności ciało Stalina złożono w Mauzoleum Lenina na Placu Czerwonym. W wydarzeniu tym uczestniczyły setki tysięcy rozhisteryzowanych ludzi. Zaraz potem nastąpił gwałtowny wzrost aresztowań za „antyradziecką agitację”, a milicja gwałtownie poszukiwała osób cieszących się ze śmierci Stalina.

W kilku krajach, w tym w Polsce, władze ogłosiły żałobę narodową. Mało kto dziś pamięta, że nabożeństwa żałobne za Stalina odbyły się w wielu kościołach na Zachodzie, m.in. St. George the Martyr, w Holborn w Londynie. Powstało wiele utworów żałobnych. Niektórym miastom zmieniono nazwy. Katowicom nadano nazwę Stalinogród (odrzucono nazwę „Stalinowice”), a ówczesne województwo katowickie przemianowano na województwo stalinogrodzkie. Powróciły do dawnych nazw 12 grudnia 1956, po XX Zjeździe kpZR.

3.

Już w drugiej połowie 1945 roku stan zdrowia Stalina zaczął się pogarszać, a problemy z sercem sprawiły, że przez dwa miesiące nie pokazywał się publicznie. Był wieloletnim palaczem, palił zarówno fajkę, jak i papierosy. Niezdrowo się odżywiał, uczestnicy organizowanych przezeń libacji opowiadali o obfitości tłustych mięs i alkoholu. Prowadził niezdrowy tryb życia: budził się zwykle około godziny 11:00, jadł obiad między 15:00 a 17:00, kolację nie wcześniej niż o 21:00. Pracował długo w nocy.

W kolejnych latach Stalin choroba się pogłębiała. Brał coraz dłuższe wakacje; w 1950 i ponownie w 1951 spędził prawie pięć miesięcy na urlopie w swojej daczy w Abchazji. Nie ufał swoim lekarzom; w styczniu 1952 r. uwięził jednego po tym, jak zasugerował mu przejście na emeryturę w celu poprawy stanu zdrowia. We wrześniu 1952, kilku kremlowskich lekarzy zostało aresztowanych za rzekomy spisek mający na celu zabicie wysokich rangą polityków z jego otoczenia, co nazwano „spiskiem lekarskim”. Większość oskarżonych była Żydami. Aresztowanych lekarzy polecił torturować w celu przyznania się do winy.

Coraz bardziej martwił się, że ludzie z jego najbliższego otoczenia mogą próbować go usunąć. Zaczął ich szykanować i umniejszać ich wpływy, aby żaden z nich stał się wystarczająco potężny, by z nim rywalizować. Wszystkim najważniejszym politykom i generałom kazał założyć podsłuchy w mieszkaniach. Zdegradował Mołotowa i coraz bardziej faworyzował Berię i Malenkowa. W 1949 sprowadził z Ukrainy do Moskwy Nikitę Chruszczowa, mianując go sekretarzem KC i szefem moskiewskiego komitetu partyjnego.

Od 1946 roku aż do śmierci, Stalin wygłosił tylko trzy przemówienia publiczne, z których dwa trwały tylko kilka minut. Zmniejszyła się również ilość jego pism. W 1950 r. pod jego nazwiskiem opublikowany został artykuł „Marksizm i problemy językoznawstwa”. W 1952 roku została opublikowana ostatnia książka Stalina „Ekonomiczne problemy socjalizmu w ZSRR”. Był to rodzaj przewodnika dla tego, który będzie kierował Związkiem Radzieckim i państwami satelickimi po jego śmierci. W październiku 1952 roku Stalin wygłosił półtoragodzinne przemówienie na plenum KC. Tam wyliczył to, co uważał za niezbędne cechy przywódcze i podkreślił słabości różnych potencjalnych następców, zwłaszcza Mołotowa i Mikojana.

4.

Uważał się za Gruzina choć jego haplotyp G2a-Z6653 (grupa genów dziedziczonych po jednym z rodziców) wskazywał jednoznacznie, że jego przodkowie byli Osetyńcami. Negował to, mówił po gruzińsku, a zaczął uczyć się rosyjskiego dopiero w wieku ośmiu lub dziewięciu lat. Był dumny ze swojej gruzińskiej tożsamości i przez całe życie mówił po rosyjsku z silnym gruzińskim akcentem. Mimo sympatii do Rosji i Rosjan, w stylu życia i osobowości pozostał Gruzinem. Miał kiedyś powiedzieć japońskiemu dziennikarzowi: „nie jestem Europejczykiem, ale Azjatą, zrusyfikowanym Gruzinem”. Jego wygląd, mowa i obyczaje sprawiały, że nie mógł wiarygodnie uchodzić za Rosjanina.

5.

Echa jego osobowości i jego idei znajdujemy dziś u jego admiratora – Władimira Putina.

W 1948 roku, w odpowiedzi na ujawnienie szczegółów paktu Ribbentrop – Mołotow z 1939 roku, Stalin zredagował dziełko „Fałszerze historii”, w którym skupiał się na obwinianiu za wojnę mocarstw zachodnich. Fałszywie twierdził, że niemiecka ofensywa na początku wojny nie była wynikiem sowieckiej słabości militarnej, ale raczej celowym strategicznym odwrotem sowietów. Putin twierdzi, że II Wojnę Światową wywołała Polska.

Chciał mieć przyczółki na Bliskim Wschodzie – w tym celu, choć był żarliwym antysemitą, wspierał powstanie Izraela aż do czasu, kiedy państwo to postawiło na sojusz z USA, a nie z ZSRR. Jego następcy stawiali na Egipt, Putin – na Syrię.

Stalin próbował eksportować model sowiecki do Afryki, bezskutecznie nalegając, by Libia – niedawno wyzwolona spod okupacji włoskiej – stała się radzieckim protektoratem. Putin ma swoje przyczółki w Mali, RŚA, Sudanie, Libii i kilku innych krajach Afryki.

6.

Stalin był bezwzględny, okrutny, miał skłonność do stosowania przemocy. Brakowało mu współczucia, choć bywał zdolny do aktów dobroci wobec obcych. Zawsze się samousprawiedliwiał. Był obrażalski i mściwy, chował urazy przez wiele lat. Był podejrzliwy, skłonny wierzyć, że ludzie spiskują przeciwko niemu i że za aktami oporu stoją rozległe międzynarodowe spiski. Putin pod tym względem jest do niego bardzo podobny.

W wieku dorosłym Stalin miał 1,70 m wzrostu, bardzo uważał, by nie znaleźć się w towarzystwie wyższych od niego. Jak Putin.

Stalin urodził się z płetwiastą lewą stopą (miał zrośnięte dwa palce), a jego lewa ręka została trwale uszkodzona w wyniku wpadnięcia pod bryczkę w dzieciństwie, co spowodowało, że była krótsza niż prawa i pozbawiona elastyczności (sucha). To też starannie ukrywał, podobnie, jak twarz, wyraźnie naznaczoną pozostałościami po ospie: jego zdjęcia zawsze retuszowano aerografem.

Biografowie Stalina twierdzą, że „było kilku Stalinów”: potrafił być przemiły i uroczy dla wielu gości, zwłaszcza zagranicznych, potrafił żartować przy obiadach z towarzyszami z KC, imitować ich głosy, robić goliardyczne żarty; ulubionym było podkładanie pomidorów na krzesła współbiesiadników. Potrafił także czerpać głęboką satysfakcję z poniżania i upokarzania ludzi i lubił utrzymywać nawet bliskich współpracowników w stanie ciągłego strachu”. Typowa osobowość psychopatyczna. Jak Putin.

7.

Stalin intensywnie rozwijał prace nad bronią atomową, ale uważa się, że nie chciał jej użyć: w 1949 r., miał powiedzieć, że „nie można użyć broni atomowej bez przeliterowania zdania „koniec świata”. To jest źródłem nadziei zachodnich strategów, sądzących, że Putin, naśladowca swojego idola Stalina, myśli podobnie.

Nie miał żadnych skrupułów w tłumieniu nawet zalążków opozycji. Powracających z Niemiec żołnierzy, którzy mieli w Niemczech kontakt z zachodnim dobrobytem, zagnał do „obozów filtracyjnych”. Przesłuchano w nich 2.775.700 żołnierzy, by ustalić, czy są zdrajcami. Połowa z nich trafiła następnie do gułagów. Do stycznia 1953 r., ponad 3% ludności ZSRR było uwięzionych lub na wygnaniu wewnętrznym, z czego 2,8 miliona w „specjalnych osadach” w obszarach odizolowanych, a kolejne 2,5 miliona w obozach, koloniach karnych i więzieniach.

W czasie powojennego „wielkiego głodu” Stalin nakazał gromadzenie zapasów i eksportowanie żywności. Oblicza się, że w wyniku niedożywienia lub chorób zmarło od 1 do 1,5 miliona ludzi.

Putin trzyma w więzieniu tysiące opozycjonistów, ostatnio, dziewczynkę, która na lekcji rysunków zrobiła antywojenny malunek, odebrano rodzicom i wsadzono do sierocińca (to zaczyna być też praktyką polskiej szajki).

8.

Przyciśnięty do muru – potrafił się wycofać: pod naciskiem Aliantów wycofał Armię Czerwoną z północnego Iranu. Chciał zagarnąć Grecję, planował wojnę przeciwko Josipowi Broz Tito, intensywnie penetrował Włochy, nie doprowadził do końca planów podporządkowania Libii. Putin, jak dotąd, nie wykazał się podobną elastycznością. Stalin bardzo dużo czytał i przejawiał żywe zainteresowanie nauką i sztuką, o wiele prymitywniejszy Putin – nie. Ale Stalin interesował się literaturą historyczną, nadążając za debatami w badaniach nad historią Rosji, Mezopotamii, starożytnego Rzymu i Bizancjum. Bardzo interesował się panowaniem Iwana Groźnego, Piotra Wielkiego i Katarzyny Wielkiej. Trójca, która jest również inspiracją Władimira Putina. Jak Stalin, Putin kolekcjonuje zegarki.

A ponadto…

Jacek Pałasiński

„Drugi obieg” jest publikowany przez Autora na Facebooku. „Studio” udostępnia te teksty Czytelnikom – niekiedy z niewielkimi skrótami w stosunku do oryginału.