Bogdan Miś: Działo się (107)

2017-11-22.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

21 listopada

1620 – Statek Mayflower z pierwszymi kolonistami angielskimi (tzw. pielgrzymami) dotarł do wybrzeży Ameryki Północnej.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Early_flight_02562u_%284%29.jpg/800px-Early_flight_02562u_%284%29.jpg

Pierwszy lot balonem na rysunku z końca XIX wieku

1783Jean-François Pilâtre de Rozier i markiz François Laurent d’Arlandes odbyli nad Paryżem pierwszy swobodny lot balonem.

1916– Zatonął HMHS Britannic, bliźniaczy statek (szpitalny) RMS Titanica, brytyjski parowy statek pasażerski, jeden z trzech transatlantyków typu Olympic. O 8:12 rano w swoim szóstym rejsie po Morzu Egejskim wpadł na minę postawioną przez niemiecki okręt podwodny SM U-73 i zatonął w ciągu 55 minut. Na statku było około 1300 ludzi, a zginęło 30, większość wskutek wciągnięcia przez wciąż pracujące śruby statku. Wrak „Britannica” odkrył Jacques Cousteau w 1975 roku niedaleko greckiej wyspy Keos. Wrak jest w dobrym stanie, spoczywa na głębokości 133 metrów.

22 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Wiley_Post.jpg

Wiley Post

1898 – Urodził się Wiley Hardeman Post – sławny lotnik amerykański. Odbył loty dookoła świata — w 1931 wspólnie z Haroldem Gettym i 22 lipca 1933 jako pierwszy pilot dokonał samotnego przelotu dookoła świata; przeleciał 25099 km w 7 dni 18 godzin i 45 minut; odbył pionierskie loty stratosferyczne (1934); zginął wraz ze swoim pasażerem, znanym amerykańskim humorystą, Willem Rogersem, 15 sierpnia 1935 w katastrofie lotniczej na Alasce.

1950 – Padł najniższy wynik w meczu koszykówki historii NBA (Los Angeles Lakers-Fort Wayne Pistons 19:18). Dziwne.

1944 – Zmarł Arthur Stanley Eddington (ur. 28 grudnia 1882), brytyjski astrofizyk. W 1914 roku został dyrektorem Obserwatorium w Cambridge. W 1919 roku dostarczył dowodów potwierdzających ogólną teorię względności. Jego imieniem nazwano jasność Eddingtona – graniczną wartość, przy której ciśnienie promieniowania jest w stanie nie dopuścić do spadania materii (w polu grawitacyjnym) na zwarty obiekt.

23 listopada

1644 – Angielski pisarz i poeta John Milton opublikował traktat Areopagitica. Dzieło jest zbiorem przemyśleń na temat cenzury, zawierającym przekonujące argumenty na rzecz rezygnacji z jej stosowania. Milton odczuwa wewnętrzny sprzeciw wobec prób krępowania wolności wyrażania myśli. Obawia się także, że po pewnym czasie funkcjonowania cenzury przybierze ona formy bardziej represyjne, niż zakładano pierwotnie. Autor dowodził, że prawo tego typu jest „niezgodne z duchem kultury świata zachodniego”, utrudnia dążenie ku prawdzie, a na dodatek jest nieskuteczne. Tę ostatnią tezę zilustrował przykładem „zamykania drzwi parku, by uwięzić w nim sowę”.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Muzeum_Su%C5%82kowskich_-_mechanizm_szafy_graj%C4%85cej.jpg/1024px-Muzeum_Su%C5%82kowskich_-_mechanizm_szafy_graj%C4%85cej.jpg

Mechanizm szafy grającej w Muzeum na Zamku Książąt Sułkowskich w Bielsku-Białej

1889 – W Palais Royale Saloon w San Francisco zainstalowano pierwszą szafę grającą (automatyczne urządzenie do odtwarzania płyt gramofonowych zamknięte w dużej obudowie). Kto dziś pamięta, że coś takiego istniało? Odp.: autor niniejszego widywał jeszcze takie urządzenia na własne oczy w młodości.

2000 – Zostały odkryte księżyce Jowisza: Erinome, Harpalyke, Isonoe, Jokasta, Kalyke i Praxidike. Mało kto wie, że ta planeta ma ich(stan na sierpień 2017) aż 69. Największe to Ganimedes (5262 km średnicy), Kallisto (4821), Io (3643) i Europa (3122). Najmniejsze mają około 1 km średnicy.

24 listopada

1639 – Angielski astronom Jeremiah Horrocks jako pierwszy zaobserwował przejście Wenus na tle tarczy Słońca. Jest to zjawisko astronomiczne polegające na tym, że planeta Wenus znajduje się pomiędzy Ziemią a Słońcem i jest widoczna na tle tarczy słonecznej. Zjawisko jest w swej istocie podobne do zaćmienia Słońca, z tym że ze względu na dużo mniejsze obserwowane z Ziemi rozmiary kątowe planety w porównaniu z rozmiarami Księżyca, zasłonięta jest tylko niewielka część tarczy słonecznej. Najbliższa data zjawiska: 11 grudnia 2117, będzie widoczne całkowicie: Australia i Oceania, południowo-wschodnia Azja, Antarktyda.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/AbelTasman.jpg

Abel Tasman

1642 – Holenderski żeglarz Abel Tasman (1603-1659) odkrył Ziemię van Diemena (późniejszą – od 1855 roku – Tasmanię). To wyspa u południowo-wschodnich wybrzeży kontynentu australijskiego, a zarazem najmniejszy stan Australii. W skład stanu Tasmania wchodzą też mniejsze wyspy w Cieśninie Bassa oraz wyspa Macquarie – pow. 128 km² (w południowej części Oceanu Spokojnego).

1904 – Amerykanin Benjamin Leroy Holt skonstruował pierwszy pojazd o napędzie gąsienicowym.

25 listopada

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Andrew_Carnegie_circa_1878_-_Project_Gutenberg_eText_17976.jpg/800px-Andrew_Carnegie_circa_1878_-_Project_Gutenberg_eText_17976.jpg

Andrew Carnegie

1835 – Urodził się Andrew Carnegie (zm. 11 sierpnia 1919) – amerykański przemysłowiec szkockiego pochodzenia, jeden z najbogatszych ludzi swego czasu na świecie. Swojego bogactwa użył do stworzenia wielu instytucji o istotnym znaczeniu dla kultury i nauki. Jego majątek w chwili śmierci ocenia się (w przeliczeniu na dzisiejszą walutę) na 298,3 mld dolarów. M.in. pieniądze Carnegiego zostały spożytkowane na założenie około 2500 bibliotek publicznych na całym świecie Carnegie libraries. Sfinansował również budowę słynnej dzisiaj sali koncertowej w Nowym Jorku – Carnegie Hall.

1885 – Utworzono kanadyjski Park Narodowy Banff, położony w południowo-zachodniej części prowincji Alberta. Jest to pierwszy kanadyjski park narodowy oraz drugi park narodowy w Ameryce Północnej (po Yellowstone z 1872 r.). Jest też trzecim historycznie parkiem narodowym na świecie (po Yellowstone i Royal NP w Australii z 1879 r.

1915Albert Einstein sformułował ogólną teorię względności (została opublikowana w następnym roku, 20 marca). Ta teoria wyjaśnia m. in. zjawisko grawitacji, zawiera nietrywialne treści fizyczne dotyczące koncepcji czasu, przestrzeni, geometrii czasoprzestrzeni, związków masy „bezwładnej” i „grawitacyjnej” oraz spostrzeżenia dotyczące równoważności grawitacji i sił bezwładności.

26 listopada

Ilustracja

Borys Jegorow na znaczku pocztowym

1937 – Urodził się Boris Borisowicz Jegorow (zm. 12 września 1994), pierwszy lekarz, który wykonywał swój zawód w Kosmosie. W oddziale kosmonautów od 26 maja do 14 października 1964 roku. W dniach 12–13 października 1964 roku uczestniczył w locie wielomiejscowego statku kosmicznego Woschod 1. Był najmłodszym członkiem trzyosobowej załogi dowodzonej przez Władimira Komarowa. Poznałem go osobiście.

1965 – Na orbicie okołoziemskiej umieszczono pierwszego francuskiego sztucznego satelitę Astérix. Wyniosła go rakieta typu Diamant A, która wystartowała z kosmodromu Hammaghir w Algierii. Francja stała się wtedy szóstym państwem posiadającym własnego satelitę na orbicie po ZSRR (Sputnik 1, 1957), USA (Explorer 1, 1958), Wielkiej Brytanii (Ariel 1, 1962) Kanadzie (Alouette 1, 1962) i Włoszech (San Marco 1, 1964) i trzecim, które wysłało go samodzielnie (satelitę brytyjskiego, kanadyjskiego i włoskiego wyniosły na orbitę rakiety USA).

1966 – We Francji, w miejscowości Saint-Malo, nad kanałem La Manche, uruchomiono pierwszą na świecie elektrownię pływową, tj. wykorzystującą regularnie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie. Prąd w tego typu elektrowniach wytwarza się dzięki przypływom i odpływom wód mórz i oceanów.

27 listopada

1826 – Angielski aptekarz John Walker wynalazł zapałki rozpalane poprzez potarcie o draskę. W 1855 Szwed Johan Edvard Lundström założył fabrykę zapałek w Jönköping. Jego zapałki miały łebki wykonane według pomysłu Johna Walkera, natomiast draski zawierały fosfor czerwony według pomysłu Böttgera z Frankfurtu. Lundström swoje zapałki umieszczał w stosowanych do dziś pudełkach z wysuwaną szufladką.

1895Alfred Nobel ufundował nagrodę swojego imienia.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Mars3_lander_vsm.jpg

Lądownik stacji Mars 2

1971 – Lądownik radzieckiej sondy Mars 2 jako pierwszy ziemski aparat dotknął powierzchni Marsa. Lądownik był zamknięty w specjalnym module opadania, wyposażonym w spadochron oraz ładunki wsteczne. Był wyposażony w dwie kamery telewizyjne i spektrometr oraz urządzenia do badania mechanicznych i chemicznych właściwości gruntu. Wewnątrz lądownika znajdował się prosty łazik. Spadochron jednak nie otworzył się i lądownik z dużą prędkością uderzył w powierzchnię planety.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

VN:F [1.9.22_1171]
Oceń artykuł
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +3 (from 3 votes)
Bogdan Miś: Działo się (107), 10.0 out of 10 based on 3 ratings

Odpowiedz