2018-05-15.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
15 maja
Fort założony przez Gosnolda na Cuttyhunk
1602 – Bartholomew Gosnold (prawnik i podróżnik angielski, kaper) jako pierwszy Europejczyk dopłynął do półwyspu w dzisiejszym Massachusetts, który nazwał Cape Cod (Przylądek Dorsza). Płynąc w następnych dniach dalej na południe odkrył wyspę Martha’s Vineyard (nazwa wyspy pochodzi prawdopodobnie od imienia jego córki) oraz pobliskie wyspy Elżbiety (Elizabeth Islands); na skrajnej południowo-zachodniej z nich, noszącej nazwę Cuttyhunk, założył posterunek (fort), pierwszą angielską osadę w Nowej Anglii.
1836 − Brytyjski astronom Francis Baily podczas obserwacji obrączkowego zaćmienia Słońca, odkrył zjawisko zwane dziś perłami Baily’ego, do którego dochodzi, gdy światło słoneczne przedostaje się przez nierówności na brzegu tarczy Księżyca.
1928 – Premiera pierwszego filmu rysunkowego z Myszką Miki, a właściwie z Myszkiem Miki, bo to chłopak przecież. Dziś jego 90. urodziny…
16 maja
1842 – Pierwszy zorganizowany konwój wozów ze 100 osadnikami wyruszył szlakiem oregońskim na Dziki Zachód. Ileż powieści i filmów to wydarzenie zainspirowało!
Tak wyglądał gramofon w latach trzydziestych ub. stulecia
1888 – Amerykański wynalazca i przemysłowiec Emil Berliner (1851-1929) zaprezentował skonstruowany przez siebie rok wcześniej gramofon, czyli po polsku „zapisywacz głosu” – urządzenie do nagrywania i odtwarzania dźwięku. Walec wynalezionego wcześniej fonografu przez Thomasa Edisona zastąpił okrągłymi płytami cynkowymi oraz szklanymi pokrytymi woskiem (w późniejszym okresie szelakiem). W 1898 roku założył wraz ze swoim bratem, Josephem, przedsiębiorstwo Deutsche Grammophon – pierwszą na świecie wytwórnię zajmującą się wyłącznie tłoczeniem płyt
1929 – Po raz pierwszy wręczono nagrody amerykańskiej Akademii Filmowej, nazwane później Oscarami.
17 maja
1865 – W Paryżu założono Międzynarodowy Związek Telegraficzny (obecnie Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny). Polska została członkiem Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego w 1921 roku. Jest to najstarsza na świecie organizacja międzynarodowa, jedna z organizacji wyspecjalizowanych ONZ, ustanowiona w celu standaryzowania oraz regulowania rynku.
Mechanizm z Antykithiry (największy fragment)
1902 – W Grecji odkryto mechanizm z Antykithiry, starożytny przyrząd służący do obliczania położenia ciał niebieskich. Do czasu XVIII-wiecznych zegarów nie jest znany żaden mechanizm o podobnym stopniu złożoności. Urządzenie jest prezentowane w kolekcji Narodowego Muzeum Archeologicznego w Atenach. 9 czerwca 2016 ogłoszono wynik kolejnego badania przyrządu przez zespół naukowców greckich. Rozpoznano 82 podzespoły zegara, i odczytano na nich 3400 znaków, uznając to za niemal całość zapisu. Odkrycie mechanizmu kazało zrewidować naszą wiedzę o możliwościach technicznych starożytnych Greków.
1991 – Tim Berners-Lee oficjalnie zaprezentował komitetowi C5 w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) sposób działania sieci WWW. Internet stał się faktem.
18 maja
Tak wygląda Order Łaźni w wersji wojskowej
1725 – Król Wielkiej Brytanii Jerzy I Hanowerski ustanowił Order Łaźni. To czwarte w kolejności rang odznaczenie w Wielkiej Brytanii. Wśród Polaków odznaczonych Orderem Łaźni można wymienić Pawła Edmunda Strzeleckiego jako jednego z pierwszych cywili, który otrzymał ten order, gen. Władysława Andersa, gen. Stanisława Maczka, gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, gen. Stanisława Szeptyckiego, gen. Stanisława Tatara i gen. Bronisława Regulskiego oraz prezydentów RP: Lecha Wałęsę i Aleksandra Kwaśniewskiego. Kawalerem Orderu był także Konstanty Rokossowski.
1804 – We Francji zniesiono I Republikę; Napoleon Bonaparte został ogłoszony cesarzem Francuzów.
1929 – Podczas konferencji w Barcelonie FIFA wyznaczyła Urugwaj na organizatora I Mistrzostw Świata w piłce nożnej w roku następnym. Zaczęło się oficjalnie największe szaleństwo sportowe i popkulturowe naszych czasów.
19 maja
1780 – Dym z ogromnego pożaru lasu w kanadyjskiej prowincji Ontario (w rejonie Parku Algonquin) wywołał tzw. „Ciemny Dzień Nowej Anglii”. Zapisy historyczne mówią, że tego dnia zapadła ciemność tak głęboka, że użycie świec było konieczne od południa tego dnia aż do nocy dnia następnego.
1802 – Napoleon Bonaparte ustanowił Order Legii Honorowej, najwyższe odznaczenie nadawane przez państwo francuskie. Legia nadawana jest zarówno cywilom, jak i wojskowym, kobietom i mężczyznom, także cudzoziemcom. Wśród odznaczonych I klasą tego orderu jest wielu Polaków; chronologicznie pierwsi to Ksawery Działyński, Józef Poniatowski i nieślubny syn cesarza, Aleksander Colonna-Walewski. Chronologicznie ostatni (odznaczeni po transformacji ustrojowej), to wszyscy prezydenci – włącznie z Wojciechem Jaruzelskim – z wyjątkiem Lecha Kaczyńskiego i Andrzeja Dudy.
Żółw promienisty
1965 – Na Tonga padł co najmniej 188-letni żółw promienisty o imieniu Tu’i Malila, którego w 1777 roku kapitan James Cook przywiózł z Madagaskaru i podarował tongijskiej rodzinie królewskiej.
20 maja
Trasa podróży da Gamy
1498 – Vasco da Gama jako pierwszy dotarł drogą morską z Europy do Indii, umożliwiając Europejczykom swobodny handel z Azją południową. Dotąd odbywał się on lądem przez wielu pośredników i rozbójników. Trasa wyprawy wiodła przez Atlantyk koło Wysp Kanaryjskich i Wysp Zielonego Przylądka.
1873 – Levi Strauss (właściwie Oskar Löb Strauß) i Jacob Davis uzyskali amerykański patent na dżinsy. Jeszcze pół wieku temu nie wszyscy wierzyli, że ten rodzaj odzieży opanuje świat i stanie się jedną z ikon naszej cywilizacji. Autor niniejszego w okolicach matury usłyszał od matki wypowiedziane ze wzgardą zdanie „chyba nie będziesz chodził w czymś takim”. Odpowiedź brzmiała – „będę miał 80 lat i będę w nich chodził”. I tak jest.
1927 – Amerykański pilot Charles Lindbergh wystartował z lotniska w Garden City pod Nowym Jorkiem w pierwszy w historii samotny lot transatlantycki bez międzylądowań, zakończony po 33,5 godz. lądowaniem w Paryżu.
21 maja
1921 – Urodził się Andriej Dmitrijewicz Sacharow (zm. 14 grudnia 1989) – radziecki fizyk jądrowy, twórca m.in. teorii indukowanej grawitacji, działacz polityczny, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Członek Akademii Nauk ZSRR. Jednocześnie jeden z najbardziej znanych na świecie opozycjonistów przeciw totalitaryzmowi i bojowników o prawa człowieka i obywatela.
1937 – Radziecka ekspedycja lotnicza wysadziła w okolicach Bieguna Północnego grupę badaczy, którzy założyli pierwszą stację meteorologiczną i badawczą w Arktyce.
Kolejka Kingda Ka
2005– W New Jersey otwarto Kingda Ka, drugą z najszybszych i najwyższą (139 m) oraz o największym spadku (127,4 m) kolejkę górską na świecie. Gdy pociąg znajduje się w pozycji startowej, mechanizm napędu hydraulicznego rozpędza go od 0 do 206 km/h w 3,5 sekundy przy przeciążeniu wgniatającym w oparcie siedzenia ok. 1,7 g. Moc napędu sięga do 20 800 KM. Oficjalny czas trwania całego przejazdu to 50,6 s. W lipcu 2014 roku Kingda Ka została rozszerzona o dodatkową atrakcję: najwyższą na świecie wieżę swobodnego spadku.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
