23.04.2026
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
19 stycznia
1912 – Urodził się Leonid Witaljewicz Kantorowicz (zm. 7 kwietnia 1986) – rosyjski i radziecki matematyk i ekonomista, laureat (wspólnie z Tjallingiem C. Koopmansem) Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1975 roku. Uważany za twórcę (wraz z Georgiem Dantzigiem) programowania liniowego, którego podstawy sformułował w roku 1934. Wyjaśnijmy, że programowanie liniowe to dział matematyki, zajmujący się optymalizacją pewnych funkcji. Oczywiście, do rozwiązywania takich problemów od dawna używa się komputerów, ale kiedy powstawała teoria Kantorowicza nikt o nich jeszcze nie słyszał. Zatem słowo „programowanie” jest tu użyte w zupełnie innym sensie niż w informatyce.
1935 – Amerykańska kompania Coopers Inc. (obecnie Jockey International) wprowadziła do sprzedaży pierwsze slipy. Swoją drogą – ciekawe co przed dokonaniem tego wynalazku pełniło latem rolę męskiej spodniej bielizny? Czyżby… nic? Kto wie, niech do nas napisze. Może ci kowboje, wciągający dżinsy w westernach “na gołą” – to realizm?
1983 – Apple Computer wprowadziło na rynek przełomowy komputer osobisty Lisa. Projekt Lisa został zapoczątkowany w 1978 roku i powoli przeobraził się w potężny komputer osobisty z graficznym interfejsem użytkownika.
20 stycznia
1820 – Urodził się Alexandre-Émile Béguyer de Chancourtois (zm. 14 listopada 1886) francuski chemik, mineralog i geolog, który jako pierwszy uporządkował pierwiastki chemiczne według wzrastających mas atomowych. Pomysł zaowocował później słynną tablicą Mendelejewa.
1986 – Wielka Brytania i Francja ogłosiły plan budowy tunelu pod Kanałem La Manche. Eurotunel, długi na 50 km, łączy Calais we Francji z Folkestone w Wielkiej Brytanii. Otwarty został w 1994 roku. Tegoż dnia na zdjęciach przesłanych przez sondę Voyager 2 odkryto Kordelię, jeden z księżyców Urana.
1993– Zmarła Audrey Hepburn, amerykańska aktorka, modelka, wybitna działaczka humanitarna (ur. 1929). Niebywałej piękności i wdzięku kobieta. Urodziła się jako Audrey Kathleen Ruston, była córką brytyjskiego bankiera Johna Victora Rustona i holenderskiej arystokratki, baronessy Elli van Heemstra. Jej niezapomniana rola, to księżniczka Anna w filmie „Rzymskie wakacje” z Gregorym Peckiem; dostała za tę rolę Oscara.
21 stycznia
1862 – Powstało niemieckie przedsiębiorstwo Opel, początkowo produkujące maszyny do szycia, a następnie rowery. Dziś produkuje samochody, a właścicielem firmy od ubiegłego roku jest francuski koncern Groupe PSA.
1874 – Urodził się René-Louis Baire (zm. 5 lipca 1932) – francuski matematyk, który wniósł ogromny wkład w rozwój analizy matematycznej, topologii i teorii mnogości. Był niezmiernie chorowity i musiał wycofać się z kariery akademickiej w roku 1914. W 1922 roku został wybrany na członka Francuskiej Akademii Nauk. O pewnych pojęciach, wprowadzonych przez tego uczonego autor niniejszego pisał w swojej pracy magisterskiej. Tak więc ta notka powstaje niejako przez protekcję i autopromocję.
1901 – Zmarł Elisha Gray (ur. 8 lutego 1835) – amerykański inżynier elektryk, współzałożyciel Western Electric Manufacturing Company. Największy rozgłos przyniosło mu zbudowanie w 1876 roku w Highland Park w Illinois prototypu telefonu. Jest uważany przez niektórych za prawdziwego wynalazcę telefonu o zmiennym oporze, pomimo tego, że utracił patent na rzecz Alexandra Bella. Uzyskał przeszło 70 patentów.
22 stycznia
1506 – Na zlecenie papieża Juliusza II do Rzymu wkroczyło 150 szwajcarskich najemników, dając początek Gwardii Szwajcarskiej.
1908 – Według starego kalendarza 9.01 – urodził się Lew Dawidowicz Landau (zm. 1 kwietnia 1968) – fizyk radziecki, laureat nagrody Nobla z fizyki (1962) za teorie materii skondensowanej, w szczególności ciekłego helu. Był wszechstronnym teoretykiem, zajmując się między innymi fenomenami nadciekłości i nadprzewodnictwa, elektrodynamiką kwantową, fizyką jądrową i fizyką cząstek elementarnych. Aresztowany w czasie stalinowskiej Wielkiej Czystki w roku 1938 za napisanie z dwoma innymi fizykami ulotki potępiającej reżim Stalina i mordercze czystki NKWD. Zwolniony rok później, po staraniach Piotra Kapicy, który zagroził przerwaniem wszelkiej pracy naukowej, jeżeli Landau nie będzie uwolniony. Brał potem czynny udział w stworzeniu przez ZSRR broni atomowej.
1939 – W cyklotronie Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku po fraz pierwszy dokonano sztucznego rozbicia jądra uranu. Tak zaczął się Projekt Manhattan, budowa amerykańskiej bomby atomowej.
23 stycznia
1805 – Zmarł Claude Chappe (ur. 25 grudnia 1763) – francuski wynalazca, który w 1792 r. zaprezentował system łączności optycznej, opartej na specjalnym układzie semaforów, który wkrótce został wprowadzony w całej Francji. Chappe popełnił samobójstwo, wskakując do studni na podwórzu hotelu, w którym mieszkał. Sugerowano, że był pogrążony w depresji spowodowanej chorobą oraz oskarżeniami rywali o bezprawne skopiowanie wojskowego systemu semaforów.
1929 – Urodził się John Charles Polanyi – kanadyjski chemik, laureat nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1986 za badania dynamiki elementarnych procesów chemicznych (wraz z nim otrzymali nagrodę Dudley R. Herschbach i Yuan T. Lee). Profesor Uniwersytetu Toronto. Od 1986 r. członek Papieskiej Akademii Nauk. Polanyi jest pochodzenia węgierskiego. Jego ojcem był chemik i filozof Michael Polanyi, a wujkiem ekonomista Karl Polanyi. W 1933 r. jego rodzina uciekła przed antysemickimi prześladowaniami do Wielkiej Brytanii.
1964 – Wykonano pierwszy przeszczep serca zwierzę-człowiek.. Dr James Hardy z University of Mississippi przeszczepił serce szympansa (o imieniu Bino) do klatki piersiowej Boyda Rusha (68 lat) w ostatniej próbie ratowania życia pacjenta. Nowo przeszczepione serce podjęło pracę, ale było zbyt małe. Rush umarł po 90 minutach. Hardy musiał znieść ostrą krytykę. Hardy wykonał także pierwszy przeszczep ludzkiego płuca w roku 1963 i przeszczep płuc bez naruszenia serca w 1987 roku.
24 stycznia
1848 – James W. Marshall znalazł złoto w Sutter’s Mill pod Sacramento, co rozpoczęło gorączkę złota w Kalifornii.
1860 – Francuski wynalazca pochodzenia belgijskiego Étienne Lenoir (1822-1900) otrzymał patent na pierwszy użyteczny silnik spalinowy (dwusuwowy, jednocylindrowy, pracujący na mieszance gazu miejskiego i powietrza, o mocy 8,8 kW.). Jego prosty silnik poruszał pojazd, który przejechał trasę między Paryżem a Joinville-le-Pont. Silnik ten był umieszczony w starym wozie konnym, więc koła poruszały się za pośrednictwem łańcucha wokół kół osi.
1978 – W północno-zachodniej Kanadzie rozbił się radziecki satelita szpiegowski Kosmos 954 (wyposażony w system radarowy radziecki satelita rozpoznania morskiego typu RORSAT, którego zadaniem było wykrywanie i śledzenie amerykańskich okrętów w celu ich zniszczenia przez radzieckie jednostki morskie) z reaktorem atomowym na pokładzie, powodując skażenie radioaktywne na obszarze 124 tys. km². Koszty poszukiwań i prac zabezpieczających zostały oszacowane na ok. 14 milionów dolarów kanadyjskich, a rachunek został wystawiony rządowi ZSRR na kwotę 6 041 174,70 dolarów kanadyjskich. Ostatecznie kwotę tę obniżono do 3 milionów dolarów kanadyjskich.
25 stycznia
1627 – Urodził się Robert Boyle (zm. 30 grudnia 1691) – chemik i fizyk brytyjski pochodzenia irlandzkiego. W 1661 roku podał nowoczesną definicję pierwiastka chemicznego. Rozwinął chemiczną analizę jakościową, zastosował wskaźnik umożliwiający rozróżnienie roztworów kwasów oraz zasad. Niezależnie od Edme Mariotte’a sformułował tzw. prawo Boyle’a-Mariotte’a. Uczą go jeszcze w liceum?
1858 – Na ślubie córki królowej Wiktorii po raz pierwszy zabrzmiał Marsz Weselny Feliksa Mendelssohna-Bartholdy’ego, najbardziej znany fragment muzyki do Snu nocy letniej Szekspira. Niejednokrotnie grany jest w kościołach na zakończenie ślubu, wówczas najczęściej na organach, co jednak nie jest zgodne z przepisami liturgicznymi Kościoła katolickiego, gdyż nie jest to utwór liturgiczny (a tylko takie mogą być wykonywane w czasie liturgii), ani nawet religijny. Zatem jest to muzyka nielegalna… Między nami mówiąc, nie pamiętam ślubu bez tego marsza.
1995 – Wystrzelona z północnej Norwegii rakieta z amerykańską sondą badawczą wywołała alarm rosyjskiej obrony antybalistycznej i nieomal doprowadziła do wybuchu III wojny światowej. Zrazu nic o tym oczywiście nie wiedzieliśmy.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
