19.05.2026
Tak papież Leon XIV zatytułował swoją pierwsza encyklikę. Podpisał ją 15 maja 2026 roku, a więc dokładnie w 135 rocznice podpisania encykliki Rerum Novarum, imiennika obecnego papieża Leona XIII, poświęconej prawom robotników na początku rozwoju burzliwego kapitalizmu, który im tych praw odmawiał. Wówczas, w 1891 roku, to był głos istotny i jak na stosunek poprzedników Leona XIII do ówczesnych realiów społecznych i politycznych, raczej rewolucyjny. W istocie otwierał nowy rozdział w tzw. społecznej nauce Kościoła, której zwieńczeniem była rocznicowa encyklika Jana Pawła II Centesimus Annus z 1991 roku.
Dziś palącym problemem współczesności stała się AI, podobnie jak pod koniec XIX wieku była nim kwestia regulacji praw robotników. Czy Leon XIV ma coś istotnego do powiedzenia w sprawie Sztucznej Inteligencji (SI)? Pewnie jeszcze za wcześnie by na to pytanie odpowiedzieć i trzeba poczekać na spokojną lekturę tekstu i na oficjalną prezentację dokumentu, która będzie miała miejsce 25 maja. Niemniej jednak już fakt, że oprócz samego papieża i dygnitarzy watykańskich został na nią zaproszony Chris Olah, współzałożyciel firmy Anthropic zajmującej się SI jest znamienne. Papież nie chce stwarzać wrażenia, że wie więcej niż eksperci i dlatego zaprasza ich do partnerskiej rozmowy.
Warto dodać, że to właśnie Anthropic odmówił Pentagonowi dostępu do swoich najnowocześniejszych rozwiązań, obawiając się nieetycznych zastosowań swoich modeli, ryzykując tym samym utratę intratnych zamówień, co naturalnie skrzętnie wykorzystali konkurenci. Nie muszę dodawać, że ten gest nie wzbudził entuzjazmu Donalda Trumpa. Prawdopodobnie właśnie ta etyczna wrażliwość firmy Anthropic skłoniła papieża do zaproszenia Chrisa Olaha do wspólnej rozmowy na temat przyszłości sztucznej inteligencji. Olah wcześniej pracował dla takich firm jak Google i OpenAI.
Zapewne w przyszłości ten temat będzie nieraz omawiany również na łamach Studia Opinii.
Profesor Obirek podkreśla datowanie pierwszej encykliki Leona XIV na rocznicę publikacji „Rerum Novarum”: wtedy chodziło o prawa robotników wobec kapitalizmu przemysłowego, dziś o prawa człowieka wobec ekspansji AI. To czyni temat nie tyle technologicznym, ile moralnym i społecznym.
Najciekawszy aspekt przesłania Leona XIV nie leży w samym fakcie zaproszenia eksperta od AI, lecz w treści papieskiego zamysłu: obrona godności osoby ludzkiej w epoce, w której technologia zaczyna wyznaczać rytm pracy, komunikacji i decyzji. Encyklika „Magnifica Humanitas” ma być właśnie odpowiedzią na pytanie, jak zachować pierwszeństwo człowieka wobec maszyn i algorytmów. Papieska encyklika zapowiada się jako ważny głos o tym, że kolejna rewolucja technologiczna ma służyć człowiekowi, a nie go zastępować.