Bogdan Miś: Działo się (139)

 

 

2018-07-03.

[dropcap]K[/dropcap]olejny tydzień (3-9 lipca) – przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

3 lipca

321 – Cesarz rzymski Konstantyn I Wielki wydał edykt zakazujący odbywania procesów sądowych w niedzielę. W pierwszym edykcie z 3 marca tego samego roku wprowadził niedzielny odpoczynek dla wszystkich kategorii pracowników z wyjątkiem rolników. Wolne niedziele to obyczaj dość dawny, jak widać.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/FultonNautilus.jpg

Projekt Nautilusa

1801 – W Hawrze zwodowano (na zlecenie Napoleona) drugi okręt podwodny Nautilus skonstruowany przez amerykańskiego inżyniera Roberta Fultona. Pierwszy okręt o tej samej nazwie zwodowano rok wcześniej. Dzięki zbiornikom ze sprężonym powietrzem mógł przebywać pod wodą przez 4,5 godziny. Projekt zakończył się niepowodzeniem, wobec stwierdzenia Napoleona, że działania okrętów podwodnych są niehonorowe. To po co zlecał? Pewno chciał Fultona kiwnąć przy wypłacie…

1844 – Zginęła najprawdopodobniej ostatnia para alki olbrzymiej i tym samym gatunek został uznany za wymarły. Pokrojem ciała i zachowaniem ptaki te przypominały pingwiny. Europejscy żeglarze, którzy zetknęli się z ptakami żyjącymi na półkuli południowej nazwali je „pingwinami” właśnie ze względu na te podobieństwa: alki określano w języku walijskim nazwą pingwen, także portugalscy i hiszpańscy żeglarze nazywali je pingüinos.

4 lipca

Mgławica Kraba

Mgławica Krab

1054 – W gwiazdozbiorze Byka wybuchła supernowa SN 1054 o jasności dorównującej Wenus. Jej pozostałością jest Mgławica Krab. Mgławica została zaobserwowana po raz pierwszy w 1731 przez Johna Bevisa, potem dopiero ją skojarzono z tamtą, zauważoną przez astronomów chińskich oraz arabskich. Znajduje się w odległości około 6,3 tysiąca lat świetlnych. Jej średnica to około 11 lat świetlnych i co sekundę zwiększa się o kolejne 1500 kilometrów.

1865 – Ukazała się powieść Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla (wł. Charlesa Lutwidge’a Dodgsona). Książka zachowuje absurdalną logikę snu, jest wypełniona satyrycznymi aluzjami do przyjaciół i wrogów Dodgsona, parodiami szkolnych wierszyków, których uczyły się w XIX wieku brytyjskie dzieci, zawiera także odniesienia lingwistyczne i matematyczne. Te ostatnie nie powinny dziwić: autor był z wykształcenia matematykiem; i dlatego książka jest straszliwie trudna dla tłumaczy, bo owe aluzje matematyczne są – jak mówią sami matematycy – nietrywialne, czyli delikatnie mówiąc nieoczywiste. Dziś znane są tylko 23 ocalałe egzemplarze pierwszego wydania; 18 jest w posiadaniu dużych archiwów lub bibliotek, takich jak Harry Ransom Humanities Research Center, a pozostałe 5 jest w rękach prywatnych. Wyobrażacie sobie cenę?

1892Samoa przeniosła się na wschodnią stronę międzynarodowej linii zmiany daty, co spowodowało, że przestępny rok 1892 trwał tam 367 dni. A mnóstwo ludzi sądzi, że linia zmiany daty nie jest umowna, tylko wynika z jakichś faktów przyrodniczych lub „woli Bożej”. Nie jest to jednak z pewnością najgroźniejsza pomyłka ludzkości…

5 lipca

1854 – W wyniku pożaru muzeum w Filadelfii uległ zniszczeniu tzw. Mechaniczny Turek, będący XVIII-wieczną mistyfikacją autorstwa Austriaka Wolfganga von Kempelena. Rzekomo genialna maszyna rozgrywała po mistrzowsku partie szachów; w rzeczywistości ruchami jej figur sterował dzięki magnesom ukryty wewnątrz utalentowany szachista.

1937 – W miejscowościach Midale i Yellow Grass w prowincji Saskatchewan odnotowano najwyższą temperaturę w historii Kanady (+45 °C).

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b6/Mb-gabreski-1956.jpg

Francis Stanley Gabreski, America’s Greatest Living Ace

1944 – Syn polskich emigrantów Francis Gabreski (Franciszek Gabryszewski, ur. 28 stycznia 1919, zm. 31 stycznia 2002), najlepszy amerykański as myśliwski w czasie II wojny światowej w Europie, zestrzelił swój rekordowy, 28. niemiecki samolot. W okresie listopad 1942 – luty 1943 latał bojowo z polskimi pilotami w Dywizjonie 315, wykonując 20 lotów bojowych. Walczył na samolocie Spitfire Mk.IX. Kolejne 6,5 zestrzelenia przyznano mu w wojnie koreańskiej, w której dowodził 51 Skrzydłem Myśliwskim. Wśród mnóstwa najwyższych odznaczeń bojowych ma polski Krzyż Walecznych.

6 lipca

1415Jan Hus, czeski duchowny i bohater narodowy, filozof, reformator Kościoła, prekursor protestantyzmu, rektor Uniwersytetu Praskiego, został po podstępnym zwabieniu uwięziony i spalony na stosie podczas soboru w Konstancji. Śmierć Husa stała się powodem do wybuchu powstania w Pradze, które ogarnęło całe Czechy i stało się początkiem wojen husyckich. Kościół katolicki ma sporo tego typu wyczynów na koncie.

1885 – Francuski chemik i biolog Louis Pasteur przeprowadził pomyślny test szczepionki przeciwko wściekliźnie na chłopcu Josephie Meisterze, pogryzionym przez wściekłego psa. W 133 lata później szaleńcy antyszczepionkowi urządzają marsze przeciw szczepieniom; a podobno z upływem lat się zdobywa wiedzę i doświadczenie… Nie dotyczy to chyba ludzkości jako całości.

Ilustracja

Krater Sedan widziany z lotu ptaka

1962 – W wyniku próbnego wybuchu jądrowego na poligonie w stanie Nevada powstał widoczny z Kosmosu (gołym okiem z orbity wokółziemskiej) krater Sedan. Krater ma 390 m średnicy i 100 m głębokości.

7 lipca

Ilustracja

Ilustracja Enrico Mazzantiego do pierwszego wydania powieści Pinokio

1881 – We włoskim czasopiśmie dziecięcym „Giornale per i Bambini” ukazał się pierwszy odcinek powieści Pinokio Carlo Collodiego. Dlaczego mi się to kojarzy z pewnym premierem?

1961– Ukazał się eksperymentalny tom poetycki Sto tysięcy miliardów wierszy francuskiego poety i prozaika Raymonda Queneau. Tomik składa się z dziesięciu sonetów, pozbawionych przerzutni i zawierających te same rymy. Każdy wiersz umieszczony jest na kartce pociętej na czternaście poziomych pasków, zawierających pojedyncze wersy. Dzięki takiemu układowi tekstu czytelnik może dowolnie manewrować fragmentami utworów Queneau, uzyskując w ten sposób za każdym razem inny, własny sonet. Sensu to zbyt wielkiego nie ma, ale zabawa literacka przednia.

1965 – Odbyła się w Klinice Ortopedii w Nara Medical University Hospital, Kashihara, Japonia pierwsza udana operacja przyszycia pacjentowi całkowicie amputowanego kciuka. Operowali japońscy lekarze Shigeo Komatsu i Susumi Tamai. Chirurdzy podejmowali podobne próby od 1959 roku z „wieloma niepowodzeniami”. Do dziś wykonano takich operacji – uważanych za skrajnie trudne – kilkaset.

8 lipca

1873 Anna Nichols z Melrose w stanie Massachusetts została pierwszą w historii USA rzeczniczką patentową. Bardzo pomału wybijały się panie na równouprawnienie…

1904 – Urodził się Henri Paul Cartan (zm. 13 sierpnia 2008) – sławny matematyk francuski, syn Élie Cartana, też wybitnego matematyka Zasłynął jako współzałożyciel grupy Bourbaki (Nicolas Bourbaki – pseudonim grupy francuskich matematyków, którzy w roku 1935 założyli działające przy École Normale Supérieure w Paryżu stowarzyszenie Association des Collaborateurs de Nicolas Bourbaki). Dość długo nie wiedziano kim jest ów tajemniczy, nikomu niezaznany osobiście uczony. Członkowie grupy opublikowali wiele prac (w tym kilka monografii) pod tym pseudonimem, wzbudzając w środowisku matematyków podziw dla talentu tajemniczego matematyka. W końcu jednak żart wyszedł na jaw.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Portrait_of_Havelock_Ellis_%281859-1939%29%2C_Psychologist_and_Biologist_%282575987702%29.jpg/800px-Portrait_of_Havelock_Ellis_%281859-1939%29%2C_Psychologist_and_Biologist_%282575987702%29.jpg

1939 – Zmarł Havelock Ellis (ur. 2 lutego 1859) – brytyjski lekarz i reformator społeczny. Jeden z twórców nowoczesnej seksuologii, autor pojęcia narcyzmu. Do badań w zakresie seksuologii skłoniły go własne problemy seksualne (wytrysk przedwczesny). Napisana wspólnie z Johnem Symondsem Sexual Inversion (Inwersja seksualna, 1897) była pierwszą w języku angielskim medyczną książką o homoseksualności. Krytykował wiktoriańską moralność, opowiadając się za prawem kobiet do przyjemności seksualnej i kontroli płodności oraz prawami homoseksualistów. Wbrew obowiązującym wówczas poglądom głosił, że masturbacja nie jest szkodliwa dla zdrowia.

9 lipca

1877 – Rozpoczął się pierwszy turniej tenisowy na kortach Wimbledonu. Impreza stała się jedną z ikon sportu. Najwięcej w historii tytułów łącznie w grze pojedynczej kobiet zdobyła Martina Navratilova (9), wśród mężczyzn rekordzistą jest Roger Federer (8).

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Gillette_razor_patent.png

Rysunek patentowy maszynki Gilette’a

1932 – Zmarł King Camp Gillette (ur. 5 stycznia 1855) – amerykański wynalazca. Opracował i opatentował (w 1895 roku) żyletkę z dwoma ostrzami do maszynki do golenia. Produkcja seryjna rozpoczęła się w 1903 roku, ale rok zamknięto sprzedażą 51 maszynek i 168 żyletek. Dopiero w kolejnym roku produkcja przybrała masowy charakter, a liczba wyprodukowanych maszynek i żyletek oscylowała wokół 100.000 sztuk. Swoją strategię Gillette oparł na sprzedaży maszynek poniżej kosztów i na zarabianiu na sprzedaży żyletek; pomysł – jak wiadomo – był słuszny.

1958 – W Lituya Bay na Alasce wystąpiło największe odnotowane kiedykolwiek tsunami. Fala powstała w wyniku osunięcia ziemi do zatoki osiągnęła wysokość 524 m. Ponad pół kilometra! Aż dziw, że zginęły wtedy tylko trzy osoby. Przyczyną tsunami było trzęsienie Ziemi o sile 7,9 stopnia w skali Richtera, zarejestrowane 21 km na północny wschód od zatoki.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

 

Print Friendly, PDF & Email

Jedna odpowiedź

  1. PIRS 2018-07-03
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com