2018-07-24
Kolejny tydzień (31 lipca – 6 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
OTO TE FAKTY:
31 lipca
1856 – Christchurch na Wyspie Południowej uzyskało prawa miejskie jako pierwsza miejscowość na Nowej Zelandii. Młoda ta Nowa Zelandia, klimat dobry, sąsiadów nie ma… Raj na Ziemi?
Halina Konopacka
1928 – Podczas Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie Halina Konopacka (właściwie Kazimiera Leonarda Konopacka-Matuszewska-Szczerbińska, 1900-1989; miała dwóch mężów, stąd potrójne nazwisko) zdobyła w konkursie rzutu dyskiem pierwszy w historii złoty medal olimpijski dla Polski. Był także rekord świata.
2016 – Zmarł Seymour Papert (ur. 29 lutego 1928) południowoafrykański matematyk i informatyk, autor języka programowania LOGO, jeden z pionierów sztucznej inteligencji, nazwany przez Minsky’ego „najwybitniejszym żyjącym dydaktykiem matematyki”. Wraz z Minskym założył w latach 60. ub. w. słynne laboratorium AI na MIT.
1 sierpnia
Obraz przedstawiający Caroline Herschel i jej brata w nocy 13 marca 1781, podczas której William odkrył Urana
1786 – Brytyjska astronomka Caroline Herschel (1750-1848) jako pierwsza kobieta odkryła kometę. Współpracując z bratem Williamem Herschelem odkryła w sumie osiem nowych komet. Przecierała ścieżki późniejszym astronomkom.
1941 – Rozpoczęła się seryjna produkcja samochodu Willys Jeep. Jego bliźniaczym wariantem, produkowanym na licencji w zakładach Ford, był Ford GPW. Oba modele były szeroko używane przez wszystkie siły alianckie podczas wojny, a następnie także przez użytkowników cywilnych w wielu krajach. Podstawowa wersja Willys MB liczyła 361 349 sztuk. Ford GPW został wyprodukowany w 277 896 sztuk. Mowa wyłącznie o produkcji wojennej, do roku 1945.
1981 – W USA wystartowała telewizja muzyczna MTV. Pierwszym wyemitowanym teledyskiem był Video Killed the Radio Star zespołu The Buggles. Tego dnia rozpoczęło się powolne konanie klasycznej telewizji, a i w sztuce filmowej pojawiły się zjawiska dotychczas uważane za niedopuszczalne: kilkusekundowe ujęcia, gwałtowne jazdy kamerą, wirowanie obrazu, bardzo młodzi i hałaśliwi prezenterzy itp. W sumie zgroza.
2 sierpnia
216 p.n.e. – Wódz kartagiński Hannibal rozgromił w bitwie pod Kannami liczniejsze wojska rzymskie. Manewr kanneński (obejście przeciwnika celem okrążenia go i zniszczenia) jest do dziś uważany za podstawowy w sztuce wojennej.
1564 – Papież Pius IV przekształcił Kongregację Świętego Oficjum w stały organ Kurii Rzymskiej. Pod tą niewinną nazwą kryje się Inkwizycja, centralny organ kierujący działaniami antyheretyckimi. Święte Oficjum pozostawało w czasach nowożytnych jedną z najbardziej wpływowych instytucji w Kościele. Spośród 42 papieży wybranych między rokiem 1550 a 1963, aż dwudziestu jeden było w chwili wyboru członkami tej Kongregacji. Rzadko który urząd ma na sumieniu tyle niewiarygodnych dziś zbrodni. W 1965 papież Paweł VI dokonał kolejnej reformy Kurii Rzymskiej, w ramach której przekształcił Kongregację Świętego Oficjum we współcześnie istniejącą Kongregację Nauki Wiary.
John Tyndall
1820 – Urodził się John Tyndall (zm. 4 grudnia 1893) – irlandzki filozof przyrody, badacz i odkrywca zjawisk fizycznych z zakresu m.in. magnetyzmu, glacjologii, chemii fizycznej i bakteriologii, członek Royal Society, alpinista: pierwszy zdobywca m.in. Weisshornu. Jego nazwiskiem został nazwany przedwierzchołek Matterhornu od strony włoskiej: Pic Tyndall, do którego dotarł rok przed zdobyciem szczytu przez Edwarda Whympera. Mówiąc nawiasem, to on pierwszy wyjaśnił dokładnie, dlaczego niebo jest niebieskie.
3 sierpnia
1596 – David Fabricius, holenderski astronom i teolog, odkrył w gwiazdozbiorze Wieloryba pierwszą gwiazdę zmienną Mira Ceti. W 1604 niezależnie od Keplera i Galileusza zauważył i obserwował nową w gwiazdozbiorze Wężownika. Mira Ceti jest układem podwójnym, w skład którego wchodzą Mira A (czerwony olbrzym) oraz Mira B (biały karzeł) – ten mniejszy składnik okrąża większy w czasie ok. 400 lat.
1917 – Zmarł Ferdinand Georg Frobenius (ur. 26 października 1849) – matematyk niemiecki. Jego najsłynniejsze twierdzenie (zresztą piekielnie trudne do udowodnienia; tak trudne, że nie wykłada się go na normalnych zajęciach studentom matematyki) orzeka, że uogólniać pojęcie liczby można tylko do pewnych granic. Mamy więc liczby rzeczywiste, zespolone, kwaterniony, tzw. oktawy Cayleya – i dalej się nie da, ewentualne nowe twory nie będą już miały niemal żadnych właściwości liczb. Jeden z najwybitniejszych umysłów w matematyce, ale stosunkowo mało znany ze względu na trudność publikowanych prac.
USS Nautilus
1958 – Atomowy okręt podwodny USS „Nautilus” jako pierwszy na świecie przepłynął pod biegunem północnym, zaś przeprowadzone za jego pomocą testy wykazały szereg zalet siłowni jądrowej wobec innych rodzajów napędu. Rezultaty tych testów pchnęły US Navy do podjęcia decyzji o całkowitej rezygnacji z napędu konwencjonalnego dla tej klasy okrętów.
4 sierpnia
1770 – Nad brzegiem rzeki Endeavour w Australii kapitan James Cook nadał nazwę „kangooroo” nowo odkrytemu zwierzęciu.
1881 – Temperatura w Sewilli osiągnęła 50 °C. Była to prawdopodobnie najwyższa temperatura w historii Hiszpanii i Europy. Ale zobaczymy…
Tunel Marmaray (linia przerywana)
2013 – Pierwszy testowy pociąg (bez pasażerów) przejechał tunelem Marmaray. To tunel kolejowy pod cieśniną Bosfor oraz projekt łączący dwa odrębne systemy kolejowe: w europejskiej i azjatyckiej części Turcji w jedną całość. Tunel został oficjalnie otwarty 29 listopada 2013 roku. Cała trasa ma 76,3 km i łączy Halkali (Europa) z azjatyckim Gebze[. Nazwa Marmaray (Marmara Rail) pochodzi od połączenia nazwy Morza Marmara z tureckim słowem ray (kolej). Projekt do dziś nie jest całkowicie ukończony.
5 sierpnia
Pejzaż z rzeką Leonarda
1473 – Leonardo da Vinci wykonał swój najstarszy znany rysunek Pejzaż z rzeką.
1735 – Nowojorski drukarz, wydawca, redaktor i dziennikarz John Peter Zenger został uniewinniony od zarzutów o działalność wywrotową i zniesławienie Williama Cosby’ego, ówczesnego gubernatora kolonii Nowy Jork. Proces stał się znaczącym i ważnym czynnikiem w rozwoju wolności. Linia obrony oparta była na twierdzeniu, że wolno wyrażać swe zdanie, a przekazywanie informacji nie jest oszczerstwem. I, choć wielu najbardziej znamienitych ówczesnych prawników nie podjęło się sprawy „przeciw władzy” uznając ją z góry za przegraną, to proces zakończył się pomyślnie dla Zengera (dzięki niezwykłym zdolnościom prawniczym, elokwencji i sprytowi Hamiltona, to właśnie z nim kojarzony jest przymiotnik Philadelphia lawyer).
2011 – Została wystrzelona amerykańska sonda kosmiczna Juno, sztuczny satelita Jowisza. Po ponad dwóch latach lotu ponownie zbliżyła się do Ziemi, żeby wykorzystać jej asystę grawitacyjną. 5 lipca 2016, po prawie pięciu latach lotu, Juno wykonała manewr wejścia na orbitę polarną wokół Jowisza. Sonda ma prowadzić obserwacje planety przynajmniej do lipca 2018, z możliwością dalszego przedłużenia misji. Na jej zakończenie planowana jest deorbitacja i spalenie sondy w atmosferze Jowisza. Lot można śledzić tutaj.
6 sierpnia
1890 – Amerykański morderca William Kemmler jako pierwszy został stracony na krześle elektrycznym. 29 marca 1889 Kemmler zamordował siekierą swoją konkubinę, Tillie Ziegler, i w wyniku procesu został skazany na śmierć. Przy pierwszej próbie egzekucja się nie powiodła. Kemmler był rażony prądem przez 17 sekund, ale przeżył. Napięcie zostało podniesione do 2000 V, lecz generator potrzebował czasu, żeby się ponownie naładować. W tym czasie poważnie poparzony Kemmler jęczał. Druga próba trwała ponad minutę, a cała scena była opisywana przez wielu świadków jako straszna: zapach palonego ciała i dym unoszący się z głowy Kemmlera.
1926 – Amerykanka Gertrude Ederle jako pierwsza kobieta w historii przepłynęła wpław kanał La Manche.
Grzyb atomowy nad japońską Hiroszimą (1945)
1945 – Wojna na Pacyfiku: o 8:16 czasu miejscowego eksplodowała 580 m nad japońską Hiroszimą bomba atomowa Little Boy, zrzucona z amerykańskiego bombowca Boeing B-29 Superfortress Enola Gay, w wyniku czego zginęło 70-90 tys. osób (ok. 30% populacji miasta).
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
