27.08.2019
Kolejny tydzień (28 sierpnia — 3 września) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
28 sierpnia
1565 – Pedro Menéndez de Avilés założył St. Augustine na Florydzie, obecnie najstarsze istniejące stale zamieszkane miasto w Stanach Zjednoczonych. W 2013 roku miasto zamieszkiwało ok. 13 tysięcy mieszkańców. Przez 235 lat była to polityczna i militarna stolica hiszpańskiej prowincji Floryda. Tu po raz pierwszy został aresztowany Martin Luther King. Znajduje się tu najstarsza w Ameryce szkoła. W mieście znajdują się 33 budowle, które wpisane są do Krajowego Rejestru Zabytków.
1845 – Ukazało się pierwsze wydanie miesięcznika popularnonaukowego „Scientific American”. Można tę datę uznać za dzień narodzin poważnego dziennikarstwa popularnonaukowego. Obecnie Scientific American wydawany jest w 18 wersjach językowych – w tym polskiej jako Świat Nauki – w łącznym nakładzie przekraczającym milion egzemplarzy. Został założony przez Rufusa Portera, początkowo jako jednostronicowa ulotka. Jego głównym celem w pierwszych latach było informowanie o pracach Amerykańskiego Biura Patentowego.
1903 – Założono Harley-Davidson Motor Company. Nie ma chyba bardziej znanego na świecie motocykla.
29 sierpnia
1831 – Brytyjski fizyk Michael Faraday odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej. Jest to zjawisko powstawania siły elektromotorycznej w przewodniku na skutek zmian strumienia pola magnetycznego. Zmiana ta może być spowodowana zmianami pola magnetycznego lub względnym ruchem przewodnika i źródła pola magnetycznego. Indukcja elektromagnetyczna jest obecnie podstawową metodą wytwarzania prądu elektrycznego oraz podstawą działania wielu urządzeń elektrycznych np. prądnic, alternatorów, generatorów w elektrowniach, transformatorów, pieców indukcyjnych, silników indukcyjnych i mierników indukcyjnych, cewek…
1949 – ZSRR przeprowadził na poligonie w Semipałatyńsku pierwszą udaną próbę bomby atomowej (RDS-1). Konstrukcja RDS-1 była wierną kopią amerykańskiej konstrukcji ładunku o kryptonimie Gadget, który eksplodował 16 lipca 1945, użytego następnie w bombie Fat Man, zrzuconej na Nagasaki 9 sierpnia 1945. Dokładnie w rocznicę tego wydarzenia w 1991 roku prezydent Kazachstanu Nursułtan Nazarbajew wydał dekret o zamknięciu poligonu.
1966 – Grupa The Beatles zagrała w San Francisco swój ostatni oficjalny koncert. Koniec pewnej epoki w muzyce popularnej.
30 sierpnia
1901 – Hubert Cecil Booth otrzymał brytyjski patent na odkurzacz w formie urządzenia napędzanego silnikiem spalinowym i umieszczonego na ramie wozu konnego, z którego wyprowadzano długie rury, którymi przez okna odkurzano budynki.
1907 — Urodził się John William Mauchly, (zm. 8 stycznia 1980) — amerykański fizyk i inżynier, profesor Uniwersytetu Pensylwanii, konstruktor liczących maszyn analogowych i cyfrowych. Wraz z J.P. Eckertem zaprojektował i skonstruował słynny komputer ENIAC. Jego dziełem jest także pierwszy komputer przeznaczony na rynek handlowy – UNIVAC I (1951). Ponadto był autorem wielu prac teoretycznych, poświęconych m.in. zastosowaniu metod matematycznych do przewidywania pogody.
1963 – W Waszyngtonie i Moskwie zainstalowano tzw. czerwone telefony, mające służyć wymianie informacji między szefami państw w sytuacjach kryzysowych. Wbrew nazwie, to nie był ani czerwony, ani telefon: na początku był to teleks.
31 sierpnia
1913 — Urodził się Alfred Charles Bernard Lovell (zm. 6 sierpnia 2012) — angielski fizyk i radioastronom. Był pierwszym dyrektorem Obserwatorium Jodrell Bank (w latach 1945–1980). Wniósł znaczący wkład w budowę radarów wojskowych, za co dostał Order Imperium Brytyjskiego. W 1961 roku otrzymał tytuł szlachecki za istotny wkład w rozwój radioastronomii.
1935 – Radziecki górnik Aleksiej Stachanow podczas jednej zmiany wykonał 1475% normy (tj. wydobył 102 m³ węgla). Rozpoczął się morderczy wyścig o tytuł przodownika pracy, który nielicznym przyniósł sławę i majątek a wielu po prostu zabił.
2005 — Zmarł Józef Rotblat (ur. 4 listopada 1908 w Warszawie) – polsko-brytyjski fizyk, radiobiolog, współtwórca pierwszej bomby atomowej. Założyciel i lider pacyfistycznego ruchu naukowców Pugwash, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1995).
1 września
1648 – Zmarł Marin Mersenne (ur. 8 września 1588) – francuski zakonnik, teolog, filozof, matematyk i teoretyk muzyki. Prowadził ożywioną korespondencję naukową, m.in. z Fermatem i Pascalem, a zwłaszcza ze swoim przyjacielem Kartezjuszem. Potępiał poglądy Różokrzyżowców przeciwstawiając się „nauce tajemnic i sekretów” na rzecz nieskrępowanej wymiany poglądów pomiędzy uczonymi. Postulował, aby opracować encyklopedię służącą wszystkim pokoleniom. Liczbami Mersenne’a nazywa się dziś liczby naturalne będące potęgą dwójki, zmniejszoną o 1. Ma też „swój” krater na Księżycu.
Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu
1581 – Rosyjski ataman kozacki Jermak Timofiejewicz wyruszył na podbój Syberii na czele oddziału ok. 700-800 Kozaków i najemników. Syberia była do tego momentu pod władaniem chanów tatarskich.
1877 — W Pensylwanii został zastrzelony ostatni wapiti kanadyjski z rodziny jeleniowatych. Występował na terenach USA na wschód od Wielkich Równin.
2 września
1752 – Wielka Brytania i jej kolonie w Ameryce Północnej odeszły od kalendarza juliańskiego na rzecz gregoriańskiego. Na skutek tego po 2 września nastąpił tam 14 września.
1900 – W pruskich szkołach publicznych wprowadzono przedmiot wychowanie seksualne. Tak, tak: właśnie tam i wtedy. I nikt ich nie wyklął ani nie oskarżył o wstrętny genderyzm… Może dlatego, że wtedy nie znano tego słowa. W każdym razie demonstracji protestacyjnych, związanych z seksualizacją dzieci — nie było.
2013 – 64-letnia Amerykanka Diana Nyad (pisarka i dziennikarka) jako druga osoba w historii i zarazem pierwsza bez klatki zabezpieczającej przed rekinami przepłynęła wpław Cieśninę Florydzką (z Kuby na Florydę, ok. 177 km). Przedtem m.in. opłynęła dookoła Manhattan i wykonała szereg innych spektakularnych wyczynów tego rodzaju. Jest także jedną z najlepszych amerykańskich zawodniczek w squashu. Napisała 4 książki. Jest lesbijką i ateistką.
3 września
1814 — Urodził się James Joseph Sylvester (zm. 15 marca 1897 r.) — brytyjski matematyk i prawnik. Od roku 1841 profesor University of Virginia w Charlottesville. Był pierwszym Żydem zatrudnionym na stanowisku profesora na amerykańskim uniwersytecie. Założył w 1878 pierwsze amerykańskie czasopismo matematyczne The American Journal of Mathematics. Podstawowe jego prace dotyczą algebry, teorii liczb, rachunku prawdopodobieństwa, mechaniki i fizyki matematycznej. Wraz ze swoim przyjacielem Arthurem Cayleyem stworzył teorię niezmienników. W roku 1901 brytyjskie Royal Society ustanowiło na jego cześć medal Sylvestera.
1976 — Podpisano w Londynie porozumienie w sprawie powołania organizacji INMARSAT. Jej zadaniem miało być zapewnienie komunikacji statkom. Komunikacja miała się odbywać za pośrednictwem satelitów geostacjonarnych. Początkowo INMARSAT wynajmował satelity. Od 1983 roku korzysta z własnych. Obsługiwane są z ponad dwudziestu stacji naziemnych. W kwietniu 1999 dokonano prywatyzacji INMARSATU, który od tego czasu podlega kontroli International Mobile Satellite Organization (IMSO). Akcje INMARSATU są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Londynie.
2014 – Astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli, że Droga Mleczna jest częścią supergromady 100 razy większej, niż dotychczas sądzono. Nazwano ją Laniakea.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
