Bogdan Miś: Działo się (247)

04.08.2020

Kolejny tydzień (5-11 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

5 sierpnia

Ilustracja
Pejzaż z rzeką” Leonarda

1473Leonardo da Vinci wykonał swój najstarszy znany rysunek Pejzaż z rzeką. Obecnie (2011) znajduje się w zbiorach gabinetu rysunków i grafik galerii Uffizi we Florencji.

1583Humphrey Gilbert (angielski żeglarz, twórca brutalnego i kolonialnego stylu rządów w Irlandii, który następnie w 1583 roku dotarł do Nowej Fundlandii. Zginął w drodze powrotnej do Europy) oficjalnie ogłosił Nową Fundlandię kolonią angielską, pierwszą na kontynencie północnoamerykańskim.

1858 – Zakończono kładzenie pierwszego transatlantyckiego kabla telegraficznego.

6 sierpnia

1806 – Po 844 latach przestało istnieć Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. To określenie państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołujące się zarówno do idei, jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia, którym było Królestwo Niemieckie, oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378). Wymusił to Napoleon, ostatecznie odnosząc słynne zwycięstwo pod Austerlitz w grudniu 1805 roku. Ostatnim formalnie władcą cesarstwa był Franciszek II Habsburg.

Egzekucja Kemmlera

1890 – Amerykański morderca (zabił swoją partnerkę siekierą 29 marca v1889 roku) William Kemmler jako pierwszy został stracony na krześle elektrycznym. Przy pierwszej próbie egzekucja się nie powiodła. Kemmler był rażony prądem przez 17 sekund, ale przeżył. Druga próba trwała ponad minutę, a cała scena była opisywana przez wielu świadków jako straszna. George Westinghouse w późniejszym komentarzu stwierdził: „lepiej by zrobili używając siekiery”.

1926 — Amerykanka niemieckiego pochodzenia Gertrude Ederle (1905-2003) jako pierwsza kobieta w historii przepłynęła wpław kanał La Manche. Multimedalistka olimpijska z Paryża 1924: złoty medal jako uczestniczka sztafety pływackiej 4×100 m stylem dowolnym oraz brązowe medale za uzyskanie trzeciego miejsca w konkurencjach 100 m i 400 m stylem dowolnym. Udana próba trwała 14 godzin i 39 minut, co było rekordem świata do 1950 roku.

7 sierpnia

1856Do Australii przybyli pierwsi polscy osadnicy. Zamieszkali w Polish Hill River – miejscu w pobliżu Sevenhill przy Polish Valley w Clare Valley. Pochodzili z Dąbrówki Wielkopolskiej i Zbąszynia.

1912 – Austriacki fizyk Victor Franz Hess (1883-1964) w czasie lotu balonem odkrył promieniowanie kosmiczne. W 1936 roku został laureatem Nagrody Nobla, w dwa lata później wyemigrował na stale do USA. Obywatelstwo dostał w roku 1944.

Frances Kelsey podczas uroczystości wręczenia jej przez Johna F. Kennedy’ego President’s Award for Distinguished Federal Civilian Service

1962 — Dr Frances Oldham Kelsey, kanadyjska lekarka i farmakolożka, wysoka urzędniczka amerykańskiej Agencji Żywności i Leków, została wyróżniona „President’s Award for Distinguished Federal Civilian Service” za niedopuszczenie do wprowadzenia do obrotu na terenie USA szkodliwego dla ludzkich płodów talidomidu, leku o działaniu przeciwwymiotnym, przeciwbólowym i usypiającym, stosowanego również przez kobiety w ciąży. Był on już wtedy dopuszczony do obrotu w kilkunastu krajach europejskich i Kanadzie. Mimo tego i wbrew naciskom przedstawicieli producenta Frances Kelsey zażądała przeprowadzenia dodatkowych badań klinicznych i nie dopuściła leku do obrotu.

8 sierpnia

1576 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę pierwszego na świecie publicznego obserwatorium astronomicznego Uranienborg na wyspie Hveen, leżącej w cieśninie Sund między Zelandią (Dania) a Skanią, wzniesionego w latach 1576–80 przez duńskiego astronoma Tycho Brahe.

Passarola — statek powietrzny skonstruowany przez Bartolomeu de Gusmão

1709 – Portugalski duchowny i wynalazca Bartolomeu de Gusmão (1685-1724) zaprezentował królowi Janowi V Wielkodusznemu swoje urządzenie latające z napędem śmigłowym. Działało! Był to pierwszy w historii balon napełniany gorącym powietrzem. Król nagrodził wynalazcę ofiarując mu katedrę profesorską w Coimbrze. Wynalazca – łagodnie mówiąc – nie był pupilem za to portugalskiej Inkwizycji. Musiał przed nią uciekać do Hiszpanii, gdzie zmarł. Jakby Bóg chciał, żeby ludzie latali, stworzyłby ich ze skrzydłami, czyż nie?

1900 – Na Międzynarodowym Kongresie Matematycznym w Paryżu genialny matematyk niemiecki David Hilbert przedstawił listę 23 nierozwiązanych problemów matematycznych. Próby ich rozwiązania wpłynęły znacząco na rozwój matematyki w XX wieku. Obecnie większość problemów Hilberta została rozwiązana, choć niektóre problemy sformułowane są zbyt ogólnie, by można to było jednoznacznie stwierdzić. Do nierozwiązanych wciąż problemów należy m.in. z pewnością problem numer 8, który zawiera dwie hipotezy dotyczące liczb pierwszych (hipotezę Goldbacha i hipotezę Riemanna).

9 sierpnia

1896 – W wypadku swego szybowca został ciężko ranny niemiecki pionier szybownictwa Otto Lilienthal – niemiecki konstruktor i pilot pierwszych szybowców. Był autorem 18 projektów maszyn latających. Wedle dostępnych źródeł był on pierwszym człowiekiem, który wzbił się w powietrze za pomocą skonstruowanego przez siebie szybowca. (1848-1896). W wyniku odniesionych obrażeń zmarł następnego dnia.

Robert Baden-Powell podczas pierwszego obozu skautowego na wyspie Brownsea

1907 – Zakończył się zorganizowany przez Roberta Baden-Powella obóz na angielskiej wyspie Brownsea, który został uznany za początek skautingu, czyli po polsku – harcerstwa. Obecnie zaczyna się Powella uważać za osobę kontrowersyjną, wytyka mu się rasizm i kultywowanie brytyjskiego imperializmu. Wdrożone przez niego metody wychowawcze, związane z militaryzacją dzieci i młodzieży, też budzą coraz większe wątpliwości pedagogiczne. W 1896 roku Baden-Powell został oskarżony o nielegalne wydanie wyroku śmierci na szefa afrykańskiego plemienia Matabele, Uwini. Obiecano mu, że jego życie będzie oszczędzone, jeżeli się podda. Został jednak rozstrzelany. To duże obciążenie pamięci Pierwszego Skauta.

1927 – Urodził się Marvin Lee Minsky (zm. 24 stycznia 2016) – amerykański matematyk i informatyk, zajmujący się głównie sztuczną inteligencją (AI). Współzałożyciel laboratorium AI w Massachusetts Institute of Technology. Autor wielu tekstów i prac z zakresu sztucznej inteligencji oraz filozofii. Był jednym z pionierów robotów bazujących na sztucznej inteligencji. Zbudował pierwszego „żółwia” LOGO. W 1951 roku zbudował pierwszą stochastyczną sieć neuronową (SNARC). Wynalazł i skonstruował współogniskowy mikroskop skaningowy. Był także konsultantem podczas kręcenia filmu 2001: Odyseja kosmiczna. Był laureatem Nagrody Turinga, najwyższego wyróżnienia, jakie może dostać informatyk. Jedno z jego sławnych powiedzeń: Przeżycia religijne uważam za rzecz bardzo ryzykowną, ponieważ mogą w gwałtowny sposób zniszczyć mózg.

10 sierpnia

„Nao Victoria”, kopia jednego ze statków Magellana

1519 – Wyprawa pięciu okrętów dowodzona przez portugalskiego żeglarza i odkrywcę w służbie hiszpańskiej Ferdynanda Magellana wypłynęła z Sewilli w pierwszy w historii rejs wokółziemski. W czasie wyprawy Magellan zginął. 6 września 1522 Juan Sebastián Elcaño i pozostali członkowie wyprawy Magellana (18 ludzi z 270) powrócili do Hiszpanii na ostatnim statku.

1846 – W Waszyngtonie założono Smithsonian Institution – największy na świecie kompleks muzeów i ośrodków edukacyjno-badawczych, mieszczący się głównie w Waszyngtonie, powstały jako fundacja w roku 1846 na podstawie testamentu Jamesa Smithsona, brytyjskiego chemika i mineraloga. Finansuje i organizuje badania naukowe, wydaje książki i czasopisma, prowadzi wymianę publikacji z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Na cześć instytutu jedną z planetoid nazwano Smithsonian.

1897 – Niemiecki chemik Felix Hoffmann uzyskał w laboratorium kwas acetylosalicylowy, który wszedł do handlu jako lek przeciwbólowy – aspiryna. Była ona pierwszym lekiem uzyskanym w sposób syntetyczny, a nie wyizolowanym z surowców występujących w przyrodzie. Syntezę aspiryny uważa się za początek przemysłu farmaceutycznego. Kwas salicylowy zawarty w korze wierzby znany był ludzkości od zarania dziejów: właściwości kory wierzbowej opisują po raz pierwszy egipskie zwoje z okresu około 1550 roku p.n.e., była ona też środkiem leczniczym zalecanym przez starożytnych.

11 sierpnia

1492 – Hiszpański kardynał Rodrigo Borgia został wybrany na papieża i przyjął imię Aleksander VI. Ale się zaczęło dziać! Ten ciekawy szef Kościoła katolickiego rządził bezwzględną ręką aż do śmierci w roku 1503. Miał dziewięcioro dzieci z wieloma kobietami, jego córką była m.in. słynna trucicielka Lukrecja. Jest bohaterem licznych powieści, filmów, dwóch seriali, a nawet gry komputerowej.

Tuba Williamsa-Kilburna była zdolna do przechowywania danych w postaci binarnej

1921 – Urodził się Tom Kilburn (zm. 2001) – brytyjski matematyk, informatyk oraz inżynier, pionier informatyki i techniki komputerowej. W 1946 roku zaprojektował (wraz z inżynierem Fredericem Callandem Williamsem) pierwszą na świecie pamięć operacyjną komputera (tzw. tuba Williamsa-Kilburna). Wspólnie z Williamsem opracował Small-Scale Experimental Machine, pierwszy na świecie komputer oparty na architekturze von Neumanna. Był profesorem uniwersytetu w Manchesterze oraz członkiem Royal Society w Londynie.

1934 – Na wyspie Alcatraz pod San Francisco otwarto więzienie federalne. działające od 1934 do 1963 roku. Zamknięte zostało głównie z powodu wysokich kosztów utrzymania, błędów konstrukcyjnych i powstających uszkodzeń betonowych elementów poprzez słone nadmorskie powietrze. Oficjalnie przez 29 lat działalności więzienia żadnemu więźniowi nie udało się z niego uciec, choć odnotowano 14 prób z udziałem 34 więźniów, w tym dwóch, którzy próbowali uciec dwa razy; sześciu uciekinierów zastrzelono, dwóch utonęło, pięciu nie odnaleziono, pozostałych złapano. Dwóch wydostało się z wyspy, ale zostało pojmanych, jeden w 1945, drugi w 1962 roku. Więzienie stało się miejscem akcji licznych filmów i seriali.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com