18.08.2020
Kolejny tydzień (19-25 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
19 sierpnia
1913 – Francuz Adolphe Pégoud (1889-1915) uznawany za pierwszego asa myśliwskiego w historii wykonał pierwszy skok ze spadochronem z pokładu samolotu. 21 września 1913, na samolocie Blériot XI, podczas pokazu w Buc, pierwszy raz wykonał publicznie pętlę (w pierwszeństwie wykonania tego manewru wyprzedził go o kilka dni rosyjski lotnik Piotr Niestierow, lecz dopiero wyczyn Pégouda stał się znany szerzej). Prowadząc w wielu europejskich krajach publiczne pokazy akrobacji w 1913 i 1914, wykonywał także takie figury jak ślizg i lot odwrócony. Zginął w walce lotniczej, zastrzelony przez pilota niemieckiego, który był jego uczniem.
1960 — Wystrzelono radziecki statek kosmiczny Sputnik 2 z psami Biełką i Striełką na pokładzie. Psy wróciły na Ziemię żywe w dzień później. Jedno ze szczeniąt wydanych później na świat przez Striełkę podarowane zostało prezydentowi USA Johnowi F. Kennedy’emu. Po naturalnej śmierci, ciała Biełki i Striełki zostały zakonserwowane i wypchane. Przechowywane są w muzeum astronautyki w Moskwie.
2014 – Z Centrum Startowego Satelitów Taiyuan w środkowych Chinach wystrzelono rakietę z drugim polskim sztucznym satelitą naukowym Heweliusz. Jest szóstym i ostatnim z należących do międzynarodowej konstelacji satelitów astronomicznych BRITE (BRIght-star Target Explorer), budowanych w ramach konsorcjum polsko-kanadyjsko-austriackiego. Kto wiedział o polsko-chińskiej współpracy w Kosmosie, ręka do góry. Nie widzę…
20 sierpnia
1619 – 20 pierwszych czarnoskórych niewolników zostało przywiezionych na pokładzie holenderskiego statku do Jamestown w Wirginii, pierwszej stałej angielskiej osady w Ameryce Północnej. Zaczęła się dramatyczna historia Afroamerykanów…
1885 – Ernst Hartwig z obserwatorium w Tartu w Estonii zaobserwował supernową S Andromedae w Galaktyce Andromedy. Była to pierwsza supernowa odkryta w innej galaktyce. Galaktyka Andromedy jest największą i najjaśniejszą galaktyką nieba północnego. Świat znów okazał się bardziej skomplikowany, niż sądzili filozofowie…
1980 – Włoski himalaista Reinhold Messner dokonał pierwszego solowego wejścia na Mount Everest (dwa lata wcześniej w raz z Habelerem zdobył Everest bez użycia butli tlenowej). Jako pierwszy człowiek zdobył Koronę Himalajów i Karakorum – wszystkie czternaście ośmiotysięczników świata. Dokonał tego w 1986 roku, a zdobycie kompletu szczytów zajęło mu łącznie 16 lat.
21 sierpnia
1851 – Wykonano jedyny wyrok śmierci w historii amerykańskiego stanu Wisconsin. Owym jedynym wyrokiem, jaki został wykonany, było powieszenie farmera Johna McCaffary’ego za zabójstwo żony, popełnione w hrabstwie Kenosha. Niedługo potem kara śmierci została zniesiona. Podobnie rzecz wyglądała w sąsiednim Michigan, które jako stan nie wykonało ani jednej egzekucji. Co ciekawe dwa także niestosujące kary śmierci stany, czyli Alaska i Hawaje, wszystkie swoje egzekucje wykonały przed przyznaniem im statusu stanu.
1888 – Amerykanin William Seward Burroughs (1855-1898) otrzymał patent na pierwszy zapisujący wyniki sumator. Burroughs osiągnął mistrzostwo we wprowadzeniu zasady pełnej wymienności części. Dowolny element w maszynie mógł być zamieniony z elementem z innej maszyny, znakomicie to ułatwiało pracę mechaników dokonywujących napraw bezpośrednio w biurze u klienta. To było też bardzo użyteczne, gdy jego firma American Arithmometer Company otworzyła filię w Europie, części produkowane w Anglii mogły być montowane do maszyn produkowanych w St. Louis. We wrześniu 1986 r. Burroughs Corporation połączyła się ze Sperry Corporation, tworząc Unisys Corporation.
1973 – Urodził się w Moskwie Sergey Brin – amerykański programista (z wykształcenia matematyk, syn pary zawodowych matematyków) i przedsiębiorca rosyjskiego pochodzenia. Współtwórca najpopularniejszej obecnie wyszukiwarki internetowej Google. Od 2015 prezes Alphabetu, spółki-matki Google. Z funkcji tej zrezygnował w grudniu 2019. Jest jednym z najbogatszych ludzi świata. W latach 2007-2015 był żonaty ze słynną biolożką i businesswoman Anne Wojcicki (oczywiście Polką z pochodzenia, córką profesora fizyki), z którą ma dwoje dzieci. Ciekawostka: jej siostra Susan jest prezesem YouTube.
22 sierpnia
1851 – Amerykański jacht „America” (szkuner) wygrał regaty wokół wyspy Wight – początek regat o Puchar Ameryki, najstarszej rozgrywanej do dziś imprezy sportowej. Ten sam statek jako pierwszy przepłynął Ocean Atlantycki. W latach 1851–1901 jednostka brała udział w 51 wyścigach odnosząc 12 zwycięstw. W marcu 1941 r. zapadł się dach hangaru niszcząc przechowywany jacht. Resztki kadłuba ostatecznie rozebrano w 1945 roku. Obecnie grotmaszt szkunera stoi, jako maszt klubowy, przed New York Yacht Club w Newport.
1974 – Zmarł Jacob Bronowski (ur. 18 stycznia 1908) – brytyjski pisarz i naukowiec polskiego pochodzenia. Był absolwentem matematyki w Cambridge. Miał doktorat z geometrii algebraicznej. Był autorem kilkunastu świetnych książek popularnonaukowych i twórcą wybitnych programów telewizyjnych, m.in. słynnego serialu dokumentalnego telewizji BBC The Ascent of Man. Zajmował się też biologią. Został współzałożycielem i od 1964 dyrektorem Instytutu Salka. Jedna z najwybitniejszych postaci stulecia, uczony i w najlepszym sensie tego słowa celebryta.
2004 – Z Munch-museet w Oslo skradziono obrazy Edvarda Muncha Krzyk i Madonna. Krzyk, wartości ok. 54 milionów euro, został odnaleziony po dwóch latach i 9 dniach, 31 sierpnia 2006 r., kiedy to norweska policja odzyskała skradzione dzieło. 2 maja 2012 dom aukcyjny Sotheby’s sprzedał obraz za 119 922 500 dolarów.
23 sierpnia
476 – Dowódca germańskich najemników w służbie Rzymu Odoaker obalił cesarza Romulusa Augustulusa i został obwołany przez wojsko królem; koniec cesarstwa zachodniorzymskiego. Tym samym koniec starożytności i początek średniowiecza. Wszystko to umowne, naturalnie.
1572 – W Paryżu doszło do pogromu hugenotów. Była to tzw. noc św. Bartłomieja zwana również krwawym weselem paryskim, a przez analogię do nieszporów sycylijskich jutrznią paryską, rzeź dokonana przez katolików. Liczba zamordowanych jest przedmiotem badań i dyskusji, amerykański historyk Warren H. Carroll, ocenił, że zginęło 2 tys. protestantów w Paryżu i 3 tys. poza nim, co razem daje 5 tys. ofiar. Zdarzają się jednak wyliczenia wskazujące na wyższą liczbę. Rzeź była wynikiem fanatyzmu religijnego. Warto o tym pamiętać. Plebs sfanatyzowany bywa straszny.
1913 – W kopenhaskim porcie odsłonięto posąg Małej Syrenki dłuta Edvarda Eriksena, przedstawiający postać z baśni autorstwa Hansa Christiana Andersena. Rzeźba została zamówiona i ufundowana w 1909 roku przez syna założyciela browaru Carlsberg – Carla Jacobsena. Syrenka ma głowę wzorowaną na twarzy ówczesnej tancerki, modelką dla ciała była żona rzeźbiarza. Posąg był wielokrotnie obiektem idiotycznych wandalizmów.
24 sierpnia
79 – Wybuch Wezuwiusza zniszczył doszczętnie Pompeje, Herkulanum i Stabie. Niektórzy twierdzą, że nastąpiło to w październiku. Popiół wulkaniczny, który zasypał Pompeje, utrwalił budowle, przedmioty oraz niektóre ciała ludzi i zwierząt, co umożliwia obejrzenie wyglądu starożytnego rzymskiego miasta średniej wielkości i jego mieszkańców.
1456 – Zakończono pierwszy druk Biblii Gutenberga. Do naszych czasów przetrwało 48 egzemplarzy (36 na papierze, 12 na pergaminie) tej księgi, z czego tylko 20 kompletnych. Najwięcej w Niemczech – 12, w Stanach Zjednoczonych – 11, w Wielkiej Brytanii – 8, we Francji – 4, po 2 w Watykanie, Hiszpanii i Rosji, po jednym w Austrii, Danii, Polsce, Portugalii, Belgii, Szwajcarii i Japonii. Początek masowej komunikacji i mediów.
1942 – Urodziła się Karen Keskulla Uhlenbeck – amerykańska matematyczka, profesor emeritus Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, specjalizująca się w badaniach równań różniczkowych cząstkowych. Pochodzi z rodziny o korzeniach estońskich i niemieckich. Jest pierwszą kobietą, która została uhonorowana Nagrodą Abela (2019), jedną z dwóch najważniejszych nagród, jakie może otrzymać matematyk.
25 sierpnia
1609 – Galileusz, wielki włoski astronom, astrolog, matematyk, fizyk i filozof, prekursor nowożytnej fizyki. zademonstrował Wenecjanom swój pierwszy teleskop. Słynne są dwa jego procesy, wytoczone uczonemu przez Kościół katolicki w związku z upowszechnianiem przez niego kopernikańskich „herezji”. Galileusz został zmuszony do wyrzeczenia się swoich poglądów; i pomyśleć, że jeszcze dziś są uczeni mężowie, którzy potrafią powiedzieć, że „oskarżenie wniesione […] przeciwko Galileuszowi było racjonalne” (słynny Austriak P. K. Feyerabend, filozof nauki, zwany Salvadorem Dali filozofii, 1975).
1894 – Japoński lekarz Shibasaburō Kitasato (1853-1931) odkrył niemal równocześnie z Francuzem Alexandrem Yersinem wywołującą dżumę bakterię. Była odpowiedzialna za kilka tragicznych pandemii.
2012 – Zmarł Neil Alden Armstrong (ur. 5 sierpnia 1930) amerykański astronauta, dowódca misji Apollo 11. 21 lipca 1969 jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu. Urna z jego prochami spoczęła na dnie Atlantyku, zgodnie z ostatnią wolą astronauty. To już osiem lat, jak go nie ma…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
