Bogdan Miś: Działo się (252)9 min czytania

08.09.2020

Kolejny tydzień (9-15 września) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

9 września

1668 – Premiera komedii Moliera (1622-1673, właściwie Jean Baptiste Poquelin) Skąpiec. Grywana do dziś, choć – jak cała klasyka – coraz rzadziej. Chyba że w przeróbce reżyserskiej z golizną i rapowaniem. Jeśli ktoś chce stąd wyciągnąć wniosek, że głupiejemy — nie będę protestował.

1896 – Pierwsza w historii całkowicie udana operacja rany kłutej serca ludzkiego. Wykonał ją niemiecki chirurg, prof. Ludwig Wilhelm Carl Rehn (1849-1930). Operowanym był 22-letni ogrodnik, Wilhelm Justus. Prof. Rehn został też zapamiętany jako odkrywca przyczyn zachorowań na raka pęcherza moczowego w lokalnych fabrykach aniliny. W 1880 przeprowadził również jako jeden z pierwszych tyreoidektomię, czyli usuniecie tarczycy. Jeden z wielkich lekarzy.

1971 – Ukazał się album Johna Lennona Imagine. Tytułowy utwór jest nieformalnym hymnem wszystkich buntowników świata. Nie jest, oczywiście, przesadnie kochany przez konserwatystów. Czytałem w jakimś prawicowym portalu, że muzyka jest tu łatwa a słowa „pod publiczkę”. No tak.

10 września

1913 — Pierwsza autostrada połączyła wybrzeża USA. Dokładnie osiem lat później (czyli za rok przypada stulecie) otwarto pierwszy europejski odcinek autostrady. W Berlinie.

1945 — Były premier Norwegii Vidkun Quisling, przywódca norweskich faszystów, został skazany na karę śmierci za kolaborację z niemieckim okupantem. Był współodpowiedzialny za terror i deportacje Norwegów, w tym narodowości żydowskiej, do obozów koncentracyjnych. Po niemieckiej kapitulacji został pojmany w Oslo przez żołnierzy norweskiego ruchu oporu. Wyrok śmierci wykonano przez rozstrzelanie 24 października tego roku w fortecy Akerhus. To w sumie informacja nie tyle ważna, ile pouczająca. Wielu faszyzującym narodowcom najpierw wszystko idzie świetnie, a potem koniec bywa średnio ciekawy.

1963 – Niezwykły początek roku w państwowym szkolnictwie w amerykańskiej Alabamie. Po raz pierwszy w historii rozpoczęli tam naukę Afroamerykanie. Tak, tak: nie ma pomyłki. To rok 1963. Przedtem też tam podobno była przodująca cywilizacja, twierdzą niektórzy. Pozwalam sobie być sceptycznym.

11 września

1777 — W bitwie nad Brandywine Kazimierz Pułaski uratował życie Jerzemu Waszyngtonowi, za co w cztery dni później został awansowany do stopnia generała brygady. Jest uważany za twórcę amerykańskiej kawalerii (niektórzy twierdzą, że w ogóle nauczył Amerykanów co to znaczy jeździć na koniu…). W dwa lata później zginął w bitwie pod Savannah. W USA jest czczony. W Polsce jakby trochę mniej. Rozumiecie… mason. W dodatku w amerykańskiej wojskowej loży masońskiej uzyskał wysoki stopień mistrza. Kłopotliwe.

1822 – Kongregacja Indeksu w Rzymie obwieściła, że nauka Mikołaja Kopernika o obrocie Ziemi wokół Słońca może być rozpowszechniana. Znaczy, łaskawcy zrozumieli. Proces myślowy zajął im parę wieków, ale oni tak mają.

2007 – Przeprowadzono pierwszy test rosyjskiej bomby paliwowo-powietrznej AWBPM, zwanej „ojcem wszystkich bomb”. Według rosyjskich danych ma ona czterokrotnie większą moc niszczącą od największej do tamtej pory bomby konwencjonalnej, amerykańskiej GBU-43/B MOAB, określanej potocznie jako „matka wszystkich bomb”. Wybuch bomby AWBPM stanowi odpowiednik wybuchu 44 ton TNT, a wykorzystano w niej 7,8 tony materiału wybuchowego, w postaci mieszaniny sproszkowanego aluminium, azotanu amonu i tlenku etylenu, wytworzonej przy użyciu nanotechnologii. Ojciec, matka… Wojskowi mają troszkę makabryczne poczucie humoru.

12 września

1940 – Odkryto paleolityczne (sprzed 17-15 tys. lat) malowidła naskalne w jaskini Lascaux we Francji. Od 1963 r. jaskinia jest zamknięta dla zwiedzających; turystom udostępniana jest znajdująca się w pobliżu wierna kopia (otwarta w 1983). Zamknięcie jaskini nie zapobiegło zniszczeniom, jakie powstały na skutek działania wilgoci, dwutlenku węgla oraz wadliwego systemu klimatyzacji. Na ścianach pojawił się grzyb, rysunki zaczęły pokrywać się ciemnymi plamami. Obecnie (stan na pierwszą dekadę XXI wieku) wstęp do jaskini – i to nie częściej niż dwa razy w miesiącu – ma zaledwie kilku naukowców. Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

1958 – Zaprezentowano pierwszy układ scalony, zaprojektowany przez Jacka Kilby’ego. Koncepcja współczesnego układu scalonego przypisywana jest brytyjskiemu inżynierowi elektronikowi G. Dummerowi, który rozważał jego ideę w latach czterdziestych XX w. Jednak dopiero w 1958 roku Jack Kilby z Texas Instruments i Robert Noyce z Fairchild Semiconductor niezależnie od siebie zaprojektowali i zbudowali działające modele układów scalonych. Kilby zademonstrował swój wynalazek 12 września 1958 (za co otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki w 2000), Noyce zbudował swój pierwszy układ scalony około pół roku później. To był przełom w informatyce, ale w tym czasie nie mieliśmy o tym zielonego pojęcia. W Polsce działał wtedy dokładnie jeden komputer lampowy o nazwie XYZ. Pracowałem przy nim.

1992 – Pierwszą Afroamerykanką, która poleciała w Kosmos (w misji STS-47 wahadłowca Endeavour), została Mae Jemison, ur. 17 października 1956 – amerykańska lekarka, chemiczka i astronautka. Ma dwa doktoraty h.c. oraz jeden „zwykły” z medycyny. Opuściła NASA 8 marca 1993.

13 września

1860 – Z balonu unoszącego się nad Bostonem wykonano najstarsze zachowane do dziś zdjęcie lotnicze. Jego autorami są James Wallace Black i Samuel Archer King. Niestety, nie znalazłem tego zdjęcia.

Nic dziwnego, bo to zdarzyło się miesiąc później. Polska Wikipedia ma błąd. Zdjęcie zostało zrobione 13 października 1860. A oto ono:

1899 — Pierwszy śmiertelny wypadek samochodowy w USA. Henry H. Bliss został potrącony, kiedy wysiadał z tramwaju na Central Park West i 74th Street w Nowym Jorku. Wszedł na trasę zbliżającego się pojazdu prowadzonego przez Arthura Smitha. Bliss, 68 lat, trafił do szpitala, gdzie zmarł z powodu odniesionych obrażeń. Kierowca został aresztowany i potem zwolniony za kaucją w wysokości 1000 dolarów. Pierwszym na świecie pieszym, który zginął w wyniku potrącenia przez samochód, była Bridget Driscoll, 17 sierpnia 1896 r. na terenie Crystal Palace w Londynie. 12 lutego 1898 r. pierwszym kierowcą, który zginął w wypadku samochodowym, był biznesmen Henry Lindfield, którego pędzący samochód wjechał na drzewo w Purley w Surrey.

1975 – W muzeum w Amsterdamie szaleniec zniszczył obraz Rembrandta Straż nocna. Praca została zaatakowana nożem przez bezrobotnego nauczyciela Wilhelmusa de Rijk, co spowodowało kilka dużych zygzakowatych cięć o długości do 12 cali. Sprawca twierdził, że „zrobił to dla Pana” i że on „otrzymał rozkaz, by to zrobić”. Obraz został przywrócony do pierwotnego stanu po czterech latach, ale niektóre dowody uszkodzenia są nadal widoczne z bliska. Mężczyzna nigdy nie został oskarżony, popełnił samobójstwo w kwietniu 1976 roku.

14 września

1867 – Pierwszy tom Kapitału Karola Marksa wydany został w Hamburgu. Kapitał jest podzielony na trzy tomy: tom pierwszy – Proces wytwarzania kapitału, tom drugi – Proces cyrkulacji kapitału, tom trzeci – Proces produkcji kapitalistycznej jako całość. Drugi i trzeci tom dzieła zostały opracowane na podstawie pozostawionych przez Marksa notatek oraz wydane już po śmierci autora przez Friedricha Engelsa, pod nazwiskiem Marksa. Ukazanie się drugiego i trzeciego tomu nastąpiło odpowiednio w latach 1885 i 1894. Jako tom czwarty jest niekiedy traktowane dzieło pt. Teorie wartości wydane już po śmierci Marksa.

1879 – Urodziła się Margaret Higgins Sanger (zm. 6 września 1966) – amerykańska feministka, aktywistka na rzecz świadomego macierzyństwa, założycielka American Birth Control League. W 1914 roku zaczęła wydawać miesięcznik The Woman Rebel (Zbuntowana kobieta z mottem „Bez bogów, bez panów”). Było to pismo feministyczne, które broniło prawa kobiet do używania środków antykoncepcyjnych. W 1942 roku American Birth Control League zmieniła nazwę na International Planned Parenthood Federation. W latach 1952–1959 Sanger była przewodniczącą tej największej wówczas prywatnej organizacji, zajmującej się problemami planowania rodziny. W tym czasie nawiązała kontakt z Gregorym Pinkusem, który prawdopodobnie za jej namową zajął się, skutecznie, stworzeniem doustnego środka antykoncepcyjnego. Kobieta święta dla jednych, absolutnie potępiana przez drugich. Zgadniecie, kto jest kim?

2015 – Po raz pierwszy w historii udało się zarejestrować fale grawitacyjne. Obserwacja została dokonana przez oba detektory LIGO w stanach Luizjana i Waszyngton jednocześnie.

15 września

1682 – Pojawiła się Kometa Halleya. Edmond Halley odkrył jej periodyczność i przewidział powrót w 1758 roku.

1935 – Reichstag uchwalił tzw. ustawy norymberskie, ustanawiające rasizm w III Rzeszy. Sztandar NSDAP został ustanowiony flagą państwową. Wszystko legalnie. Warto pamiętać.

2008 – W związku z trwającym kryzysem kredytów hipotecznych w USA bank Lehman Brothers ogłosił upadłość, a Merrill Lynch został przejęty przez Bank of America. Rozkwit jednego z największych ogólnoświatowych kryzysów ekonomicznych.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.