Bogdan Miś: Działo się (262)

17.11.2020

Kolejny tydzień (18-254 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

18 listopada

1247Benedykt Polak powrócił do Lyonu z wyprawy do Imperium Mongolskiego. To pierwszy polski podróżnik, franciszkanin, autor sprawozdania De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros, będącego relacją z pierwszej wyprawy Europejczyków do stolicy imperium mongolskiego, która trwała od 16 kwietnia 1245 roku do 18 listopada 1247 roku.

1686 – Król Francji Ludwik XIV przeszedł udany zabieg wycięcia przetoki odbytu, przeprowadzony przez swego nadwornego lekarza Charlesa-François Félixa. Pomyślcie tylko: bez znieczulenia!

Mark I – pierwszy użyty bojowo typ czołgu

1916 – I wojna światowa: zakończyła się bitwa nad Sommą, największa bitwa I wojny światowej, która pochłonęła ponad milion ofiar. Bitwa rozegrała się między siłami brytyjskimi i niemieckimi nad rzeką Sommą w północnej Francji (Pikardia). Zaatakowali Brytyjczycy, ale zrobili to nieudolnie i zostali zdziesiątkowani: pierwszego dnia zginęło ich 60 tysięcy. Lepiej się powiodło Francuzom, ale też były jatki. Bitwa trwała od 24 czerwca, czyli prawie 5 miesięcy. Obie strony używały broni chemicznej. 15 września po raz pierwszy w historii (Brytyjczycy) użyto czołgów. Po ponad czterech miesiącach walk wojska ententy przesunęły front o 12 km na odcinku 40 km. Straty po obu stronach były ogromne: Brytyjczycy – ponad 400 tys. ludzi, Francuzi – ok. 200 tys., Niemcy – ponad 400 tys. Cel ofensywy – wykrwawienie armii niemieckiej i odciążenie sojuszników – został tylko częściowo osiągnięty za cenę kolosalnych strat własnych.

19 listopada

1922 – Urodził się Jurij Walentinowicz Knorozow (zm. 30 marca 1999 w Petersburgu) – rosyjski historyk, epigraf, badacz pisma Majów, który je rozszyfrował Metoda opracowana i stosowana przez Knorozowa do deszyfrowania pisma Majów była później wykorzystywana do rozszyfrowania zabytków pisma na Wyspie Wielkanocnej i opiera się głównie na metodach statystycznych. W październiku 1952 r. opublikował w „Sowietskoj Etnografiji” artykuł poświęcony systemowi piśmienniczemu Majów, który zawierał wyniki dekodowania. W 1975 roku Knorozow za swoją pracę został nagrodzony Nagrodą Państwową ZSRR, a piętnaście lat później prezydent Gwatemali nadał mu złoty medal za zasługi nad badaniem pisma Majów. W 1995 r. w ambasadzie Meksyku w Moskwie został odznaczony Orderem Orła Azteków.

1931 – Amerykański lekarz Earle Cleveland otrzymał patent na tampon higieniczny wraz z zarejestrowanym znakiem towarowym „Tampax”. Rozpowszechnienie tamponów w owych latach było trudne z powodu niechęci środków masowego przekazu do reklamy takiego produktu. Nie bardzo wiadomo, dlaczego tampony były długo źle widziane przez Kościół.

Ilustracja
Frederick Sanger

2013 — Zmarł Frederick Sanger (ur. 13 sierpnia 1918) – angielski biochemik. Jest jedyną osobą, która dwukrotnie otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Opracował pionierską metodę zastosowaną do ustalenia struktury białek, a zwłaszcza insuliny, za co w roku 1958 otrzymał pierwszą Nagrodę Nobla. Następnie zajął się kwasami nukleinowymi. W roku 1975 opracował enzymatyczną metodę sekwencjonowania DNA zwaną „metodą Sangera” lub „metodą dideoksy”. W 1980 za tę pracę przyznano mu nagrodę Nobla po raz drugi.

20 listopada

Szkic zderzenia statku „Essex” z kaszalotem

1820 – Brytyjski statek wielorybniczy „Essex” został staranowany przez kaszalota i zatonął w odległości 3700 km od wybrzeży Ameryki Południowej. 21-osobowa załoga przeniosła się na 3 szalupy i przez ponad 4 miesiące dryfowała po Pacyfiku, a w tym czasie na pokładach łodzi dochodziło do aktów kanibalizmu. Ostatni pozostali przy życiu rozbitkowie zostali uratowani 5 kwietnia 1821 roku. Historia ta zainspirowała Hermana Melville’a do napisania powieści Moby Dick.

1902 — W paryskiej kawiarni „Café de Madrid” dziennikarz Géorges Lefèvre wystąpił z pomysłem realizacji wyścigu Tour de France. Pierwszy wyścig odbył się w roku 1903 z inicjatywy Henri Desgrange – założyciela gazety L’Auto (protoplasty obecnego dziennika sportowego L’Équipe). Po raz pierwszy o chęci przeprowadzenia wyścigu oficjalnie napisano 19 stycznia 1903. Promocja Tour de France natychmiast okazała się sukcesem dla gazety. Jej nakład wzrósł z 25 000 w 1902 do 65 000 pod koniec 1903. Rekord padł w 1933, gdy nakład gazety Desgrangego wyniósł 854 000 egzemplarzy.

1969 – Dziennikarz Seymour Hersh ujawnił w amerykańskiej prasie prawdę o masakrze dokonanej 16 marca 1968 roku przez US Army w wietnamskiej wiosce Mỹ Lai. Wymordowano tam kilkuset cywilów, głównie kobiet i dzieci. Żołnierze amerykańscy dopuszczali się w wiosce tortur i gwałtów. Masakrę przerwał 25-letni wówczas chorąży Hugh Thompson, który pilotował zwiadowczy śmigłowiec OH-23. Gdy zorientował się, że oddziały amerykańskie popełniają zbrodnię wojenną, strzelając do bezbronnych cywilów, postanowił interweniować wraz z pozostałymi dwoma członkami załogi (Lawrence Colburn i Glenn Andreotta) i wylądował w wiosce. Pod groźbą otwarcia ognia z karabinów maszynowych zażądał od amerykańskich oficerów dowodzących na miejscu, wyższych od niego stopniem, powstrzymania masakry. Za ten czyn otrzymali 6 marca 1998 najwyższe wojskowe odznaczenie za odwagę wykazaną w sytuacji braku bezpośredniego kontaktu z wrogiem – Medal Żołnierza. Ale skazanego na dożywocie dowódcę oddziału Nixon ułaskawił.

21 listopada

Dalekopis T100 firmy Siemens

1931 — Firma AT&T wprowadziła na rynek pierwszy na świecie teleks (inaczej: dalekopis). Była to abonencka usługa telegraficzna, polegająca na przesyłaniu informacji w postaci alfanumerycznej, ale i specjalny aparat nadawczo-odbiorczy. Obecnie usługi te praktycznie zanikły z rynku ze względu na ich ograniczoną funkcjonalność. W Polsce od 9 lutego 2007 r. usługi teleksowe nie są już świadczone przez żadnego z operatorów telekomunikacyjnych.

1934 – 17-letnia Ella Fitzgerald po raz pierwszy wystąpiła na scenie. Dla mnie – największa wokalistka jazzowa wszech czasów. Byłem na jej koncercie. Pamiętam ryk entuzjazmu sali, gdy na ogólne życzenie publiczności zaśpiewała genialne „Mr. Paganini”…

1953 – Zdemaskowano ostatecznie słynne oszustwo naukowe, znane jako Człowiek z Piltdown. Autorem był prawdopodobnie archeolog i paleontolog-amator, adwokat Charles Dawson. Dawson twierdził, że czaszkę (a właściwie jej pierwszy fragment) nieznanego nauce hominida odkrył w roku 1908 pracownik żwirowni w Piltdown, wiosce w pobliżu Uckfield, w hrabstwie East Sussex (Anglia). Potem Dawson sam podjął poszukiwania i do roku 1911 odnalazł kolejne fragmenty. W roku 1912 zainteresował swym znaleziskiem Arthura S. Woodwarda z British Museum i dalsze poszukiwania prowadzili razem. Znalezisko opisywane było w ówczesnej brytyjskiej literaturze paleontologicznej jako „brakujące ogniwo” między małpą a człowiekiem. Po latach okazało się, że faktycznie: były to sprytnie zmieszane kości małpy i człowieka. A właściwie co najmniej dwóch małp i człowieka…

22 listopada

1950 — Padł najniższy wynik w meczu koszykówki w historii NBA (Los Angeles Lakers-Fort Wayne Pistons 19:18). Zabawne. Zawodnicy chyba grali spacerkiem.

1955 – Zdetonowano pierwszą radziecką bombę wodorową, dostarczoną nad poligon za pomocą bombowca Tu-16. Była to bomba RDS-37 o szacunkowej mocy ok. 3 megaton, jednakże siła zaplanowanej eksplozji została uprzednio zredukowana o połowę z uwagi na warunki panujące w Semipałatyńsku, stąd też faktyczna moc eksplozji nie przekraczała 1,6 Mt. RDS-37 była pierwszą radziecką bombą wodorową, która zdatna była do bojowego dostarczenia nad cel. Jej odpalenie było nieprzyjemną niespodzianką dla świata zachodniego. Przy okazji: ZSRR wykonał w sumie 715 testów uzbrojenia jądrowego, w których dokonano 962 eksplozje. USA wykonały 1030 testów, Francja 210.

1974 – Anneline Kriel z RPA zdobyła w Londynie tytuł Miss World. Temu konkursowi towarzyszył mikroskandal: zwyciężyła w nim niejaka Helen Morgan, ale okazało się, że ukryła fakt, że ma dziecko. A to dyskwalifikuje… Swoją drogą: gdyby ktoś spytał o kwintesencję pojęcia seksizm, bez wahania wskazałbym ten konkurs. Handel — bo przecież tu idzie o biznes — damską urodą jest w dzisiejszych czasach czymś haniebnym i żenującym. A jednak te konkursy nadal się odbywają.

23 listopada

Ilustracja
Każdy wie, jak wyglądała MCS. A to obiekt jej miłości.

1911 – W tygodniku „L’Oeuvre” opublikowano listy miłosne Marii Skłodowskiej-Curie i wielkiego fizyka francuskiego, Paula Langevina. Wybuchł niesamowity skandal – jakże to, Polka i bez ślubu? Z żonatym mężczyzną? Z czworgiem dzieci? No, straszne. Do dziś ten piękny romans jest notorycznie wstydliwie przemilczany. Wiele lat później wnuczka Marii, Hélène Joliot, i wnuk Paula, Michel Langevin, zawarli związek małżeński. Oboje są fizykami jądrowymi. I to jest piękne.

1942 – Wojska radzieckie zamknęły w kotle pod Stalingradem niemiecką 6. Armię pod dowództwem gen. Friedricha Paulusa, część 4. Armii Pancernej oraz jednostki rumuńskie (łącznie około 260-270 tysięcy żołnierzy, w tym 9590 Rumunów i 20 300 tzw. Hilfswillige). Mało kto wówczas się orientował, że w tym właśnie momencie Hitler przegrał ostatecznie.

1976 — Francuski sławny nurek Jacques Mayol (1927-2001), wielokrotny rekordzista świata w tzw. freedivingu, zwany „człowiekiem-delfinem”, jako pierwszy zszedł na głębokość poniżej 100 metrów bez aparatu oddechowego. Nie wiem po co, ale odnotowuję. Pewno – bo miał taką ochotę, co zresztą jest uzasadnieniem zupełnie wystarczającym.

24 listopada

Karykatura z 1871 po publikacji The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex była jedną z wielu ukazujących Darwina jako małpę człekokształtną, identyfikując go w kulturze masowej z teorią ewolucji

1859 – Do brytyjskich księgarń trafiło dzieło życia Karola Darwina O powstawaniu gatunków. Po dziele Kopernika zaczął się Drugi Wielki Kłopot Chrześcijan…

1971 – Osobnik znany jako D.B. Cooper porwał Boeinga 727 z 42 osobami na pokładzie, odbywającego rejs z Portland do Seattle w USA. Po otrzymaniu 200 tys. dolarów okupu zwolnił zakładników, a następnie wyskoczył ze spadochronem nad górskim terenem stanu Waszyngton. Jedyne w historii niewyjaśnione do końca porwanie samolotu. Prawdopodobnie porywacz nie przeżył, ale tak naprawdę – nie wiadomo. Jego tożsamości też nie ustalono.

1979 – W Monachium otwarto pierwszy sklep Media Markt. To ten sam sklep, który w Polsce używa do reklam tego dziwnego beczącego pana, kochanego przez władzę.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com