Bogdan Miś: Działo się (264)

01.12.2020

Kolejny tydzień (2-8 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

2 grudnia

Jerome i Isabella Karle

1921 – Urodziła się prof. Isabella Lugoski-Karle (zm. 3 października 2017) – amerykańska chemiczka i krystalograf polskiego pochodzenia. Żyjąc w lokalnej polonijnej społeczności nie znała języka angielskiego, dopóki w wieku 7 lat nie poszła do szkoły. W domu matka uczyła ją czytania, pisania i matematyki. Wraz z mężem (też chemikiem) pracowali w Projekcie Manhattan. W 1946 oboje znaleźli zatrudnienie w Naval Research Laboratory (NRL) w Waszyngtonie. Badali tam dyfrakcję elektronów oraz promieniowania rentgenowskiego. Doprowadziło ich to do określania struktury cząsteczek na podstawie dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego (Symbolic Addition Procedure – procedura dodawania symboli). Te odkrycia przyczyniły się do otrzymania Nagrody Nobla przez Jerome Karle w 1985 r. Opublikowała ponad 250 prac naukowych. Science Citation Index umieszcza ją pośród 1000 najczęściej cytowanych naukowców na świecie. Otrzymała 5 doktoratów hc, w tym z UJ. Ojciec jej był malarzem pokojowym, a matka szwaczką. Miała 3 córki. Dwie z nich zostały naukowcami w dziedzinie chemii (średnia, Jean Marianne, opublikowała kilka prac wraz ze swą matką). Najmłodsza córka jest geologiem.

1942 — Włoski fizyk Enrico Fermi (1901-1954) uruchomił w Chicago pierwszy reaktor jądrowy. Składał się on z około 40 000 bloków grafitowych – specjalnie do tego celu wyprodukowanych, aby wykluczyć możliwość zanieczyszczeń – w których wydrążono około 22 000 otworów, by w nich umieścić kilka ton uranu. 2 grudnia 1942 o godzinie 14:20 rozpoczęła się era atomowa, gdyż właśnie wtedy uruchomiono stos Fermiego, w którym przez 28 minut dochodziło do samopodtrzymującej się reakcji łańcuchowej. Po wojnie Fermi przyjął katedrę fizyki w University of Chicago i wykładał tam aż do śmierci. Zmarł na raka żołądka w wieku 53 lat w Chicago.

1971 – Program Mars: radziecka sonda Mars 3 jako pierwsza wylądowała miękko na Marsie. Jednak transmisja z Czerwonej Planety trwała zaledwie 14,5 s, potem łączność utracono.

3 grudnia

1591 – 101 piwowarów z Hamburga podpisało pierwsze na świecie ubezpieczenie majątkowe. Poszkodowany w ewentualnym pożarze miał otrzymać od pozostałych sygnatariuszy po 10 talarów.

Jarvik -7

1982 — Lekarze z University of Utah Medical Center usunęli respirator Barneya Clarka dzień po tym, jak ten emerytowany dentysta stał się pierwszym na świecie nosicielem stałego sztucznego serca o nazwie Jarvik-7. Operację wykonał dr William DeVries we współpracy z wynalazcą, dr. Robertem Jarvikiem. Clark żył na sztucznym sercu 112 dni. Z następnych czterech biorców implantów najdłużej przeżył William Schroeder, który żył 620 dni. Finansowanie rozwijania projektu budowy doskonalszych sztucznych serc zakończono w 1988, już po opuszczeniu przez Jarvika macierzystego instytutu. Ograniczono wówczas wskazania do wszczepiania urządzeń do przejściowego podtrzymywania funkcji układu krążenia w oczekiwaniu na przeszczep organu od zmarłego dawcy. W 1990 amerykańska Agencja Żywności i Leków wycofało pozwolenie na dalsze stosowanie Jarvik-7 ze względu na słabą kontrolę jakości i nieprawidłowości w serwisowaniu urządzeń.

1992 – Wysłano pierwszy w historii SMS (z Wielkiej Brytanii). Neil Papworth, pracownik Vodafone, składał w nim życzenia z okazji Świąt Bożego Narodzenia swoim kolegom.

4 grudnia

Mało kto wie, że coś takiego istnieje

1793 – We Francji ukazało się pierwsze wydanie pierwszego na świecie dziennika urzędowego – specjalny rodzaj publikacji wydawanej przez odpowiedni organ władzy państwowej lub samorządowej, służący do urzędowego ogłaszania aktów normatywnych i innych aktów prawnych, które w myśl ustawy, muszą być ogłaszane w taki sposób. Jest to oficjalne źródło poznania prawa.

1904 – Po raz pierwszy przyznano francuską nagrodę literacką Prix Femina. Nagrodę utworzyły z inicjatywy poetki Anny de Noailles oraz pisarki Judith Gautier (córki Teofila Gautier) 22 kobiety, współpracowniczki magazynu „La Vie heureuse”, wsparło później również czasopismo „Femina”. Wyniki są ogłaszane co roku w pierwszą środę listopada. W jury znajdują się wyłącznie kobiety, choć zwyciężyć mogą także mężczyźni. Nagroda powstała jako przeciwwaga dla „męskiej” Nagrody Goncourtów. Nagrody są obecnie przyznawane w trzech kategoriach: Prix Femina, Prix Femina Essai, Prix Femina Étranger (powieści zagraniczne). Żadna nigdy nie trafiła do Polski.

1930 – Watykan wyraził zgodę na naturalną regulację poczęć. Przedtem nawet kalendarzyk małżeński był zakazany.

5 grudnia

1933 – Ratyfikacja 21. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych uchyliła 18. poprawkę, znosząc tym samym prohibicję. Najgłupsza w historii reguła prawna, odpowiedzialna za niebywały rozwój zorganizowanej przestępczości, przestała obowiązywać.

Lodołamacz „Lenin”

1957 – Zwodowano radziecki lodołamacz atomowy „Lenin”, pierwszy na świecie cywilny statek o napędzie jądrowym, jak również pierwszy nawodny statek o takim napędzie. Pełnił służbę w latach 1959-1989 przede wszystkim na Przejściu Północno-Wschodnim. Obecnie statek muzeum w bazie morskiej Atomfłotu w pobliżu Murmańska.

1996Madeleine Albright, właśc. Marie Jana Korbelová (ur. 15 maja 1937 w Pradze) – amerykańska dyplomatka, polityk jako pierwsza kobieta została nominowana na stanowisko sekretarza stanu USA. Urodziła się w żydowskiej rodzinie zamieszkałej w Czechosłowacji

6 grudnia

1768 – Ukazała się Encyklopedia Britannica. Od 1901 wbrew nazwie wydawana w Stanach Zjednoczonych, zaś od 2012 dostępna tylko w wersji online. Ostatnia wersja drukowana ukazała się w roku 2010. Prywatnie uważam tę encyklopedię za najlepszą na świecie i najbardziej godną zaufania.

1851 – Herman von Helmholtz wynalazł oftalmoskop. Kto nie wie – to wziernik służący do badania dna oka, używany przez okulistów. Co ciekawe, przyrząd pod koniec XIX wieku udoskonalił polski okulista i wynalazca Ksawery Gałęzowski, twórca (w 1903 roku) operacyjnej metody leczenia odwarstwienia siatkówki.

Ilustracja
Popiersie królowej Nefertiti

1912 – Niemiecki egiptolog Ludwig Borchardt odkrył w Tell el-Amarna popiersie królowej Nefertiti, żony faraona Echnatona z XVIII dynastii, w latach 1334 – 1332 p.n.e. prawdopodobnie sama władała Egiptem. Pewno to rzecz gustu i nieistotne (a może nawet seksistowskie, o zgrozo!), ale dla mnie to niebywałej urody pani.

7 grudnia

1823 – W Legnicy urodził się Leopold Kronecker – wybitny niemiecki matematyk i logik. Jego nazwisko wiązane jest z jednym z podstawowych twierdzeń algebry, formułującym warunki istnienia rozwiązań układów równań liniowych. Ważny w matematyce jest także tzw. symbol Kroneckera, czyli takie coś zależne od dwóch liczb, co jest równe 1 kiedy te liczby są równe, a 0 w przeciwnym wypadku. Dlaczego to jest ważne już nie podejmuje się wyjaśnić. Spory artykuł byłby potrzebny.

Blue Marble

1972 — Program Apollo: rozpoczęła się ostatnia załogowa misja księżycowa Apollo 17. Tego samego dnia z pokładu statku wykonano słynne zdjęcie Ziemi, znane jako Blue Marble, najczęściej wykorzystywaną fotografię w dziejach ludzkości.

1982 – Po raz pierwszy wykonano w USA wyrok śmierci przez zrobienie zastrzyku. Zgładzony został w ten sposób w Teksasie niejaki Charles Brooks.

8 grudnia

1660 – W Cockpit Theater w Londynie odbyło się pierwsze przedstawienie tragedii Williama Szekspira Otello, w którym w rolę Desdemony, graną do tej pory przez młodych chłopców, wcieliła się aktorka (prawdopodobnie Anne Marshall lub Margaret Hughes). Jednocześnie był to też prawdopodobnie pierwszy raz, kiedy kobieta w ogóle zagrała jakąkolwiek szekspirowską bohaterkę.

Colossus Mark II

1943 — W ośrodku w Bletchley Park w Wielkiej Brytanii uruchomiono pierwszy na świecie komputer Colossus, używany do łamania szyfrów niemieckiej maszyny Enigma. Produkowano go seryjnie. Co imponujące, dowiedzieliśmy się o tym w wiele lat po wojnie. Brytyjczycy spokojnie milczeli i nie wnosili pretensji o pierwszeństwo w stosunku do Amerykanów; przyczyna była jedna: oni przestrzegają przepisów o tajemnicy wojskowej.

1993 – Dowiedzieliśmy się, że działa z dostępem powszechnym system GPS. Sekretarz Obrony USA oświadczył, że można określać położenie obiektów z dokładnością do 100 metrów przy użyciu  24 satelitów. Nie zdawaliśmy sobie sprawy (a w każdym razie nie wszyscy) jak bardzo zmieni to nasze życie. Pamiętam doskonale, jak z otwartą gębą śledziłem w tamtych latach na specjalnym pokazie demonstrację obserwacji całej floty samochodów jakiejś firmy na wielkim ekranie… A dziś niemal każdy ma to w kieszeni. Ledwo 27 lat upłynęło.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com